Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Yakult is goed voor darmflora' en andere beweringen

Home

Wybo Algra

Een huisarts in Amsterdam dient een vaccin tegen Mexicaanse griep toe. © ANP

Zet een vaccinatieprogramma op tegen baarmoederhalskanker of Mexicaanse griep, en je kunt vooraf uittekenen wat zich de volgende maanden zal voltrekken: er komt een ingewikkeld spel van krachten en tegenkrachten op gang.

Wetenschappers zullen in koor roepen dat vaccineren absoluut zin heeft, gesteund door een campagne. Maar ze moeten daarbij opboksen tegen allerhande zelfbenoemde deskundigen, sceptische collega-wetenschappers, kritische anti-prikkers, noem maar op. Die beweren al even stellig dat het vaccin op zijn best zinloos is, en dat je er net zo goed flink ziek van kan worden. Dat onderbouwen ze met publicaties die er op het oog gewichtig uitzien. Met als uitkomst dat een aanzienlijk deel van de doelgroep afziet van vaccinatie. Deze thuisblijvers vinden de antilobby uiteindelijk geloofwaardiger dan de 'objectieve' wetenschappers.

Is er een geloofwaardigheidscrisis in de wetenschap? "Dat wordt in elk geval veel geroepen", aarzelt Bart Penders. "Ik weet niet of het zoveel erger wordt, het in twijfel trekken van wetenschappelijke argumenten gebeurt al langer. Maar het is wel een stuk zichtbaarder geworden, via sociale fora of Facebook. Daar moet je als wetenschapper mee om leren gaan, maar als burger ook."

Penders (32) is van oorsprong bioloog en heeft zich toegelegd op wetenschapsfilosofie en communicatie. Hij is een van de auteurs van het boek 'Ingrediënten van geloofwaardigheid'. In deze bundel komt een stoet aan wetenschappers, instanties, bedrijven en organisaties voorbij die worstelen met hetzelfde thema: hoe brengen ze hun boodschap geloofwaardig over aan hun doelgroep.

Geloofwaardigheidsprobleem
Het boek komt voort uit een reeks debatten van het Nijmeegse CGS Centre for Society and the Life Sciences. Tijdens een van die debatten kwamen bedrijven als Unilever tot de conclusie dat ze met precies dezelfde problemen kampen als actieclub Greenpeace, die er ook was. Beide organisaties hebben een geloofwaardigheidsprobleem: hun wetenschappelijke beweringen worden vanwege hun specifieke belangen door minstens een deel van het publiek met een korrel zout genomen.

Of dat allebei niet een beetje waar is? Verwacht daarover geen harde uitspraken. Wel geven de verhalen een verhelderend beeld van het veelomvattende krachtenveld rondom allerlei soorten claims, in dit boek met name toegespitst op voeding en duurzaamheid. "Daarbij werkt het net iets anders dan bij wetenschappelijke discussies over het Higgs-deeltje", licht Penders toe. "Zo'n fundamenteel natuurkundig debat vinden mensen al dan niet interessant. Hoe dan ook hoeven ze er in hun dagelijkse leven niet zoveel mee. Dat is bij voeding anders, daarover moet iedereen elke dag beslissingen nemen."

Dat betekent kiezen uit een ratjetoe aan beweringen. Volkswijsheden als: 'Van veel wortels eten krijg je goede ogen'. Naast wetenschappelijke stellingen: 'Transvetten zijn slecht voor je cholesterolgehalte'. En claims van de industrie: 'Yakult is goed voor een gezonde darmflora'.

Expertise is er in soorten en maten, zegt Penders. Het aardige is dat verschillende partijen aan het woord komen. Zoals afvalgoeroe Sonja Bakker, die graag de taal van het volk spreekt en intussen haar wetenschappelijke geloofwaardigheid zeer serieus neemt. Of Danone dat met 1200 wetenschappers en een jaarbudget van een paar honderd miljoen euro timmert aan zijn bedrijfsprofiel: 'De link tussen gezondheid en voeding zit in onze genen'.

Al te moeilijk wordt het geen van deze partijen gemaakt en het is de samenstellers er niet om te doen de lezer te vertellen wat hij al dan niet moet geloven. Wel om uit te leggen wie al die claims lanceert en hoe ze tot stand komen, en dat geloofwaardig zijn hard werken betekent.

Penders, B. & Van Dam, F. (red.): 'Ingrediënten van geloofwaardigheid.' Uitgeverij BoomLemma. Prijs € 25.

Lees verder na de advertentie

 
Is er een geloofwaardigheidscrisis in de wetenschap?



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie