Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Abdullah Haselhoef

Home

door Arjan Visser

Abdullah Haselhoef (Paramaribo, 1968) is imam. Hij is als geestelijk verzorger verbonden aan een instelling voor geestelijke gezondheidszorg en adviseur van diverse moslimorganisaties. Zijn toespraak tijdens de gebedsdienst, die op 15 september ter nagedachtenis van de slachtoffers van terreuraanslagen in de VS werd gehouden, werd door de meeste aanwezigen, waaronder de kroonprins en zijn verloofde, 'ontroerend' en 'recht uit het hart' genoemd.

1. Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

,,Mijn vader is jood, mijn moeder is moslim. Ze zijn gescheiden toen ik twee jaar oud was. Vader emigreerde naar Canada en moeder nam ons mee naar Nederland. Ik ben hier naar een christelijke school gegaan, heb leren bidden als een christen, dankte God iedere avond voor het slapen gaan. We bezochten de gemeente van Johan Maasbach, hindoe-vrienden vertelden over hun geloofsopvattingen, ik luisterde naar soefi-verhalen, verslond de zenboeddhistische boeken van Jan Willem van de Wetering en zou later zelfs nog bij de Baghwan op bezoek gaan. Ik heb vroeg geleerd dingen niet bij voorbaat af te wijzen. Dat God bestond wist ik al op mijn zevende: het leek mij zo zinloos dat wij slechts op aarde waren gekomen om dood te gaan.

Mijn keuze voor de islam was geen bewuste keuze tegen het geloof van mijn vader. Ik heb met de familie van mijn vaders kant - ik heb een tante die bij rabbijn Soetendorp naar sjoel gaat - nooit conflicten gehad omdat ik mij eerder bezighield met innerlijke, mystieke gevoelswaarden dan met theologische argumenten. Ik zie onze familie als een rijsttafel die volstaat met een keur aan verschillende gerechten die toch allemaal bij elkaar horen.

De stap die daarna volgde is veel belangrijker: waarom blijf ik moslim? Ik moet iedere dag opnieuw besluiten, kritisch naar mezelf kijken en vragen: geloof ik dit nog? Ik weet mij gesteund door die fantastische, individuele benadering van het Godsbesef: wie God kent, kent zichzelf. Ik hoef mij niet alle dagen met God bezig te houden, ik moet vooral zien uit te vinden wie ik zelf ben. Dat proces duurt een leven lang.''

2. Gij zult u geen gesneden beeld maken van wat boven in de hemel is, noch van wat beneden op aarde is, noch van wat in de wateren onder de aarde is

,,Tijdens elk interview dat ik geef, vraag ik mijzelf af: is Abdullah Haselhoef hier aan het woord? Wat heeft hij te zeggen? Is hij bezig zichzelf te verheerlijken? Het is een eer om te worden gevraagd, maar ik moet niet gaan denken dat wat ik doe veel voorstelt. Trots zorgt ervoor dat je naast je schoenen gaat lopen. Als je naast je schoenen loopt, zul je verharden en geen oog meer voor anderen hebben. Bescheiden mensen staan het dichtst bij God. Zodra ik denk dat het over mij gaat, relativeer ik mijzelf en plein public: ik ben niet meer dan een omhoog gevallen imaampje.''

