Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Aartsmoeder van de feministische theologie

Home

Van onze redactie religie en filosofie

"Ik ben altijd een Einzelgänger geweest." Foto: anp

De Nijmeegse theologe Tine Halkes is donderdag op 90-jarige leeftijd overleden. Halkes was de eerste hoogleraar feministische theologie in Europa en prominent lid van de katholieke vrouwenbeweging.

In theologische kringen was Tine Halkes, samen met Edward Schillebeeckx, een tijdlang de bekendste en spraakmakendste hoogleraar van de Nijmeegse theologische faculteit. Het grote publiek leerde haar kennen in 1985 toen kardinaal Simonis haar verbood paus Johannes Paulus II toe te spreken, die in Nederland op bezoek was. Simonis vond haar te kritisch.

Halkes stelde dat het Vaticaan te veel nadruk legt op de verschillen tussen man en vrouw. "De Kerkvaders schreven het al: God is mens geworden, opdat de mens wordt vergoddelijkt. De wonderbaarlijke ruil. Zowel mannen als vrouwen zijn geroepen om vergoddelijkt te worden. Nadruk leggen op de sekseverschillen kan een belemmering vormen voor het vrije groeiproces naar God toe." Halkes pleitte bijvoorbeeld voor de priesterwijding van vrouwen.

Halkes werd in 1920 geboren in Vlaardingen. Ze studeerde Nederlands in Leiden. Liefst was ze meteen theologie gaan doen, maar dat was in die tijd nog een ontoegankelijk vakgebied voor katholieke meisjes. Het zou tot de jaren zestig duren voor het zover was.

In 1965 - ze was toen de enige katholieke studente theologie in Utrecht - werd haar gevraagd adjunct-directeur te worden van Maartenshof, een deeltijdopleiding pastoraat voor leken. Twee jaar later werd ze in Nijmegen binnengehaald als supervisor pastoraaltheologie. Bij die vakgroep kreeg ze in 1970 een vaste aanstelling als docent.

Het boek 'Voorbij God de Vader' van de Amerikaanse feministische theologe Mary Daly bracht bij Halkes in 1973 een grote ommekeer teweeg in haar denken over kerk, geloof en theologie. De analyses van Daly troffen haar.

Ineens leken haar eigen ervaringen met de onderdrukkende patriarchale structuur in de roomskatholieke kerk én haar ervaring dat theologie slechts vanuit een mannelijk perspectief werd bedreven, samenhang te krijgen. Haar overgang naar de feministische theologie was een feit.

Vier jaar later begon Halkes aan de Katholieke Universiteit Nijmegen met het project 'Feminisme en christendom' - dat moest zo heten omdat het bestuur 'feministische theologie' te bedreigend vond klinken. In 1981 kreeg haar project een permanente status: feministische theologie behoorde sindsdien tot de verplichte colleges in de basisopleiding theologie in Nijmegen.

In 1982 werd zij onderscheiden met een eredoctoraat van de Berkeley Divinity School van de Amerikaanse universiteit van Yale. In Nederland werd haar baanbrekende werk een jaar later beloond met haar benoeming tot bijzonder hoogleraar 'feminisme en christendom'.

Anders dan de radicale Daly heeft Halkes de rooms-katholieke kerk nooit willen verlaten. Ze realiseerde zich dat zij door te vertrekken ook haar stem zou verliezen.

Op een symposium in 1995, gehouden ter gelegenheid van haar vijfenzeventigste verjaardag, schetste oud-bisschop Ernst van Breda de lastige situatie waarin Halkes tijdens haar werkzame leven moest manoeuvreren: "Gewantrouwd door feministes omdat ze theologe is. Door sommige theologen scheef aangekeken vanwege haar feminisme."

In een interview met Trouw, een jaar later, bevestigde Halkes deze waarneming. "Ik ben altijd een Einzelgänger geweest. De vrouwenbeweging vond kerk en geloof onderdrukkend en dus verdacht. En in mijn generatie was ik ook een uitzondering: vrouwen van mijn leeftijd hielden zich niet bezig met feminisme."

Feministische theologie is niet beperkt gebleven tot Nijmegen. Vrijwel alle faculteiten theologie in Nederland kennen inmiddels het vakgebied 'vrouwenstudies' en er is een brede oecumenische 'vrouw-en-geloofbeweging' ontstaan. Hoewel veel van de huidige feministische theologes andere denkbeelden hebben dan 'de eerste moderne kerkmoeder van Nederland' zijn ze het er ver eens dat het Halkes was die de geesten rijp maakten voor wat tegenwoordig theologische vrouwenstudies heet.

Lees verder na de advertentie

 Gewantrouwd door feministes omdat ze theologe is, door theologen vanwege haar feminisme  



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie