Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ander voedsel, ander geld

Home

Kees de Vré

© anp
Interview

Het voedselsysteem wordt niet alleen gestuurd door onze behoefte aan eten en drinken. Ook de financiële sector stuurt mee. Die wil rendement. Welzijn en duurzaamheid tellen niet mee. Hebben we een nieuw geldsysteem nodig?

Bij een ander, duurzaam voedselsysteem hoort een ander financieel stelsel, zegt ex-bankier Helen Toxopeus. Het huidige geldsysteem is in haar ogen niet voldoende in staat om de waarden die staan voor kwaliteit van leven tot stand te brengen. "Dat geldt niet alleen voor vers en gezond voedsel, maar ook voor bijvoorbeeld natuur, schone lucht of het voorkomen van armoede."

Hoe kijken we naar waarde, is de vraag die Toxopeus zich voortdurend stelt. Zaken die voor de mens van algemeen belang zijn, worden niet vanzelf meegenomen in de prijsvorming, stelt ze. "Het huidige financiële stelsel heeft moeite om duurzaamheid en welzijn mee te wegen. Deze waarden, die van cruciaal belang zijn op de lange termijn, kun je vaak niet verpakken en verkopen.

"In het geldsysteem waarmee we nu werken, staat financieel rendement centraal. Banken financieren wereldwijd producenten die zo goedkoop mogelijk produceren, ook wanneer dit komt doordat het bedrijf bijvoorbeeld de vervuiling die hij veroorzaakt niet mee laat tellen in de prijs en wellicht ook zijn werknemers onderbetaalt. Als bankklant weten we niet wat er gefinancierd wordt en laten we ons leiden door rentes. Milieuvriendelijke en eerlijke producten zouden de norm moeten zijn, in plaats daarvan vinden we ze duur. Er zijn maar weinig banken die andere waarden dan financieel rendement een structurele rol geven in hun financieringsbeslissingen. En zij beslissen indirect wat er in het schap ligt."

Soepel
Dat is een grote zorg, vindt Toxopeus, want afschaffen van het financiële systeem is geen optie. "Het zorgt ervoor dat de samenleving draait. We krijgen ons loon op de bank en we betalen er goederen en diensten mee. Dat systeem verloopt soepel en we vertrouwen erop dat het altijd werkt. Het bepaalt ook de toegang tot krediet waarmee mensen en bedrijven kansen creëren en zich ontwikkelen, beter worden."

Helen Toxopeus was maandagavond een van de inleiders bij de vierde in de reeks voedseldebatten (zie kader) die in deze maanden plaatsvindt in het Amsterdamse debatcentrum de Rode Hoed. Daarbij werd nagegaan wat de invloed is van geld op ons voedselsysteem. Toxopeus onderzoekt of er alternatieve financieringssystemen zijn die de waarden die mensen belangrijk vinden mee kunnen laten wegen.

Lees verder na de advertentie
Als bankklant weten we niet wat er gefinancierd wordt en laten we ons leiden door rentes

© anp

Voor haar is het dan zaak het bestaande geldsysteem te gebruiken om veranderingen tot stand te brengen. Het is echter datzelfde geldsysteem dat zeer groot is gegroeid en buiten het zicht van burgers en consumenten opereert, erkent Toxopeus. "Hoewel het systeem op bepaalde onderdelen zeer efficiënt is, is het vooral gericht op de korte termijn. Er moet voortdurend geld stromen. Vandaag en morgen zijn belangrijker dan vijf of tien jaar later. Die kasstroom is leidend en dan kan het oog op de klant of visie op de samenleving er wel eens bij in schieten."

"Ik constateer dat", zegt ze met nadruk. "En ik maak me er zorgen over. Het systeem is zo gegroeid. Ik ken echter genoeg mensen bij banken die wel degelijk het belang van de klant in het oog hebben. Omdat bovendien het systeem niet is weg te denken, zoek ik vanuit de huidige structuren naar vernieuwing."

In haar ogen is vernieuwing vooral transparant opereren en het opzetten van een ander soort financiële relaties. "Vanuit dat vertrekpunt zal de structuur meer lokaal gericht zijn. Oog hebben voor wat de gemeenschap om je heen nodig heeft. De besluitvorming over wie krediet krijgt en waaraan het wordt besteed, is dan anders gemotiveerd. Zo kun je als financier een biologisch bedrijf laten beginnen, of een wijkcoöperatie de kans bieden duurzame energie op te wekken. Zoiets heeft niet alleen direct effect op de omgeving, maar ook op de investeerder. Natuurlijk moet een krediet een gerede kans hebben op succes, maar de overwegingen om het te verstrekken, zijn diverser."

Crowdfunding
Toxopeus bestudeert twee vormen van financiële vernieuwing en of die ondersteunend kunnen zijn aan kwaliteit van leven. "Crowdfunding is inmiddels al heel bekend. Daarbij vraagt een ondernemer aan een grote groep investeerders of toekomstige klanten zijn activiteiten voor te financieren. Een boer kan zijn zonnepanelen door klanten laten voorfinancieren met waardebonnen voor de volgende oogst. De investering kan rendement opleveren in geld of in producten. Daarbij ben je nog wel gekoppeld aan het klassieke geldsysteem, want je maakt je geld over via je bank. Maar het besluit om geld al dan niet toe te kennen, kent andere prikkels dan datzelfde proces bij banken. Er ontstaat ruimte voor het meewegen van persoonlijke voorkeuren naast het financiële rendement. Het is directer."

