Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Afshin Ellian / 'In hun ogen ben ik een verrader'

Home

door Wilma Kieskamp

Afshin Ellian, rechtsfilosoof, geboren in Iran, vindt het zijn burgerplicht om de wereld te waarschuwen voor de politieke islam, die nu ook Nederland bedreigt. ,,Of ik nog durf? Ik heb liever dat velen het durven. Nu voel ik me onbeschermd.''

Afshin Ellian (38), geboren in Iran, heeft er alle reden toe. De afgelopen jaren heeft hij in kranten en op tv scherpe kritiek geuit op de islam. Ellian is rechtsfilosoof en hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Leiden, en columnist in NRC Handelsblad. Hij waarschuwde dat de politieke islam Nederland bedreigt, hij steunde de Amerikaanse omverwerping van het bewind van Saddam, en was voorstander van het hoofddoekjesverbod op Franse openbare scholen.

Misschien was zijn kritiek niet zo prominent of veelvuldig als die van Ayaan Hirsi Ali. Maar er is een overeenkomst: net als zij komt Ellian zelf uit de moslimwereld. ,,Een verrader. Want ik ben uit hun eigen cultuur afkomstig.''

Hij maakte het zichzelf deze weken niet makkelijker met een optreden bij 'Netwerk', op de avond van de moord op Van Gogh. Ellian las er een column voor. In de discussie erna ontstak hij in grote woede. Medegast Mohammed Benzakour stelde dat de moord op Van Gogh niet te herleiden is tot religie. Dat is de moord wél, beet Ellian hem toe. ,,Deze moordenaar is naar de moskee gegaan, die heeft een imam, die heeft een moeder, die heeft alles geleerd van de Koran!'', riep hij met bijna overslaande stem. ,,Om een moord te plegen, een offer te brengen. Voor een perverse God! En dat moet u zeggen!''

Spijt heeft hij niet. ,,Mensen in mijn omgeving waren enorm geschrokken. Ze belden me, waarschuwden. Net zoals ik direct na het nieuws over de moord ook al ongeruste telefoontjes had gekregen. Zelfs mijn zus uit Teheran heeft me dezelfde dag nog gebeld.'' Hij zucht, neemt een zoveelste sigaret. De pakjes Pall Mall liggen in stapeltjes klaar. ,,Ik moet toch de dingen kunnen zeggen zoals ik ze zie? Ik ben niet anti-islam, ik bekritiseer alleen maar. We zijn toch in Europa? Mensen als Benzakour, en zo zijn er vele in de islamitische wereld, maken me razend; hij doet alsof de moord op Van Gogh een soort Tjoelker-zaak is. Maar het heeft alles te maken met de islam zelf. En daar moet debat over zijn.''

Afshin Ellian groeide op in een pluriforme familie, met moslims, christenen en mystici. Zijn vader was beroepsmilitair, een liberale man.

,,Ik heb de politieke islam geboren zien worden. Wat er nu in Nederland gebeurt, is een natrilling van die machtsovername. Een jaar of dertien was ik. We gingen de straat op om de sjah weg te sturen, met duizenden. Ik durfde op het schoolplein een steentje te gooien en te roepen 'Lang leve de vrijheid'. We dachten dat Khomeini te vertrouwen was, ook als je zelf niet erg religieus was, zoals mijn oudere broer, vrienden en ik, en geloof beschouwde als een privé-zaak. Wij hadden andere idealen. Wij waren links. Er bestonden namelijk maar twee keuzes: je was religieus óf je was links. Een baardman of een marxist. Uit West-Duitsland kregen we kleine boekjes over Lenin. We dachten dat we de laatste klassieke revolutie hadden ontketend, maar we zagen niet wat er werkelijk gebeurde.''

,,Al een paar maanden na de val van de sjah vielen de maskers af. Toen werden de hoofddoekjes verplicht, toen dook Hamas opeens op. Op school mochten we welgeteld één week onze eigen linkse posters ophangen, daarna waren alle muren voor een splintergroep van de Hezbollah. De linkse kranten waar ik als scholier voor schreef, werden een voor een verboden. Toen begon het moorden in naam van Allah. Maar links wilde het niet zien. Vrouwen die de straat opgingen om te demonstreren tegen de hijab waren 'hielenlikkers van de VS'. Wij van links durfden niet te erkennen dat de politieke islam andere plannen met de mensheid had. Dat iedereen moest buigen.''

De beelden komen terug sinds de moord op Theo van Gogh, zegt Ellian. ,,Dit is zoiets onvoorstelbaars: de eerste rituele moord in Europa, gepleegd in naam van Allah. Ik heb bijna letterlijk het gevoel dat ik weer in het Midden-Oosten ben. De brief die op het lichaam van Van Gogh is achtergelaten, die herkende ik meteen. Ik róók het Midden-Oosten. Dit is niet wat knip- en-plakwerk van een eenzame gek. Ik heb het gevoel dat ik hier eerder ben geweest.''

Op zijn zeventiende ontvluchtte hij Iran. ,,Ik had ondergronds geleefd, op de vlucht voor de baardmannen. Mijn neef lag in een massagraf, leeftijdgenoten waren gedood. Met twee vrienden ben ik op een kameel de grens naar Pakistan overgestoken, en later doorgereisd naar Afghanistan. Dat is de eerste keer geweest dat ik in mijn hoofd ben doodgegaan. Ik heb gehuild, gehuild. De grond was nat van tranen. Mijn moeder had liever gehad dat ik ook een baardman was geworden. Ik heb mijn ouders nooit teruggezien.''

