Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Afkicken van aardgas is nog niet eenvoudig

Home

Hans Marijnissen

Een meetlocatie waar olie- en gasbedrijf NAM de bodemdaling door gaswinning kan meten. © anp

Geen paniek, maar als Nederland in 2050 gasloos wil zijn, moeten we vandaag al beginnen met ontkoppelen. Een instructie in 4 delen. Aflevering 1: Nederland moet aardgas uitbannen. Alternatieven zijn er (meer dan) genoeg.

Aardgasvrij in 2050? Nu aan de bak!

Lees verder na de advertentie

Groningen en Parijs. Meer dan die twee plaatsnamen heeft Jan van der Meer niet nodig om zijn punt te maken. Ze maken duidelijk dat Nederland van het aardgas af moet – en wel zo vlug mogelijk. Groningen, wegens de gasbevingen natuurlijk. En Parijs omdat daar in december 2015 het wereldwijde klimaatakkoord werd gesloten. 'Het Parijs-akkoord' luidt het afscheid in van alle fossiele energie. Deadline: 2050. Maar probeer in 2030 al zover mogelijk te zijn, zegt Van der Meer.

'Warmteregisseur', dat is zijn beroep. Hij werkt voor de regio Amsterdam en voor de omgeving Nijmegen, waar hij eerder wethouder was. Zijn taak in die twee regio's: er moeten in totaal 590.000 huizen aardgasloos worden de komende decennia. De teller staat nu op 190.000, dankzij de warmtenetten die er al liggen. In een vergaderkamer van zijn kantoor wijst Van der Meer op een plattegrond aan de muur. "Daar staat een fabriek, een megawarmtebron", zegt hij. "En daar een wijk. Die gaan we aan elkaar verbinden."

In het hele land zouden snel warmteregisseurs aan de slag moeten gaan, zegt Van der Meer. In elke gemeente en liefst in iedere wijk. Ze moeten aan de slag om nieuwe energie te vinden voor huizen en bedrijven in de buurt. Want, even los van tussendoelen: iedereen moet 'aardgasvrij' leven in 2050. In de komende 33 jaar moet er een einde komen aan stoken en koken op aardgas. Ruim zeven miljoen huishoudens doen dat nu nog.

Nederland heeft geen 33 jaar maar slechts 25 jaar om de gasketels uit de huizen te halen

De tijdsdruk is hoog. Maar feitelijk nóg hoger dan het klinkt, zegt Van der Meer. Nederland heeft effectief geen 33 jaar maar 25 jaar om de ketels eruit te halen, berekende hij. "Want bij een wijk die wordt aangewezen om met aardgas te stoppen is de overstap niet van de ene op de andere dag geregeld. Je moet al snel rekenen met een overgangsperiode van acht jaar."

Ambitieuze milieuorganisaties zoals Milieudefensie en Urgenda stellen hoopvol: in 2030 kunnen alle huizen al aardgasvrij zijn. Hun argument: van kolen overstappen om aardgas lukte in de jaren zestig ook in tien jaar. Maar die vergelijking gaat niet helemaal op. De techniek die aardgas vervangt is niet eenduidig. Er zijn allerlei opties. Dat blijkt nu al verlammend te werken: wat is de goede keuze? Bovendien is het aantal huishoudens nu veel hoger dan in de sixties.

Dat betekent dat een nieuw kabinet nú aan de bak moet, om het einddoel van 2050 te kunnen halen. "De politiek moet jaarlijks 4 procent van de landelijke woningvoorraad aanwijzen om aardgasloos te worden", zegt Van der Meer. "Dat wil zeggen: één miljoen huizen in de kabinetsperiode van vier jaar." Provincies en gemeenten moeten meedenken. Wat die staan, als ze hun werk goed doen, dicht bij de mensen. Hier en daar gebeurt het al, dat gemeenten wijken aanwijzen om als eerste van het aardgas af te stappen.

Wie gaat dat allemaal betalen?

Wie er opdraait voor de kosten van stoppen met aardgas is nog de vraag. Bewoners kunnen er niet alleen voor opdraaien.

