Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

AIVD: Nederland is doelwit van jihad, maar ook van Poetins hackers

Home

Robin de Wever

Rob Bertholee, directeur-Generaal van de AIVD (l) en Ronald Plasterk, minister binnenlandse zaken, donderdag tijdens de presentatie van het jaarverslag. © anp

De terreurdreiging van jihadisten komt van steeds meer kanten en wordt diffuser. We moeten er serieus rekening mee houden dat Islamitische Staat vanuit Syrië een aanslag in Nederland voorbereidt. Maar zo'n aanslag kan ook beraamd worden door een solist op een zolderkamer, ergens in het land. Of door Al-Qaida of een andere islamitische terreurgroep.

Dat schrijft de AIVD in haar jaarverslag over 2015. De inlichtingendienst zag vorig jaar twee grote dreigingen: jihad-terreur en cyberspionage vanuit Rusland, China en Iran. Dat laatste moeten we wat de AIVD betreft niet onderschatten: vorig jaar noteerde ze een recordaantal digitale spionage-aanvallen op Nederlandse overheidsinstellingen die 'een dreiging voor de nationale veiligheid vormen'. Een overzicht van de bevindingen.

Moslimextremisten minder grijpbaar
Het wordt volgens de inlichtingendienst lastiger om grip te krijgen op de dreiging van die groepen: ze opereren via grote netwerken, maar ook via 'lone wolves'. "Het kan gaan om professionele, lang van tevoren geplande, grootschalige aanslagen of juist relatief eenvoudige, kleinschalige geweldsdaden", schrijft de AIVD.

IS en Al-Qaida strijden om de titel van gevaarlijkste terreurgroep, en een aanslag in Nederland kan een manier zijn om hun superioriteit te tonen. Verder concurreren ze beiden met groepen als Jabhat al-Nusra en Khorasan. Die zijn vooral in Syrië actief, maar zouden ook in staat zijn in het Westen dood en verderf te zaaien.

Nog een gevaarlijke ontwikkeling: dat jihadisten in Jemen en Libië zich hebben aangesloten bij IS en Al-Qaida. Die landen kunnen uitgroeien tot een vrijhaven van waaruit de groepen 'aanslagen tegen het Westen kunnen plegen'. Het gaat IS trouwens niet alleen voor de wind. Tegenover die winsten elders in het Midden-Oosten staat de onvrede onder jihadisten over IS' slecht bestuurde kalifaat en de voortdurende luchtaanvallen door onder meer het Westen.

Jihadisten zoeken in Nederland naar wapens
Eind 2015 stond de teller van personen met jihad-aspiraties die uit Nederland vertrokken naar Syrië en Irak op 230. Een deel was teruggekeerd, zo'n 150 waren nog steeds ter plekke. De AIVD houdt de terugkeerders uiteraard in de gaten. "De aanslagen in Parijs hebben onder meer laten zien dat terugkeerders een dreiging kunnen vormen."

En inderdaad, er zijn in Nederland jihadisten op zoek naar wapens. Dat hoeft niet direct te betekenen dat zij aanslagen beramen, meent de AIVD. Sommigen staan met één been in het jihadisme en met het andere in de georganiseerde misdaad. Maar gezien de aanslagen van de afgelopen tijd is de kans dat zij ook terreurplannen hebben natuurlijk wel realistisch. Om hoeveel personen dat gaat, meldt de dienst niet.

Lees verder na de advertentie

Jihadisten reizen soms mee met vluchtelingen
Net als in voorgaande jaren gebruikten sommige jihadisten in 2015 migrantenroutes om Europa binnen te komen. Het is lastig om hen eruit te pikken. De AIVD heeft in 2015 enkele meldingen onderzocht, maar zag naar eigen zeggen 'geen aanwijzingen van structureel misbruik van migrantenstromen en asielprocedures door terroristische organisaties'.

IS doet meer aan offensief cyberjihadisme
Opvallend is de groeiende dreiging die uitgaat van IS' 'cyberjihadisme'. De online techneuten van de organisatie zijn sinds de zomer van 2014 sterk geprofessionaliseerd. Ze lijken nu centraal te worden aangestuurd, en houden zich naast propaganda onder meer bezig met het publiceren van persoonsgegevens van 'veelal Westers militair- en overheidspersoneel'. Zo zaaien ze angst en maken 'benoemen ze potentieel doelwitten'.

