Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Als de pijn onverklaarbaar is, wat is er dan tegen te doen?

Home

Dirk Waterval

Hoogleraar gezondheidspsychologie Andrea Evers doet onderzoek naar chronische pijnklachten. © Werry Crone

Onverklaarbare pijn is een groot probleem voor veel Nederlanders. Ongrijpbaar, maar een oplossing komt dichterbij met onderzoek in Leiden.

Het schemert buiten als Yvette Moerdijk (31) vanuit haar rolstoel de voordeur opent. Tien hoog in een verzorgingstehuis in Utrecht. "Mooi uitzicht, hè? Daar in de verte zie je de Domtoren, en vanuit de woonkamer kijk je uit over Kanaleneiland." Helaas is dit uitzicht tijdelijk, zegt ze met een knipoog. "Over een paar weken woon ik weer gewoon in mijn eigen huis in Amersfoort."

Moerdijk heeft in januari een zware astma-aanval gehad waarvan ze nu in dit verzorgingshuis herstelt. Reden voor het gesprek is niet de astma, maar de onverklaarbare pijn en vermoeidheid waar Moerdijk al 21 jaar mee kampt.

Fibromyalgie, heet die chronische pijnziekte met een duur woord. Geen dokter kan er een medische oorzaak voor vinden. Ontstekingen in de gewrichten, zoals bij reuma, zijn er bijvoorbeeld niet. Toch kan de pijn gruwelijk zijn, zo zien wetenschappers onder meer op hersenscans.

"Hoe dat voelt? Doe maar eens een wasknijper op je vingertoppen. Eerst denk je: is dit nou zó erg? Maar na een tijdje wil je er echt vanaf. En dan is die wasknijperpijn voor mij nog een góéde dag. Vaak is het erger, maar dan over mijn hele lichaam."

Volgens hoogleraar gezondheidspsychologie Andrea Evers (Universiteit Leiden) loopt er in Nederland een grote groep mensen rond als Yvette Moerdijk. Pijn of vermoeidheid zonder duidelijke oorzaak, dus. "In ongeveer de helft van alle eerste huisartsbezoeken is niet duidelijk wat de klachten veroorzaakt", zegt ze. "Een deel van de patiënten wordt vanzelf beter, bij een ander deel wordt bij een tweede of derde bezoek alsnog een oorzaak gevonden. Maar uiteindelijk blijft een groep van 2 tot 5 procent onverklaarde klachten als pijn of vermoeidheid houden."

Lees verder na de advertentie
Fibromyalgie, heet die chronische pijnziekte met een duur woord. Geen dokter kan er een medische oorzaak voor vinden

Niet dat je Moerdijk erover hoort mokken. De van oorsprong Brabantse is goedlachs. Een greep uit haar weekschema: "Lezingen geven over hoe je gelukkig blijft ondanks rotte omstandigheden, lotgenoten helpen met mijn eigen stichting en als hobby mensen rondleiden in het Dierenpark Amersfoort."

Op het dressoir ligt een berg medicijnen van een halve meter breed. Sommige voor de astma, maar er gaan elke dag ook al meer dan twintig pillen naar binnen om de fibromyalgie te beteugelen. "Toch is dat meer om pijn ietsjes te verlichten of om in slaap te komen, het pakt niet de oorzaak aan."

Voor onverklaarbare pijn is cognitieve gedragstherapie tot nu toe het meest effectief gebleken. Erop gericht om met de pijn of vermoeidheid te leren leven. Rust inbouwen, negatieve gedachten opschrijven en die ontkrachten. 'Ik zal nooit meer van de bank kunnen komen, ga al mijn vrienden en werk verliezen' - gedachten die op zichzelf al verlammend werken. Maar dat zo'n vorm van ondersteuning het enige is waar de medische wetenschap mee kan komen, stemt pessimistisch.

