Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Alleen katholieke kerk groot genoeg voor Berkouwer

Home

PIETER VAN DER VEN

VOORHOUT - Uiteindelijk was alleen de rooms-katholieke kerk groot genoeg om de oogst van het leven van prof. dr. G. C. Berkouwer te bevatten.

De afscheidsdienst van de vorige week overleden gereformeerde theoloog en voorman Gerrit Berkouwer (92) zou plaatsvinden in het hervormde kerkje van het Zuidhollandse Voorhout. Dat was zijn wijkkerk, daar was hij in de jaren tachtig nog voorgegaan en van daar uit ook was zijn vrouw uitgevaren.

En zo zat een half uur vóór tijd het kerkje al stampvol met enkele tientallen stoelen vrij voor de familie; buiten drongen nog rijen belangstellenden om binnen te komen.

Ontnamen zij met hun allen onbedoeld de familie de intimiteit van een afscheid op de hun vertrouwde plek? Grootmoedig werd alsnog voor het al uitgestippelde scenario II gekozen: het hele gezelschap verhuisde naar de naastgelegen, veel grotere katholieke Bartholomaeuskerk. Voor de man die enerzijds zo door en door gereformeerd was en anderzijds zo oecumenisch gezind, was het geen ongepast einde: een door en door gereformeerde dienst in een door en door roomse kerk.

Een schare die niet te tellen was volgde de kist op de schouders: kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen en aanhang. Een lang leven met een rijke oogst - de oude bijbelse wens in vervulling gegaan: de kinderen van je kinds kinderen mogen zien. Meer dan dertig waren het er, zo bleek uit de rouwkaart. Moest dat showen met al die namen wel?, had de familie zich nog afgevraagd. Ja, dat moest, want al die namen, ook van de gestorvenen, hoorden bij hem en bij dit afscheid. In het weinig speelse ritueel van zo'n gereformeerde begrafenis miste de bezoeker toch een meer direct getuigenis en laatste groet vanuit de jongere generaties zelf.

Maar de wereld van Berkouwer bestond niet alleen uit die grote kring van nazaten. De tientallen die bij hem promoveerden, de honderden die bij hem studeerden, zijn boeken en artikelen lazen, hem ooit beluisterden in preken of theologische verhandelingen - als er al verschil tussen was, want zijn preken waren theologie en zijn theologie was verkondiging. De Vrije universiteit, de gereformeerde kerken: tientallen jaren konden ze niet om deze rots heen.

En zo was er een grote menigte theologen, predikanten, de gereformeerde elite van de VU, Kampen en Leusden, ook mensen die in het verleden - net als Berkouwer - in roerige jaren de synode voorzaten, zoals ds. A. C. Hofland en dr. H. Kouwenhoven. Van Berkouwers eigen generatie was de nu laatst overlevende present, prof. Herman Ridderbos (bijna 87) uit Kampen, vele andere collegae en ex-collegae. De aanwezigheid van de christelijke gereformeerde prof. W. H. Velema en de katholieke pater J. van Kilsonk kon in dit uur onderstrepen hoe wijd de kring rond Berkouwer was.

Een gereformeerde man uit Voorhout bekent dat hij vooral komt voor het historische moment: hier wordt een hele wereld méé begraven. Berkouwer, nog op en top het ware gereformeerdendom, beleefde (of bevorderde) dat het bolwerk in de jaren zestig werd ontmanteld en weggleed. Nog één keer stonden allen eensgezind als vlammen om hem heen, met prof. K. Runia, J. T. Bakker, H. Wiersinga, M. E. Brinkman; het is niet boud te stellen dat met de dood van de oude Berkouwer de gereformeerde wereld een laatste ijkpunt verliest. Andere gelegenheden zijn er daarover te treuren dan wel te juichen; een begrafenis is vooral een moment van oogst en bijeenrapen.

Voor ds. H. R. Plomp, predikant te Oegstgeest, die de zieke wijkpredikant C. J. de Jong verving, viel er met Paulus' teksten over de liefde heel wat uit Berkouwers geloof en leven te verzamelen. Plomp beschreef diens theologie als een waarbij “een mens vroom kan blijven”. Hij wees ook op wat Berkouwer wellicht toch niet kon oogsten: consensus, eensgezindheid. In gesprek “met alle heiligen” zocht hij in zijn boeken naar verbindingen, maar hij moest aanvaarden dat tegenstellingen niet door kennis en door wil tot verzoening waren te overbruggen.

Berkouwer is te ruste gelegd bij zijn echtgenote; tijdens de laatste tocht kon het hervormde kerkklokje niet op tegen het gelijktijdige 'angelus'-geklep van de grote roomse buur. Sommigen keken verstoord naar de brutale toren. Een enkeling besefte wellicht dat het 'angelus' een mantra, een gebed is over de verkondiging van de menswording Gods; voor deze man van het woord leek dit woordenloos uitluiden zeer gepast.

Deel dit artikel