,,In Afghanistan ben ik voor de tweede keer doodgegaan. We werden er ontvangen als helden, omdat we in het verzet hadden gezeten. Ik ging medicijnen studeren en radioprogamma's maken en ontmoette er mijn vrouw, een Afghaanse medestudente. Maar toen pas ontdekte ik hoe leeg de ideologie van links was. Hoe gedemoraliseerd. De Russen waren al net zulke oplichters als de ayatollahs. Vrijheid en burgerrechten interesseerden hen niet, democratie voor Iran evenmin. Ik schreef Gorbatsjov, en toen lag ik eruit bij de partij. We zijn de

VN-vertegenwoordiging ingevlucht om weg te komen. Dat was in 1987. Zo zijn we als uitgenodigde vluchtelingen in Nederland beland. Nota bene als 'Oost-Europa-dissident'. Niets interesseerde me meer. Ik leerde in één jaar Nederlands, begroef me in drie studies tegelijk, ging dichten en sloot me op in een studeerkamer.''

Vooral sinds 11 september 2001, en nu ook na de moord op Theo van Gogh, neemt Afshin Ellian ook weer in het openbaar politieke stellingen in. ,,Na 11 september voelde dat bijna als een burgerplicht. Ik zag wat anderen misschien niet zagen: we zijn in Iran. Een vreemd vreugdegevoel overviel me, in 2001 en nu weer. Eindelijk begrijpt het Westen misschien nu ook hoe de politieke islam de hele wereld wil onderwerpen. Ik moet waarschuwen. Wat ook meespeelde: we woonden toen met onze jonge kinderen zelf in een multiculturele wijk. Ik schrok me rot van de grote groepen moslims voor wie de islam het enige houvast leek te zijn bij het zoeken naar een eigen identiteit. En ik wist hoe gevaarlijk het kan zijn als die mensen in de ban raken van de radicale islam.''

,,Ik weet nu ook wat de oplossing is voor dit enorme probleem. Het antwoord vond ik in de boeken die ik in mijn studeerkamer verslond. In de Nederlandse Grondwet die mij van mijn onverschilligheid bevrijdde. In Nietzsche, Rousseau, de Bijbel, de Koran. Ik heb de Verlichting omhelsd. En geleerd dat het geweten alleen functioneert als ideeën scherp worden onderzocht. En dat is precies waar het aan ontbreekt in de islam. De enige oplossing is dat er discussie komt over de islam zelf. Polemiek is de oplossing. Grapjes durven maken, spotten zelfs, dat hoort daarbij. Maar jarenlang mocht dat niet in progressief Nederland. Van de islam bleef je af.''

,,Die discussie is zo gevoelig omdat je heel snel bij de Profeet zelf uitkomt. Mohammed leefde zelf een gewelddadig leven. Als er in zijn tijd een openbaar ministerie had bestaan, zou hij zijn opgepakt voor uitlokking tot moord. Hij liet bijvoorbeeld in Medina de dichter Ka'b bin al-Ashraf ombrengen, omdat diens verzen hem niet aanstonden. 'Wie kan mij van die man verlossen?', vroeg hij. Degenen die naar voren kwamen, zegende hij. De dichter is gruwelijk vermoord. Ze staken het mes zo diep in zijn lijf dat het er bij zijn achterste weer uit kwam, zo zegt men.''

,,In de Koran staat het verhaal niet. Het zijn historische feiten, iedereen kan het nalezen in de alom geaccepteerde biografie van Sirat Rasul Allah, een klassiek boek. Ik zeg: laten we hierover praten, over de rol van geweld in de Koran. Als je rekent naar de huidige maatstaven, dan had Mohammed een misdadige kant. Daarmee zeg ik niet dat hij geen profeet was. En ik begrijp dat het gevoelig ligt. Maar veel moslims kennen zelfs deze historische feiten niet. En misschien moeten ze, als ze er kennis van nemen, hun ideeen over de Profeet bijstellen. Maar waarom zou dat niet kunnen? Misschien moeten ze terug naar de Mohammed uit zijn eerste periode, voordat hij zich met politiek begon te bemoeien. En het betekent toch niet dat je God uit je leven bant? Ik ben zelf een dichter. God is de grootste dichter. Als dichter heb ik God nodig. Maar ik heb wel een kritische relatie met hem.''

Durft Ellian zulke dingen nog te zeggen? ,,Of ik nog durf? Ik heb liever dat velen het durven. Laat zoveel mogelijk mensen dit zeggen. Als ik de enige moet zijn, voel ik me onbeschermd. Ik heb ook voor Trouw geschreven, en via de krant heb ik Ayaan Hirsi Ali ontmoet. Voor de grap zeg ik wel eens dat ik hoop dat Trouw ook een fatwa krijgt.'' Hij lacht schaterend. ,,Waarom alleen wij?''

,,Daarin zit op dit moment mijn grootste ontreddering: in mijn staat van verlatenheid. Dat je zelf om beveiliging moet vrágen. Laten we onszelf moed in plaats van angst aanpraten. Ik wil optimistisch blijven. Net als mijn overleden vader geloof ik in de redelijkheid van de mens. Als we maar blijven schrijven, grappen durven maken, ideeën bijstellen, dan gaan mensen vanzelf nadenken. Redelijke mensen kunnen de wereld veranderen.''

Dit is de eerste aflevering in een serie interviews met nieuwe, prominente deelnemers aan het publieke debat over de waarden.

Deel dit artikel