Hoogleraar Evers ziet het als haar missie om de oorzaken ten minste ten dele te achterhalen - waarom ontwikkelt de één chronische klachten en een ander niet? - en vervolgens met een oplossing te komen. Onlangs kreeg ze daarvoor anderhalf miljoen euro van onderzoeksfinancier NWO in de vorm van een Vici-beurs. Ze slaat met haar onderzoek een weg in die hiervoor nog niet begaan was. Centraal in dat onderzoek staan verwachtingen, en de neurobiologische stofjes die daarmee gemoeid zijn.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Er gaan elke dag ook al meer dan twintig pillen naar binnen om de fibromyalgie te beteugelen

Andrea Evers © Werry Crone

Hitteprikkels

Neem bijvoorbeeld de vraag: Gaat mijn pijn erger worden, of niet? Het maakt voor de pijnperceptie nogal uit wat je ervan verwacht, zo zag Evers al in eerder onderzoek. Daarvoor kregen vrijwilligers hitteprikkels toegediend op hun onderarm. Er ging een rood licht branden als de onderzoekers de prikkel heviger maakten, groen licht als de prikkel omlaagging. Dat werd er ook bij verteld.

Na een tijdje hielden de onderzoekers de prikkel stiekem constant terwijl ze wél het rode licht aandeden. De perceptie ging er spontaan van omhoog. Omgekeerd daalde die bij het zien van het groene licht. Aan de prikkels lag het niet: de verhoging of verlaging was een resultaat van hun verwachtingen.

Een mogelijke verklaring van Evers over het chronisch worden van medisch onverklaarde klachten is nu als volgt: we hebben allemaal weleens last van acute pijn; hoofdpijn, of door het stoten van een teen. Die acute klacht kan allerlei oorzaken hebben, maar sommigen mensen zijn geneigd om te verwachten dat hij erger wordt.

Als dit dan gepaard gaat met het op gang komen van neurobiologische reacties in het lichaam, kan dat ook werkelijkheid worden, denkt Evers. Zoals de verwachting dat een rood licht meer pijn oplevert ook al genoeg is voor een sterkere pijnbeleving. Misschien kan het helpen als de verwachtingen van de patiënt over hun ziekte positief bij worden gesteld.

Evers wil dat nu combineren met het toedienen van neurobiologische stofjes als dopamine en cortisol. Stresshormoon cortisol lijkt negatieve verwachtingen te versterken, beloningsstofje dopamine zou juist een positieve verwachting in de hand werken. Die stoffen kun je in pilvorm toedienen.

Misschien kan het helpen als de verwachtingen van de patiënt over hun ziekte positief bij worden gesteld

In eerder onderzoek werden die effecten van cortisol en dopamine al een half uur na toediening gezien. Evers wil dat in haar lab nagaan met de vrijwilligers die daar weer met een hitteplaatje op de arm voor een rood of groen licht zitten. Zien die een rood licht - verwachting: de pijn gaat erger worden! - dan zouden ze met dopamine een minder grote verergering van pijn moeten voelen. Met cortisol juist méér.

Sommige mensen maken van zichzelf toevallig minder dopamine aan. Als ze een pijntje hebben, versterkt dat lage dopamineniveau misschien de negatieve verwachting over die pijn. En voor je het weet bevindt de patiënt zich in een neerwaartse spiraal van pijnperceptie en verwachtingen.

Wat nu zo mooi is, zegt Evers, is dat het lichaam uiteindelijk misschien geconditioneerd wordt om die stofjes zelf weer meer aan te maken nadat het die pil een aantal keer heeft gehad. Het kan de pijn dan weer grotendeels zelf de baas.

Zo komt Evers wellicht dichter bij een oplossing voor chronische onverklaarde pijn, jeuk of vermoeidheid. Of het echt zo werkt, moet nog blijken. De onderzoeksubsidie is immers nog maar net binnen. Maar de hoogleraar is nu al zo enthousiast over haar idee dat ze uit vreugde met vlakke hand op tafel slaat bij het praten erover.

In Utrecht schenkt Yvette Moerdijk nog wat koffie in. "Ik ben benieuwd! Het zou vooral ook fijn zijn als mensen doorhebben dat het geen aanstellerij is. Want dat is het niet."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Fibromyalgie, heet die chronische pijnziekte met een duur woord. Geen dokter kan er een medische oorzaak voor vinden

Er gaan elke dag ook al meer dan twintig pillen naar binnen om de fibromyalgie te beteugelen

Misschien kan het helpen als de verwachtingen van de patiënt over hun ziekte positief bij worden gesteld