Een boer kan zijn zonnepanelen door klanten laten voor­fi­nan­cie­ren met waardebonnen voor de volgende oogst

Dat hoeft niet per se duurzaam te zijn, duurzaam in de zin van milieuvriendelijk. "Nee, want iedereen heeft eigen voorkeuren, die hoeven niet altijd over duurzaamheid te gaan. Maar het meewegen van andere belangen dan alleen financiële geeft ruimte voor betrokkenheid en kan de lokale economie een zet naar voren geven. Je ziet waarin je samen investeert. Geen wonder dat lokale overheden geïnteresseerd zijn in deze vorm van financiering."

Lokale gemeenschap
Lokale geldsystemen, soms gekoppeld aan de euro, vormen een tweede mogelijkheid die Toxopeus onderzoekt. "Op een aantal plekken, zoals in de Engelse stad Bristol, is het al succesvol ingevoerd. Op Sardinië is zo een lokale economie ontstaan waarin de tegenwaarde van 75 miljoen euro omgaat. Uitgangspunt is het ondersteunen van de lokale gemeenschap door lokale goederen en diensten uit te ruilen binnen een eigen boekhouding, een soort lokale munt, zonder rente en rijke geldschieters. Zo wordt bedrijvigheid gestimuleerd en kan armoede worden bestreden. Ook in Nederland ontstaan steeds meer lokale geldcircuits voor consumenten en bedrijven. Dit is niet nieuw, maar het wordt wel steeds geavanceerder. Ik ben gefascineerd door dit soort innovaties."

Andere prikkels geven andere besluiten, wil Toxopeus benadrukken. "De meeste banken lijken op elkaar. Ze schatten op dezelfde manier risico's in. De risico's van het innoveren voor verduurzaming willen of kunnen ze vaak niet nemen. Terwijl die risico's volgens mij juist moeten worden aangegaan, om veel grotere onzekerheden te voorkomen, zoals op het gebied van klimaatverandering. Diversiteit en vernieuwing zijn hard nodig. Dat geeft vers bloed aan het financiële systeem en komt bovendien de stabiliteit ervan ten goede en ook zaken als duurzaamheid. Een andere kijk op geld en financiering resulteert in andere onderlinge relaties. Die zijn betekenisvoller en wellicht in de toekomst ook nog efficiënter."

Op Sardinië is zo een lokale economie ontstaan waarin de tegenwaarde van 75 miljoen euro omgaat

Delen van de voedselketen kunnen door andere financieringsvormen verduurzamen, denkt Toxopeus. Dat zijn dan vooral de delen die lokaal en regionaal kunnen opereren, ruwweg de groenten- en fruitproducenten. Stapelvoedsel als granen, aardappels en koffie blijven wereldwijde ketens.

Na even peinzen ziet ze mogelijkheden om de grote ketens op te splitsen. "Ik kan me voorstellen dat een groep Nederlandse koffiedrinkers bijvoorbeeld een koffiecoöperatie in Ecuador financiert. Ik ben niet goed thuis in voedingsketens, maar zoiets moet kunnen. Wellicht bestaat het al. We moeten dit soort bewegingen met vallen en opstaan uitproberen. Dat geldt ook voor lokale munten."

Pre-informatietijdperk
Kijken in de toekomst is lastig, maar de nu veel geroemde kleinschaligheid kan vanzelf weer doorgroeien naar grootschaligheid. "Dat kan. Het is niet vanzelfsprekend dat mensen zich anders gaan gedragen. Ik hoop dat die nieuwe decentrale markten andere uitkomsten geven. Uitkomsten die dichter bij de mensen liggen."

Toxopeus heeft nog een argument waarom kleinschaligheid wel degelijk de nieuwe norm kan worden. "Die grootschaligheid, ook in de voedselketen, past bij het pre-informatietijdperk. De vernieuwing in de huidige samenleving komt voort uit de technologische ontwikkeling. Internet stelt ons in staat om waar dan ook van alles op de hoogte te zijn en ons decentraal met elkaar te verbinden. Boeren kunnen zo hun eigen lokale markt en ketens organiseren en waarden als duurzaamheid en gezondheid inbouwen. Zo kun je op laag niveau eigenbelang en maatschappelijk belang samen laten vallen."

Als het gaat om massief gebruik van informatietechnologie zitten we straks wel weer met een monopolist als Google. "Ja, Google zit ertussen. Dat is dan de volgende uitdaging."

Ik hoop dat die nieuwe decentrale markten andere uitkomsten geven. Uitkomsten die dichter bij de mensen liggen

Deel dit artikel

Als bankklant weten we niet wat er gefinancierd wordt en laten we ons leiden door rentes

Een boer kan zijn zonnepanelen door klanten laten voor­fi­nan­cie­ren met waardebonnen voor de volgende oogst

Op Sardinië is zo een lokale economie ontstaan waarin de tegenwaarde van 75 miljoen euro omgaat

Ik hoop dat die nieuwe decentrale markten andere uitkomsten geven. Uitkomsten die dichter bij de mensen liggen