3. Gij zult de naam van de here, uw God, niet ijdel gebruiken

,,Niet de woorden zelf, maar het effect van die woorden is belangrijk. Daarom was ik het ook zo oneens met de ayatollah Khomeini toen hij moslims opriep om de schrijver van 'De Duivelsverzen' te doden. De fatwa heeft van meneer Rushdie een rijk man gemaakt. Door alle aandacht is zijn boek door nog meer mensen gelezen en zijn gelovigen, in hun liefde voor God, nog ernstiger beschadigd. Als er een betere basis van vertrouwen was geweest en Iran aan Engeland had gevraagd rekening te houden met de sentimenten van de moslimgemeenschap, was deze belachelijke reactie niet nodig geweest. Dat is het schrijnende aan deze situatie: er wordt met twee maten gemeten. Wie zegt dat de holocaust nooit heeft plaats gevonden, wordt letterlijk en figuurlijk afgemaakt, maar in HP/De Tijd mag de kop 'Islam zou verboden moeten worden' wel worden gebruikt. Als er wordt beweerd dat de islam gelijk staat aan de Nazi-ideologie, zul je het Cidi of de Rijksvoorlichtingsdienst ook niet horen. Ik kan mij de onmacht wel voorstellen: keer op keer beledigd worden, maakt niet het mooiste in de mensen wakker. Maar nu komen we aan bij de nuancerings-valstrik van het begrijpen: ik begrijp waar het vandaan komt, maar ik heb er niet altijd begrip voor. Ik heb geen begrip voor de man die een vrouw verkracht. En als die vrouw, gestoken in een minirok, midden in de nacht door de achterbuurten van Amsterdam liep, heb ik er nog altijd geen begrip voor. Maar ik begrijp wel dat het gebeurt.

Na de gruwelijkheden in Amerika houdt men zich alleen maar bezig met symptoombestrijding. Het fundamentalisme als de grote boosdoener, het grote gevaar. Maar kunnen we niet beter kijken naar het onrecht dat aan het fundamentalisme ten grondslag ligt? Als er voor iedereen welvaart, zekerheid, rechtvaardigheid en vrije meningsuiting is, kunnen mensen zelfstandig beslissingen nemen en zal de behoefte aan verklaringsmodellen - zoals die van een God die het wel eens voor hen op zal nemen - vanzelf verminderen. Maar wie denkt het fundamentalisme te kunnen bestrijden met geweld, speelt het spel volgens de spelregels van de fundamentalisten en komt bedrogen uit. Wat heeft het voor zin om tegen een zelfmoordenaar te zeggen: 'Als je nou niet ophoudt, zullen we je ter dood veroordelen?'''

4. Gedenk de sabbatdag dat gij die heiligt; zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen maar de zevende dag is de sabbat van de here, uw God, dan zult gij geen werk doen

,,Bij ons in Krabbendijke wordt de zondag goed gevierd. Er zijn vier verschillende kerken die op deze dag drie maal worden bezocht. Ik hou rekening met mijn dorpsgenoten. Wij wonen hier nu vijf jaar en van de 260 zondagen heb ik er slechts één ontheiligd door mijn huis te verbouwen. Ik had mijn buren keurig gewaarschuwd: om ervoor te zorgen dat de aannemer overmorgen aan de slag kan, moet ik morgen even hameren. Dat werd niet gewaardeerd. Er was geen enkel begrip. En dit terwijl ik op die 259 andere zondagen nooit aan de verbouwing heb gewerkt - terwijl er genoeg te doen is - niet een keer de was heb buiten gehangen en zelfs de auto nooit heb gewassen.

Maar op dit ene voorval na, voelen wij ons door de Krabbendijkers zeker geaccepteerd. Mijn vrouw heeft het gewone 'boodschappen-doen-contact' en mij zien ze als de dominee van de moslims die meestal op eerbiedwaardige afstand wordt gehouden. Zeeuwen kijken graag de kat uit de boom. Ik zie er interessant uit, verschijn wat vaker op televisie en zeg geen onaardige dingen: ze willen wel met mij praten, dus dat contact zal zeker verbeteren. Het ligt anders met de Turken die hier vaak al vijfentwintig jaar wonen. Ze worden nog altijd De Turken genoemd; een groep binnen de groep. Dat zegt natuurlijk evenveel over de Zeeuw als over de Turk. De één is eilandbewoner en de ander komt uit de bergen. Geen van beiden behept met de meest communicatieve vaardigheden.''

5. Eer uw vader en uw moeder

,,Toen ze de profeet Mohammed de vraag stelden: 'Aan wie moeten wij de meeste zorg besteden?' antwoordde de profeet: 'Aan uw moeder.' En ze vroegen hem: 'Wie komt daarna?' De profeet zei: 'Uw moeder.' 'En daarna?' 'Uw moeder.' 'En daarna dan?' 'Uw vader.' Een moeder heeft volgens de Koran drie keer zoveel recht, op wat dan ook. Het kost mij geen enkele moeite om mijn moeder te eren want ik heb - zonder andere moeders tekort te willen doen - de beste moeder ter wereld. En mijn vader? Ja, hem eren is minder vanzelfsprekend. Na de scheiding ben ik door mijn stiefvader opgevoed. Tot mijn zevende ging ik er vanuit dat hij mijn vader was. Een neefje van mijn eigen leeftijd vond dat het tijd werd om mij de waarheid te vertellen. Het was een schok, bepalend voor mijn persoonlijke ontwikkeling. Ik ben op zoek gegaan naar zekerheden omdat de zaken die ik voor waar had aangenomen anders bleken te zijn. Niets is wat het lijkt. Ik ben niet paranoïde, maar wel sceptisch en niet ongevoelig voor complottheorieën. Toen ik mijn moeder vertelde dat ik hem graag wilde ontmoeten, zijn we naar Canada gevlogen. Hoe graag ik het misschien ook had gewild: het is nooit iets geworden met die band tussen mijn vader en mij. Hij is jood gebleven. Ik ben imam geworden. Maar de reserve die ik, hoe vervelend ook, nog altijd voel, heeft eerder te maken met het veilig stellen van mijn innerlijke wereld dan die van mijn religieuze beleving. Ik ben gewoon bang om gekwetst te worden - ook al is er geen enkele reden voor die angst. Het rare is dat ik met zijn dochter uit het tweede huwelijk een innig contact heb, dus die familieband is er wel degelijk. Het is ook geen echte boosheid. We zijn vader en zoon, we staan ieder aan het eind van een bloedlijn, maar we kunnen elkaar niet bereiken.

Hij zegt dat hij heel veel van me houdt en dat hij vaak aan onze familie denkt, maar ik geloof dat het voor een vader makkelijker is te leven met de gedachte dat er ergens een kind van hem opgroeit, dan voor de zoon die zichzelf een vader wenst. Gek is dit eigenlijk: ik praat nu intiemer met jou dan ik ooit met de man die mijn vader is heb kunnen praten. Of ik ook van hem houd? Ik weet het niet. Ik heb waardering voor hem. Ik ben beleefd. Maar respect krijg je pas als je elkaars hart hebt veroverd. Daar zijn we nu mee bezig. Het gaat niet vanzelf. Zoiets heeft tijd nodig.''

6. Gij zult niet doden

,,Een oorlog is nooit heilig. Alleen de inzet kan heilig zijn. Het is net als met een toilet. Een toilet schoonmaken is vies, maar de intentie om een schone, hygiënische plek voor mensen achter te laten, is edel.

Volgens het islamitisch recht is de djihad wat letterlijk betekent: je inspannen op Gods weg - geoorloofd als je wordt aangevallen. Sterker nog: je mag je niet aan een verdedigingsoorlog onttrekken. Daarom is het ook moeilijk om - zoals Sylvain Ephimenco eiste in zijn open brief in Trouw - ondubbelzinnig afstand te nemen van het extremisme omdat geen moslim zal zeggen dat een strijd waarin je je land, je gezin, verdedigt niet is toegestaan. Ook de Taliban mag zich verdedigen. De profeet heeft gezegd: 'Laat zijn neus door het stof heengetrokken worden van degene die zijn moeder en vader uitscheldt.' En zijn metgezellen vroegen hem: 'Wie zou dat ooit doen?' Waarop de profeet zei: 'Dat is degene die de moeder van een ander uitscheldt waarop die ander vervolgens zijn vader uitscheldt.' Dus door Afghanistan de oorlog te verklaren - of een kruistocht tegen de 'beschermers van terroristen' te ondernemen - is de gelegenheid voor een gerechtvaardigde verdediging gecreëerd. Meneer Bush is begonnen. Nee, niet de mensen die de aanslagen gepleegd zouden hebben. We proberen nu wel een causaal verband te leggen tussen de Talibaan, Osama Bin Laden en de acties die tegen het World Trade Centre en het Pentagon zijn gevoerd, maar een rechtbank moet beslissen of daar daadwerkelijk sprake van is.

