Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ze hollen jouw en mijn euro uit'

Home

Esther Bijlo

Edin Mujagic © Patrick Post

Wat is de euro nog waard? Steeds minder, dankzij het geknoei van centrale banken en politici. De munt zal het niet redden, vreest monetair econoom Edin Mujagic. En dat is nog niet eens het ergste.

Met niets van waarde kwam Edin Mujagic op zijn vijftiende naar Nederland. Hij had kleren aan toen hij samen met zijn vader, moeder en zusje uit Bosnië vluchtte. Nu, 21 jaar later, is Mujagic econoom, heeft een eigen adviesbureau, schrijft boeken en werkt aan een promotie-onderzoek.

In het welvarende Nederland maakt Mujagic zich grote zorgen. Over de eurocrisis, de waarde van geld, het 'gevaarlijke' stimuleringsbeleid van de centrale banken, de roep om hogere inflatie om problemen op te lossen.

De slordige omgang met geld verbaast hem en ergert hem. Niet voor niets is de titel van een van zijn boeken 'Geldmoord'.

Het boek gaat over macro-economie, centrale banken, kapitaalstromen. Maar de boodschap blijft dichtbij het individu. "Het is een verklaring voor het dubbele gevoel dat mensen momenteel hebben", legt Mujagic uit. "De westerse wereld is steeds welvarender geworden en toch hebben we almeer moeite om rond te komen. De armoede neemt toe. Dat heeft niet alleen te maken met de huidige economische toestand.

Onze inkomens stijgen al decennia minder hard dan onze uitgaven. Dat gat hebben we opgevuld door te gaan lenen. We hebben daarmee op het randje geleefd. Er hoeft dan maar iets te gebeuren, en we komen in grote problemen."

Die grote problemen zijn de hoge schulden waarmee mensen en overheden nu kampen, de zwakke banken die almaar overeind gehouden moeten worden, de algehele economische malaise. De grote verbindende factor van al die ellende is volgens Mujagic de uitholling van de waarde van geld. Om dat helder te kunnen zien is het nodig ver terug te gaan in de geschiedenis. Dat is ook het onderwerp van een volgend boek van zijn hand: de monetaire geschiedenis van Nederland over de laatste tweehonderd jaar, dat uitkomt als De Nederlandsche Bank volgend voorjaar tweehonderd jaar bestaat.

Lees verder na de advertentie

 
De grote verbindende factor van al die ellende is volgens Mujagic de uitholling van de waarde van geld

Edin Mujagic © Patrick Post

Is dat reden om feest te vieren?
"Dat is de vraag. De eerste honderd jaar was de gulden zo waardevast als het maar kon. In 1900 kon je voor een gulden ongeveer evenveel kopen als in 1800. Een gulden was toen veel waard. Nu stelt de waarde van een gulden, 0,44 euro, niets meer voor. Er is in die honderd jaar 1100, 1200 procent inflatie overheengegaan."

Inflatie, het minder waard worden van geld, is dat niet gewoon een verschijnsel dat onlosmakelijk verbonden is met de economische groei die de afgelopen eeuw gekenmerkt heeft?
"De industriële revolutie was een positieve schok, de eerste dertig jaar. We slaagden erin processen te automatiseren, we werkten efficiënter, de wereldhandel kwam op gang. De welvaart steeg enorm en het prijspeil ging omlaag. Het kan dus wel degelijk: hogere lonen kunnen samen gaan met lagere prijzen. Dat kan als we slimmer weten te werken, als de arbeidsproductiviteit omhoog gaat. Die is ongekend hard gestegen in die periode."

Nu nog steeds wordt de productie van veel spullen goedkoper. "De volgende computer is goedkoper, of hij kost hetzelfde maar kan veel meer. Hoe logisch is het dan dat alles toch duurder wordt, dat er inflatie is?"

De verklaring daarvoor ligt volgens Mujagic in het beleid van de centrale banken. Sinds eind jaren zeventig hebben die, los van de economische situatie, een inflatiedoelstelling ingesteld van rond de twee procent per jaar, liefst niet minder. Dat klinkt weinig, afgezet tegen periodes van hoge inflatie.

In de jaren zeventig was de jaarlijkse geldontwaarding soms wel tien procent. Dan is twee procent toch heel bescheiden?
"Het lijkt weinig, maar het betekent dat je koopkracht in tien jaar met een kwart omlaag gaat."

