Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Alfrink blijft een mysterie

Home

Pieter van der Ven

Een KADO voor de honderdste geboortedag van kardinaal B.J. Alfrink, een Kardinaal Alfrink Documentatie- en Onderzoekscentrum: dat was de vurige bede, gisteren in Nijkerk, bij de feestelijke herdenking van de man die als geen ander is bewonderd en verguisd voor de wijze waarop hij zijn kerk leidde in de roerige jaren zestig en zeventig.

Pleitbezorger was prof. Jan Roes, nu directeur van het Katholiek Documentatie Centrum van de KU Nijmegen. Maar het bewaren en bewerken en vruchtbaar maken van het katholieke erfgoed is, zo betoogde Roes, geen taak meer van een universiteit alleen. Het cadeau moet niet alleen de naam van Alfrink eren, maar is ook een programma met dringende urgentie, ,,want over twintig jaar hoeft het niet meer. Als we niets doen, gaat er veel verloren.''

Kardinaal Alfrink, timmermanszoon, geboren op 5 juli in Nijkerk en in 1987 overleden in Utrecht, was aartsbisschop van Utrecht en daarmee eerste man van de rk in Nederland van 1955 tot 1975. Een heerlijke man om herinneringen aan op te halen -zijn spreekwoordelijke droge humor, milde, maar niet altijd zó milde ironie, zijn scherpe geest, zijn afstandelijkheid. ,,Je kon veel goeds van hem zeggen, maar aardig -nee, áárdig was hij niet'', zei een naaste medewerker eens. De man die zich op het Vaticaans Concilie in de jaren zestig als de theoreticus ontpopte van een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het leiden van de kerk, was van nature autoritair, een solist. Of was dat verlegenheid, onmacht? Ondanks de boeken over hem, herinneringen aan hem, een lijvige biografie zelfs, blijft Alfrink een mysterie, dat ook in Nijkerk niet werd opgelost.

'Van Nijkerk tot wereldkerk' was het motto van de dag in het weinig roomse dorp aan de Veluwerand. De overgrote meerderheid waren 'gewone mensen', Nijkerkers, vertegenwoordigers van de parochies uit het bisdom. Onder de prominenten de oud-premiers Van Agt en De Jong, de 90-jarige kardinaal Willebrands en ook de vroegere én de huidige oud-katholieke aartsbisschop van Utrecht. De laatste, mgr. dr. Joris Vercammen, zorgde als enige ervoor dat in de ruimte zowaar ook nog enig heus prelaten-paars blonk. Zaterdag had kardinaal Simonis de wijding van deze vroegere rk priester nog gemeden, nu was deze laatste van harte welkom en erbij.

Natuurlijk was de geest van Alfrink aanwezig en was het vooral voor de dagvoorzitter Van Agt niet moeilijk bloemrijk te spreken over de man die in ,,geestelijk gechaotiseerd Nederland a hell of a job'' te doen had, een man die ,,nimmer grote emotie toonde, maar slechts glimlachte en monkelde'' en dat wellicht ook ,,vandaag weer deed van gene zijde'' bij al deze drukte om zijn persoon.

Maar de sprekers waren door de organisatie en in het bijzonder door drs Maria ter Steeg scherp geïnstrueerd: de samenkomst was niet zozeer bedoeld om terug te zien op Alfrinks leven, herinneringen op te halen aan hem, het resultaat en het verdriet te evalueren -niet te verwijlen bij de 'eeuw van Alfrink'- maar liever ervan door te geven aan de volgende, deze eeuw.

De theoloog dr. Henk Witte ziet ,,in de nadagen van de polarisatie'' Alfrinks zoeken naar liefde en respect in plaats van dwingelandij nog steeds als het kader voor een gemeenschap waarin ,,oud en nieuw vruchtbaar worden voor elkaar''

Dr. A.H. van den Heuvel, in eigen woorden ,,een ketter, een late zoon van Calvijn'', bekende dat Alfrink indertijd maar had hoeven kikken en hij was rooms geworden. Maar Alfrink bromde dat dat niets oploste, dat je beter mooi kon blijven waar je zat en van daaruit werken aan de eenheid. Die eenheid, legde de emeritus-predikant uit, is er een in meervoud, want ,,de kerk van Christus is nooit uniform geweest. Van den Heuvel ziet de geest van Alfrink terug in onder meer het mea culpa van de paus, eerder dit jaar, al ,,moet nog veel worden nagedacht over wat dat gebaar betekent voor wat christenen vandaag mensen aandoen en over de vraag of wij wel kunnen volhouden dat christenen wél, maar de kerk niet kan zondigen.'' Ten leste had Van den Heuvel zelfs meer begrepen van de bekende besluiteloosheid van Alfrink, samengevat in diens leuze WTZP -wacht tot ze piepen- wat de kordate calvinist wel eens had geërgerd: ,,Het heeft ook te maken met vertrouwen op de Geest dat in een kerk in meervoud dingen soms kunnen worden opgelost zonder ingrijpen van boven.''

Het mocht bevreemden dat kardinaal Simonis het comité van aanbeveling van de feestelijke dag aanvoerde. Was hij niet bij uitstek de tegenpool van Alfrink geweest en was zijn benoeming, eerst in Rotterdam, later in Utrecht niet de grote stoot van het Vaticaan onder de gordel, niet alleen van de rk kerk in Nederland maar meer nog van Alfrink persoonlijk?

Kardinaal Simonis erkende dat hij na dertig jaar bisschop weet dat uitoefenen van dit ambt iets anders is dan als jonge kapelaan aan de kant roepen dat het anders moet. ,,Na mijn benoeming heb ik hem van nabij leren kennen; wij hadden een goede verhouding en bevroegen elkaar,'' zo blikte hij terug. Toen Simonis met de nodige reuring net benoemd was in Utrecht, maakte hij zijn opwachting bij de 83-jarige Alfrink. Deze scharrelde even naar achteren, kwam terug met zijn paarse kalotje, en gaf het hem. ,,Ik vond dat een groots gebaar.''

Deel dit artikel