Ik heb geen enkel begrip voor deze zelfmoordaanslagen, maar dat je je leven opoffert voor een hoger doel begrijp ik wel. Ik - vader van vier kinderen - zou ook een brandend huis in rennen om anderen te redden. Ja, dat is iets anders, maar laat me even uitpraten, want daar begint het verhaal: ben je bereid jezelf op te offeren? En vervolgens gaat het om de vraag: in welke gevallen ben je bereid dat te doen? De afschuwelijke aanslag op de pizzeria in Jeruzalem is een goed voorbeeld. Een zelfmoordactie die aan zoveel onschuldige mensen het leven kost, kan ik natuurlijk nooit goedkeuren. Maar als die pizzeria een militaire commandopost in bezet gebied was geweest, had ik er misschien wél begrip voor gehad omdat ik mij in zo'n geval kan voorstellen dat het iets aan de situatie zou veranderen. Overigens wordt in de Koran voorgesteld te emigreren als je wordt onderdrukt: is Gods aarde dan niet groot genoeg? Ik denk dat ik liever naar het puntje van Afrika zou verhuizen dan mezelf in het Midden-Oosten op te blazen.''

7. Gij zult niet echtbreken

,,Ik ben als maagd het huwelijk ingegaan. Mijn baard moest anderen - voor het geval ik het zelf op enig moment zou vergeten - er aan herinneren dat ik een moslim was en dus niet aan de verleiding mocht toegeven. Kuisheid is een belangrijke voorwaarde voor spirituele groei. Niet dat seksualiteit slecht of vies zou zijn, integendeel: het is een daad van goede werken. De profeet Mohammed geeft mannen het advies om zich niet als wilde ezels op hun vrouwen te storten. Ze hebben recht op bevrediging, op een voorspel en een naspel. Maar dit alles wel binnen het huwelijk. Ik heb mijn vrouw tijdens een bedevaart naar Mekka ontmoet. We waren een week onderweg toen we ons op 31 december 1987 verloofden. Op 21 januari van het daarop volgende jaar zijn we met elkaar getrouwd. De verleidingen van vóór het huwelijk komen vanaf dat moment van buitenaf. Doordat Moslimmannen vier vrouwen mogen hebben, lijkt er op dat gebied geen probleem te zijn - totdat je de vijfde vrouw tegenkomt. Bovendien is er nog een ander, praktisch bezwaar: je moet al je vrouwen op een zelfde manier behandelen, materieel en immaterieel. Dus als je de één een auto geeft, moet je die andere drie er ook een geven. Je moet voor alle huishoudens zorgen en ze hebben alle vier recht op een erfenis. Als je dat op een rijtje zet, krab je je nog wel een keer achter je oren: vier keer de boodschappen doen? In vier bedden horen: 'Vanavond niet, ik heb hoofdpijn?' Nou, dank je. De man wil wel de lusten, maar niet de lasten. Veel mannen die kiezen voor meerdere vrouwen komen uiteindelijk toch bedrogen uit. Ik? Ik heb er voor gestaan en de mogelijkheid om een tweede vrouw te nemen diep overwogen. Ik woon vier dagen van de week alleen in mijn pied-à-terre in Den Haag en dacht: je hoeft er geen last van te hebben, de kinderen zullen niets te kort komen, dus wat is het probleem? Ik kan mij nu nog verbazen over mijn eigen naïviteit: dat ik mij niet heb gerealiseerd hoe alleen de gedachte haar al ongelukkig kon maken. Ik heb het niet gedaan om haar een intens verdriet te besparen. Ik kan mij geen betere vrouw wensen, ze is opofferingsgezind en ik hou van haar. Daarom zal ik het aangaan van een zo'n tweede relatie niet nog eens overwegen. Maar mocht mijn vrouw komen te overlijden - wat God verhoede - en ik zou hertrouwen, dan zal ik vóór de bruiloft duidelijk maken dat ik later van het recht gebruik wil maken om er meerdere relaties op na te houden. Of ik een voorstander van het homo-huwelijk ben? Hahaha nee! Kijk, als je mij vraagt: 'Waar kan ik beter roken, hier in de moskee of buiten?' Dan zeg ik: 'Buiten.' Maar dat betekent nog niet dat ik er een voorstander van ben dat je rookt. Ik ben een voorstander van het homo-huwelijk ten opzichte van losbandig gedrag van homoseksuelen, maar homoseksualiteit is in de islam verboden en dat is voor mij het beginpunt. Je kunt als homoseksueel een goed moslim zijn, mits je je bewust bent van die begeerte en er geen gehoor aan geeft. Homoseksuelen in de westerse wereld willen erkenning, een zegen: zij maken van hun seksualiteit hun identiteit. Sorry hoor, maar waarom moet ik weten hoe jij je bevredigt? Wat je 's nachts, binnen de vier muren van je eigen huis doet, kan God je vergeven, maar hang je tekortkoming niet aan de grote klok.''