Salafisten roeren zich nadrukkelijker
Moslims die het salafisme, een ultra-orthodoxe stroming binnen de islam, uitdragen, worden mondiger. Het 'aanbod van salafistische boodschappen' groeit, zowel online als offline, constateert de AIVD. "Bovendien zorgen de spanningen in het Midden-Oosten voor een klimaat waarin de salafistische boodschap meer gehoor vindt. Dit draagt bij aan de groei van potentiële aanhang."

Eerder constateerde de dienst al dat hoewel de gemiddelde salafist zelf geen directe terreurdreiging vormt, de stroming wel een 'emanciperende werking' kan hebben voor het jihadisme. Ofwel: wie vertrouwd is met de ideeën van het salafisme, maakt sneller de overstap naar extremisme.

Over de toenemende invloed van salafisten is de dienst vaag maar omineus. "Sommige salafisten proberen hun gedachtegoed aan hun omgeving op te leggen", schrijft ze. "Met name gematigde moslimgemeenschappen staan onder druk van dergelijke ideologen. Daarnaast richten zij zich met hun boodschap bewust op kwetsbare groepen, zoals vluchtelingen."

De spanningen in het Midden-Oosten zorgen voor een klimaat waarin de salafistische boodschap meer gehoor vindt

Overheid wordt digitaal volop bespioneerd...
Dan de cyberspionage. Nederlandse overheidsdiensten zijn volgens de AIVD 'structureel doelwit van omvangrijke en geavanceerde digitale spionage-aanvallen'. Die zijn vaak afkomstig van 'statelijke actoren', met name Rusland, China en Iran.

De landen zijn hoogstwaarschijnlijk uit op informatie over politieke besluitvorming, politieke en economische plannen en onderhandelingstactieken. Waarschijnlijk worden de meeste van die aanvallen niet opgemerkt, merkt de AIVD op, en zien we alleen het topje van de ijsberg.

... net als Nederlandse bedrijven
Bedrijven in sectoren waarin Nederland uitblinkt, zoals energie, high tech en watervoorziening, zijn ook volop doelwit van cyberaanvallen. De aanvallers zijn volgens de dienst 'op zoek naar zeer specialistische en soms zelfs experimentele technologie die zijn marktwaarde nog moet bewijzen'.

"Deze technologieën zijn essentieel voor het huidige en toekomstige verdien- model van de getroffen bedrijven", meent de AIVD. "Maar ook en vooral van grote waarde voor een stabiele en groeiende economie die de basis vormt van onze welvaart." Ofwel: buitenlandse hackers proberen concurrentievoorsprong te krijgen door bij Nederlandse bedrijven kennis af te kijken. Daarmee 'ondermijnen ze de Nederlandse kenniseconomie'.

De aanvallers gebruiken bekende hackmethoden, maar ze gaan wel steeds geraffineerder te werk. Zo volgen ze soms ICT-medewerkers van het bedrijf dat ze hacken, om erachter te komen welke maatregelen die willen nemen. De hackers kunnen dan zorgen dat ze die medewerkers voor zijn.

Veel bedrijven zijn niet opgewassen tegen aanvallen
"We zijn digitaal nog te naïef", vindt de AIVD. Individuen, bedrijven en de overheid zijn zich 'nog onvoldoende bewust van die digitale kwetsbaarheid, waardoor maatregelen daartegen achterblijven'.

Een treffend voorbeeld is het bedrijf dat volop in de gaten houdt of er iemand in zijn systemen binnen wil dringen, maar geen rekening houdt met de hackers die al binnen zijn. Daardoor kunnen buitenlandse spionnen volgens soms jarenlang ongezien meelezen en -luisteren. Op dat gebied valt er volgens de dienst nog een hoop te winnen.

We zijn digitaal nog te naïef

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
De spanningen in het Midden-Oosten zorgen voor een klimaat waarin de salafistische boodschap meer gehoor vindt

We zijn digitaal nog te naïef