Een beetje inflatie houdt de economie aan de gang.
"Ja, zo rechtvaardigen de centrale banken hun aanpak. Maar ze kunnen dat alleen doen door steeds de geldhoeveelheid te verruimen. Simpel gezegd: er is telkens meer geld in omloop dan de geproduceerde goederen en diensten bij elkaar rechtvaardigen. Er is zodoende een overvloed aan kapitaal dat ergens heen moet. Daar komt de schuldenproblematiek op de proppen."

Volgens Mujagic is er de afgelopen decennia een giftige mix ontstaan. Een gestage stroom aan geld, gecombineerd met liberalisering van de financiële markten en losjes toezicht van diezelfde centrale banken op de gewone banken. Dat broeierige mengsel heeft veroorzaakt dat alles en iedereen zich in de schulden kon steken. En dat maakt zeer kwetsbaar.

Mujagic: "We zijn nu zeker vijftien jaar achteruit geworpen. Het houdt een keer op, en dat is nu. Het gaat niet alleen om de waarde van het geld. We betalen een hele hoge prijs voor die economische vooruitgang waar de centrale banken op uit waren: hoge werkloosheid."

En de centrale banken hebben daarmee hun eigenlijke opdracht, waken over de waarde van het geld, ernstig verzaakt, vindt u?
"Ze hebben iets gedaan wat niet te rijmen is met hun opdracht. Wie heeft ze gezegd dat ze jouw euro telkens met twee procent per jaar mogen uithollen? Voor wie komt inflatie dan wel goed uit? Voor de financiële sector, die vaart daar wel bij. Uitlenen levert hun winst op. Het heeft geleid tot wat zo mooi 'financiële innovatie' wordt genoemd: allerlei ingewikkelde, schimmige producten die weer als pakketten werden doorverkocht."

De grote belangen van de financiële sector, maken het moeilijk weer van dit beleid af te komen. Sterker: er zijn juist duizenden miljarden uitgegeven om banken te redden, in Europa en de VS. Gerespecteerde organisaties die financieel over de wereld zouden moeten waken, zoals het IMF, pleiten zelfs voor nog hogere inflatie, vier tot zes procent om de crisis makkelijker te boven te komen.

Dat is al helemaal gevaarlijk, vindt Mujagic. Want uit de historie blijkt dat zulke forse inflatie, gemakkelijk nog hoger wordt, zonder dat centrale banken die geest weer in de fles kunnen duwen. In zijn geboorteland, het voormalige Joegoslavië heeft hij dat ervaren.

Het gaat niet puur om de waarde van het geld, er staat veel meer op het spel?
"Wat ik nu zie is voor mij een déjà-vu, een angstaanjagende flashback. Er zijn schitterende parallellen te trekken met wat nu in de Europese muntunie plaatsvindt.

De kern van het probleem in Joegoslavië was financieel. Het land was een economische federatie van regio's. Het rijke Noorden hielp altijd het arme Zuiden, via overdrachten. Maar het rijke Noorden wilde dat systeem aanpassen. Het werkt niet, zeiden ze, want het arme Zuiden is al dertig jaar arm en blijft arm. Er verandert niets.

Het nationalisme werd daardoor aangewakkerd. Het arme Zuiden en het rijke Noorden kwamen niet nader tot elkaar. De centrale bank probeerde het op te lossen door geld bij te drukken. Dat gaat even goed. Het eerste effect van zo'n actie is altijd zoet. Maar na een paar jaar ontstond hyperinflatie. Het geld was niets meer waard.

Hoge inflatie is in feite gelegaliseerde diefstal van mensen die prudent zijn geweest. Dat ontwricht een maatschappij, levert grote spanningen op."

Ook in Europa is het Noord versus Zuid.
"Wij kijken vanuit Nederland met verbazing naar de protesten tegen massa-ontslagen in Griekenland en Spanje. De eurocrisis raakt de middenklasse in die landen hard. Juist die is de lijm van de samenleving. Als die het vertrouwen verliest, ontstaat politieke instabiliteit; men gaat het zoeken in extremen. We hebben dat al zo vaak meegemaakt in de geschiedenis. Er is geen voorbeeld dat het ergens economisch goed gaat en tegelijk extreem links of extreem rechts groot worden."

Economische groei zou de problemen kunnen verzachten. De schuldenberg zou gemakkelijker slinken, de werkloosheid afnemen. Maar die groei is er niet, of zeer matig. "Ik maak me grote zorgen. Omdat de economieën niet goed groeien, nemen de spanningen overal toe: Noord versus Zuid, de VS versus de EU, India versus China."