Het aanwijzen van wijken om te stoppen met aardgas is één. Maar dan is er nog niet geregeld hoe de rekening wordt betaald. Hierover bestaat nog geen duidelijkheid. Dit terwijl de uitgaven bepaald geen kattenpis zijn. Bedrijven worstelen met de kosten van de nieuwe infrastructuur. Een slecht geïsoleerd huis van het aardgasnet afkrijgen kost 40.000 tot 80.000 euro, zegt Van der Meer.

Volgens de warmteregisseur mogen bewoners zelf niet voor alle kosten opdraaien, zeker niet in de eerste een waarschijnlijk duurste fase. Subsidies bij de aankoop van 'groene' installaties helpen. Maar Van der Meer pleit zelfs voor een nationaal fonds van 2,5 miljard euro in de komende kabinetsperiode, om uit de startblokken te komen.

Waar moet het Rijk dat geld vandaan halen? Deels zou het kunnen komen uit de aardgasbaten, van het gas dat nog altijd in Groningen omhoog wordt gepompt. Effectief, denkt Van der Meer. Het zou bovendien symbolisch zijn. Het geld dat aardgas oplevert kan dan benut worden om het einde ervan in te luiden. De toekomst is dan aan schone alternatieven, zoals energie uit zonnepanelen en windmolens.

Als het rijk meebetaalt, dan kan dat uit de baten van het Groningse gas

De overheid hoeft niet alleen maar potten geld klaar te zetten om huizen en gebouwen van het aardgas af te krijgen. Een relatief simpele en effectieve manier om bouwwerken duurzaam te krijgen is: meer belasting heffen op gasgebruik. Hoeveel rek zit erin? Een kuub gas zou dubbel zo duur kunnen worden, oppert Van der Meer. En als de overheid dan toch bezig is met de energiebelasting: zorg dan ook dat de grootste gasslurpers het hoogste belastingtarief betalen voor aardgas. Dat is nu nog precies omgekeerd. De grote verbruikers, fabrieken bijvoorbeeld, betalen de minste belasting per kuub aardgas. Dit model is gunstig voor het bedrijfsleven, maar past niet bij het principe: 'de vervuiler betaalt'.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Het ontmantelen van het aardgasnet is ingewikkelder dan het opzetten ervan. © ANP

De ministeries in Den Haag kunnen ook nog uit een ander vaatje tappen. Om aardgasvrij wonen en werken aantrekkelijk te maken, is het zaak dat de alternatieven goedkoper worden. Dat kan door slimmere en betere technieken. Maar ook via economische voordelen.

"Je zou kunnen denken aan grote tenders, om huizen van het aardgas af te krijgen. Niet een straatje, maar 10.000 woningen in één keer." Het idee: technische bedrijven die zo'n klus uit willen voeren, zijn bereid om dat tegen de laagst mogelijke kosten te regelen. Van der Meer vergelijkt het met de bouw van windparken op zee. De prijs keldert als bedrijven vechten om de opdracht.

Ploeter niet zelf, maar doe het samen

 Zoveel mogelijk bewoners moeten gemotiveerd worden mee te doen. Veel afhakers is niet handig.

Met voldoende isolatie, zonnepanelen op het dak en een zonneboiler om te douchen komt een bewoner al een heel eind

De wederopbouw, een nationale klus die gebaat is bij coördinatie en vereende krachten. Daar vergelijkt Van der Meer het landelijk afkicken van aardgas mee. "We werken aan een groene wederopbouw. Zo grootschalig is de opgave, collectief."

Het kan wel, in je ééntje aardgas uitzwaaien. Maar dat is toch vooral besteed aan pioniers, avonturiers en superrijken. Want het is moeilijk en duur, om een doorsnee huis helemaal groen te maken. Samen optrekken met de buren, of liever nog met de hele wijk is vrijwel altijd stukken aantrekkelijker. Praktisch én financieel. Collectief overstappen op een schone energievoorziening, dat raadt Van der Meer ook aan.

Wie helemaal wil overstappen op groene elektriciteit kan wel zelf starten. Met voldoende isolatie, zonnepanelen op het dak en een zonneboiler om te douchen komt een bewoner al een heel eind. Maar wie wil overstappen op energie uit een warmtenet of uit de bodem bokst dat niet zomaar even solo voor elkaar.

Van der Meer is zelf een fan van warmtenetten. Maar het ligt maar net aan het type wijk, zegt hij, welk alternatief voor aardgas het beste is. Dat moet van geval tot geval bekeken worden. Voor energiebedrijven en technici is het daarom belangrijk om de zaak menselijk te benaderen. Want stoppen met aardgas gaat wel over de manier waarop mensen thuis een kop thee zetten of hun verwarming bedienen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

De gaswinning in Slochteren. © Anp

"Mensen moeten informatie krijgen, op de hoogte zijn", zegt Van der Meer. "Je moet de bewoners betrekken, meekrijgen." Want stel, een huiseigenaar ligt dwars en wil aardgas houden, dan wordt het moeilijk hem te dwingen. En een paar afhakers zijn geen directe ramp. Maar als grote delen van een wijk geen trek hebben in een fossielvrij bestaan, dan gaat dat ten koste van de businesscase. Want hoe meer mensen meedoen, hoe sneller een project uit de kosten is.

Maar om de vaart erin te houden, zegt hij, zal het uiteindelijk toch de gemeente of provincie zijn die knopen doorhakt over nieuwe energietechnieken. Dat mensen volledig zelf mogen bedenken welke nieuwe energiebron ze willen, daar gelooft hij niet in. De gemeente Arnhem probeert die democratische aanpak nu uit, als proef. In een statige buurt én in een wijk met oude flats.

Voor bouw- en techniekbedrijven is het ook het handigst en voordeligst om grootschalig te werken, blok voor blok. De branchevereniging van installatiebedrijven, Uneto-VNI ziet dat ook zo. Die organisatie ruikt werkgelegenheid. Liever dan in 2050, wil de installatiebranche al voor 2030 bij wijken in één klap overal de gaskraan dichtdraaien.

Drie alternatieven voor aardgas

1 Warmtenet: Een energieklant vraagt niet om aardgas, maar om warmte en comfort. Dat kan ook met een warmtenet. Dat is eveneens een buizenstelsel onder de grond, waardoor de energie naar afnemers vloeit. Door een warmtenet stroomt heet water, of in elk geval warm genoeg om groepen huizen en gebouwen te verwarmen. Gewoon via de radiatoren thuis, dus die mogen blijven hangen. Waar de hitte vandaan komt? Uit de schoorsteen van fabrieken bijvoorbeeld, of uit de oven van afvalverbranders. Diep uit de grond, dat kan ook. Duur? Energie van een warmtenet mag niet meer kosten dan anders, gebiedt de wet.

2 'All electric': Geen gas maar elektriciteit. Zo simpel kan het zijn. Dat betekent dus dat alle installaties thuis op stroom gaan draaien. Alle keukenapparatuur. En de ketel op zolder. Dat wordt dan een elektrische warmtepomp. Die 'omgekeerde koelkast' maakt warmte. Een energiezuinig huis met een aantal zonnepanelen op het dak kan zichzelf aardig bedruipen. Maar vrijwel altijd moet er ook stroom van het netwerk komen, zelfs bij nieuwe ultrazuinige huizen. Het is dan wel zaak om groene stroom te kopen. Want anders verbruik je dan wel geen gas meer, maar staan er wel vervuilende energiecentrales te ronken voor een knusse, warme huiskamer.

3 Groen gas: Het ene gas is het andere niet. Dus een ban op aardgas maakt de weg vrij voor een gasvorm, die niét vervuilt. Groen gas. Dat wordt gemaakt van organische stoffen. Tuinafval bijvoorbeeld. Dat spul laat je vergisten. Bacteriën maken er gas van. Dit procedé is zelfs mogelijk met kliekjes uit de keuken. Of met mest van koeien of kippen. Maar massaal gas uit poep van de bio-industrie is volgens critici alsnog onverantwoord.

Lees ook: De alternatieven zijn er, dus laten we afscheid nemen van aardgas

Deel dit artikel

Nederland heeft geen 33 jaar maar slechts 25 jaar om de gasketels uit de huizen te halen

Als het rijk meebetaalt, dan kan dat uit de baten van het Groningse gas

Met voldoende isolatie, zonnepanelen op het dak en een zonneboiler om te douchen komt een bewoner al een heel eind