8. Gij zult niet stelen

,,Ik had een miljonair kunnen zijn, echt waar. Ik zie overal geld, heb een neus voor winstgevende transacties. Op mijn zesentwintigste bezat ik al vier huizen. Iedere legale belastingtruc die werd verzonnen, had ik al drie keer toegepast. Maar de keerzij is deze: ik moet mezelf over een drempel heen duwen om mij bezig te houden met het wereldlijke. Er liggen hier stapels post in huis: facturen, rekeningen, aanslagen. Tot woede van mijn vrouw, kom ik er maar niet toe nota's te schrijven of gereden kilometers te declareren. Dus als ik - in dit verband - iets ben, dan is het wel een dief van mijn eigen portemonnee.''

9. Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste

,,Er werd aan de profeet Mohammed gevraagd of een moslim gierig kon zijn. De profeet zei: 'Ja.' Ze vroegen hem of een moslim hardvochtig kon zijn en de profeet zei: 'Ja.' Toen werd aan de profeet gevraagd: 'Kan een moslim liegen?' En de profeet zei: 'Nee.' Liegen is iets wat niet bij een moslim past. Of zou moeten passen. Ik kan dingen mooier omschrijven dan ze in werkelijkheid zijn, of soms ten dele vertellen - wat ook een vorm van liegen is - maar een klinkklare leugen vertellen? Nee, dat kan ik niet.''

10. Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is

,,Afgunst is als een alles verterend vuur: het verbrandt je van binnen. Je mag alleen wedijveren in goed-doen, of in het verkrijgen van religieuze kennis. Maar waarom zou ik begeren wat van een ander is? Mensen die heel rijk zijn gaat het ook niet altijd voor de wind. Ieder draagt zijn eigen last. Mijn kruis? Dat ben ik zelf. Ik ben lui - op het lethargische af - en het ontbreekt mij aan ambitie. Zonder nu te willen vervallen in calvinistische zelfverloochening, moet ik toegeven dat ik met de talenten die God mij heeft gegeven, tot op heden te weinig heb gedaan. Ik presteer ondermaats, maar daar word ik niet treurig van omdat ik weet dat ik, met de hulp van God, kan veranderen. Ik ben pas 33 jaar onderweg. Misschien lukt het nog.''

Deel dit artikel