 
De eurocrisis raakt de middenklasse in de landen hard. Juist die is de lijm van de samenleving

Hoe kunnen we weer gaan groeien?
"Neem Nederland. Nederland is nu zijn hoogste kredietbeoordeling, AAA, verloren. De werkgevers zeggen dat we die kunnen terugveroveren met de export en dat we daarom lonen moeten matigen. Maar Nederland kan niet zonder binnenlandse bestedingen, die zijn veel belangrijker.

Je zou dan kunnen zeggen: alle lonen met 5 procent omhoog. Maar veel bedrijven zijn daar niet toe in staat. De mensen moeten dus meer te besteden krijgen, zonder dat hun salaris stijgt. Dat kan door de belastingen te verlagen. Maar het kabinet doet juist het tegenovergestelde. Ja, ze zeggen dat het begrotingstekort naar 3 procent moet. Maar als je de lasten verlaagt en mensen geven meer uit, krijgt de schatkist langs een andere weg weer meer geld binnen: via btw, loonbelasting, minder uitkeringen."

Lasten verzwaren is nu dus een slecht idee?
"Vrijwel alle economen zijn het hierover eens. Iedereen roept nu: dit is niet wat je moet doen. Goed, je kunt je dan afvragen wat economen waard zijn. Maar wat zijn Rutte en de rest waard als ze daar niet naar luisteren?"

Centrale banken proberen het beleid van overheden te compenseren en de spanningen in de wereld te verzachten door aan het ruime geldbeleid vast te houden.
"Dat is wat ze doen. Maar wij vragen het onmogelijke aan de centrale banken. We zouden moeten beginnen met de erkenning van het probleem. Maar dat is nog helemaal niet het geval."

In Europa ziet u onoverbrugbare tegenstellingen, net als in uw geboorteland Joegoslavë destijds. Het Noorden en het Zuiden verstaan elkaar niet, ze kijken volstrekt anders tegen de oorzaken van de eurocrisis aan en denken in stereotypen.
"Het Noorden zou veel meer moeten doen. Het Zuiden heeft hoge schulden gemaakt, overheden en huishoudens. Maar waar kwam dat geld vandaan: van banken uit het Noorden.

Het is ook onze schuld. Het Noorden moet zijn verantwoordelijkheid nemen en een deel van de schulden van het Zuiden afschrijven. Doen we dat niet, dan komen heel andere dingen in gevaar dan alleen ons geld, zoals Europa zelf, de Europese Unie."

Ook als het Noorden die verantwoordelijkheid neemt, is de euro zelf nog niet gered. Maar dat is van minder belang, vindt de econoom. De Europese Unie behouden is vele malen belangrijker dan die eenheidsmunt. Mujagic wil niet zoals sommigen suggereren dat oorlog op de loer ligt als de Europese samenwerking stokt. Maar ook hierbij wil hij wijzen op de geschiedenis en de vrede die de Europese samenwerking gebracht heeft.

De munt zelf zal het uiteindelijk niet redden, is de overtuiging van Mujagic. Voor een goed werkende muntunie zouden het Noorden en Zuiden veel meer op elkaar moeten gaan lijken. "Deze euro is niet levensvatbaar. Er staan twee economische modellen tegenover elkaar, van het Noorden en het Zuiden.

Het is net als met water en olie: dat gaat niet mengen, de olie komt bovendrijven. Of wij moeten het zuidelijke model omarmen, van losse overheidsfinanciën, of zij het noordelijke. Ik zie daar nog geen enkel signaal van. In het Zuiden associëren ze ons met een soort Hitlers die komen zeggen wat ze moeten doen. En wij kijken naar hen als luie mensen. Ik zie niet hoe het samen moet."

Wie is Edin Mujagic?
Edin Mujagic (1977) is monetair econoom. Hij studeerde aan de Universiteit van Tilburg. In oktober 2012 publiceerde Mujagic het boek 'Geldmoord. Hoe de centrale banken ons geld vernietigen'. Daarnaast schreef Mujagic verschillende boeken, onder meer over inflatie en over de euro. Momenteel werkt hij aan een boek over de monetaire geschiedenis van Nederland.

Mujagic werkte van 2005 tot 2010 bij het zakenblad Fem. Daarna heeft Mujagic een onafhankelijk economisch consultancybureau opgericht onder de naam OranjeLelie, een combinatie van de kleur van Nederland en het symbool van zijn geboorteland Bosnië-Herzegovina.

 
Het Zuiden ziet ons als Hitlers, wij vinden hen lui. Dat gaat niet samen



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie