Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Als het kabinet meer participatie wil, valt er veel te winnen bij vrijwilligers

home

Evelien Tonkens bijzonder hoogleraar actief burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam

Vrijwilligers verzamelen afval op het strand bij Cadzand. © anp
Opinie

EVELIEN TONKENS   Als het kabinet participatie echt zo belangrijk vindt, is er nog veel te winnen. Zet werklozen en jongeren als vrijwilliger in, betoogt hoogleraar Evelien Tonkens.

 
Onder de vlag van de participatiesamenleving neemt de regering vooral participatie-ontmoedigende maatregelen

Al vanaf de jaren tachtig heerst het idee dat de verzorgingsstaat een meer activerend karakter moet krijgen. De koning zei dus niets nieuws toen hij in de Troonrede betoogde dat 'de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving'. Toch kreeg de term 'participatiesamenleving' de volle aandacht van de media. Het klinkt gezamenlijker en positiever dan 'eigen verantwoordelijkheid'. De term participatiesamenleving lijkt te voorzien in een behoefte aan een positief, motiverend en samenbindend ideaal, getuige de weerklank die deze term vindt.

Echter: onder de vlag van de participatiesamenleving neemt de regering vooral participatie-ontmoedigende maatregelen (precies in de lijn met het adagium van 'eigen verantwoordelijkheid'): bezuinigingen op arbeidsbemiddeling, dagbesteding, kinderopvang, bibliotheken, muziekscholen, buurthuizen, speeltuinen, zorgboerderijen, thuiszorg, stu- diefinanciering, kinderboerderijen, zwembaden en talloze andere regelingen, activiteiten en openbare plekken die mensen in staat stellen om aan de samenleving deel te nemen.

Ouderenzorg
Volgens de regering is dit alles echter te duur. Vooral de uitgaven aan langdurige zorg stijgen explosief, zo lezen we in Troonrede, 'nu al 2200 euro per persoon per jaar'. Echter, van de 70 miljard die in 2014 in de zorgsector omgaat, komt slechts 14 miljard van de overheid; de overige 56 miljard zijn premies. Daar heeft de overheid weinig mee te maken.

De kosten voor ouderenzorg zijn nauwelijks gestegen. Ouderenzorg genereert wel duizenden banen voor laagopgeleiden en maakt het voor veel ouderen en hun kinderen mogelijk om te participeren. Kortom: de participatiesamenleving is een uitstekend idee: investeer daarom in de publieke sector in plaats van deze af te breken.

De participatiesamenleving draait echter niet alleen op betaalde krachten; vrijwilligers, burgerinitiatieven, verenigingen, buren en mantelzorgers spelen ook een centrale rol. Ook op dat front is er veel werk aan de winkel voor wie de participatiesamenleving wil bevorderen. Ik beperk me tot een paar aanbevelingen.

Recht op betaald werk
Ten eerste: bevorder vrijwilligerswerk voor onbemiddelbare werklozen, maar met perspectief. Geef mensen na twee of drie jaar goed functioneren in vrijwilligerswerk recht op betaald werk, liefst door omzetting van hun vrijwilligerswerk in betaald werk.

Ten tweede: installeer een vrijwilligersjaar, onder andere voor jongeren, in navolging van Duitsland. Veel jongeren nemen nu een 'tussenjaar' tussen school en studie, maar weten dit vaak niet goed te vullen. Dit zou een gestructureerd vrijwilligersjaar zijn waarin je in eigen land of buitenland zinvol werk doet op het terrein van bijvoorbeeld zorg of milieu, met begeleiding, training, huisvesting en zakgeld. Geef jongeren hier studiefinancieringspunten voor waarmee ze hun studiekosten en dus toekomstige schulden kunnen verlagen.

Ten derde: meer zeggenschap voor mantelzorgers en vrijwilligers. Wie meer verantwoordelijkheid krijgt, moet ook navenant meer macht en invloed hebben. Installeer bijvoorbeeld een Nationale Participatieraad, met een prominente plaats voor vrijwilligers en mantelzorgers, die de regering voorziet van ongevraagd en gevraagd advies.

Beperkte overbelasting
Ten vierde: vergemakkelijk de combinatie van mantelzorg en werk, onder andere door uitbreiding van zorgverlof en meer gelijke taakverdeling van mantelzorg tussen mannen en vrouwen. Alleen dan bestaat er kans dat overbelasting van de immers vooral vrouwelijke mantelzorgers beperkt wordt.

Ten vijfde: maak van kinderopvang een recht voor alle ouders, of ze nu werken, studeren of werkloos zijn. Verlang, naar voorbeeld van Zweden, van werkloze ouders in ruil voor de kinderopvangplek dat ze enkele dagdelen per week in de opvang meedraaien.

Ten zesde: bevorder respect voor mensen die van steun, zorg en hulp afhankelijk zijn, in plaats van te suggereren dat ze lastpakken en klaplopers zijn die hun verantwoordelijkheid niet nemen. Start de campagne: 'De schaamte voorbij!' We zijn allemaal afhankelijk, van de overheid, werkgevers, vrienden, familie, internet, het waterschap en het wegennet. Dat is niks om je voor te schamen. We mogen trots zijn op een participatiesamenleving die iedereen dankzij onze inspanningen, belastingen en premies in staat stelt om schaamteloos afhankelijk te zijn en naar eigen vermogen te participeren.

Dit najaar verschijnt van de hand van Evelien Tonkens bij uitgeverij van Gennep een pamflet over de participatiesamenleving.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.