Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Wij laten mensen hun waardigheid verliezen'

Home

INTERVIEW | ROB PIETERSEN

Marjo van Bergen, geestelijk verzorger vreemdelingendetentie stopt: Ik raakte zelf beschadigd

Een Iraanse uitgeprocedeerde asielzoeker stak zich onlangs op de Dam in brand, met de dood als gevolg. Vlak daarvoor erkende het ministerie dat er eind maart in vreemdelingendetentie op Schiphol in een week tijd twee zelfmoordpogingen plaatsvonden. "Wij laten mensen hun waardigheid verliezen. Zo verliezen wij allemaal onze menselijkheid", zegt humanistisch raadsvrouw Marjo van Bergen.

Vreemdelingendetentie levert altijd een zekere mate van psychische schade op, stelt de rooms-katholieke organisatie Justitia et Pax na gesprekken met justitiepastores over de humaniteit in vreemdelingenbewaring. Het Humanistisch Verbond sluit zich daarbij aan: Met name de rechten van onuitzetbaren zijn in het geding door herhaalde, langdurige en zinloze detenties.

In vreemdelingendetentie is er een strenger regime dan in de gewone gevangenis, stelt Amnesty International: meer uren per dag in de cel, geen recht op arbeid en onderwijs, noch op incidenteel verlof, bijvoorbeeld bij overlijden van een familielid.

Een aantal uitgeprocedeerde asielzoekers verzet zich om uitzetting te voorkomen, vele anderen kunnen helemaal niet terug, omdat de ambassade van hun geboorteland niet meewerkt. "Die vreemdelingen zijn beroofd van toekomstperspectief, hun situatie is uitzichtloos. Ze worden in detentie apathisch of woedend, haatdragend soms, krijgen psychische klachten", vertelt Van Bergen, die drieënhalf jaar op Schiphol, Noorderzand (Heerhugowaard) en Zaandam als geestelijk verzorger in vreemdelingendetentie en uitzetcentra werkzaam was.

Vreemdelingenbewaring is enkel gericht op het vertrek van deze mensen, hun met dat doel onder druk te zetten en anderen die illegaal in Nederland zouden willen verblijven, ontmoedigen. Het geestelijk en lichamelijk welzijn van deze gedetineerden wordt ondergeschikt gemaakt aan orde, veiligheid en een efficiënt terugkeerbeleid, stelt Justitia et Pax. Bij wat de mensen echt nodig hebben, het verkrijgen van vrijheid en bestaanszekerheid, kunnen justitiepastores niks betekenen.

"Ik ben na drieënhalf jaar gestopt", zegt Van Bergen. "Ik raakte zelf beschadigd, mijn mensbeeld werd aanzienlijk minder hoopvol. Ik verloor een deel van mijn vertrouwen in ons vermogen er samen uit te komen, de basis van mijn levensovertuiging was in het geding."

De katholieke geestelijke verzorgers spreken in het rapport van Justitia et Pax over een onmogelijke spagaat. De praktijk druist in tegen persoonlijke en kerkelijke principes. Door het werk te doen, houden ze het systeem in stand. Ze horen beleidsmakers zeggen: 'Zo erg is het toch niet in vreemdelingenbewaring. Kijk maar: de mensen zijn er rustig en er is zelfs uitgebreide geestelijke verzorging voorhanden'. Volgens het rapport is dat een bron van frustratie en reden ontslag te nemen.

Het verloop onder de geestelijk verzorgers is groot, erkent Van Bergen. "Ik wilde hier graag werken, al wist ik vooraf dat ik niet achter het systeem stond. De machteloosheid die mensen ervaren ten opzichte van zo'n machine, dat thema sprak me aan. Je begint eraan met het idee dat je de humaniteit gaat bewaken, dat je misstanden aan de kaak kunt stellen, net als in de zorg. Maar de ruimte daarvoor binnen de vreemdelingenbewaring was voor mij te beperkt. Intern mag je best kritiek hebben, bijvoorbeeld dat het eten niet te vreten is. Maar waar het naar mijn idee echt om draait - dat dit systeem mensen kapot maakt - was onbespreekbaar. Op grond van mijn ambtenareneed mocht ik dat ook extern niet aan de orde stellen."

Justitia et Pax constateerde de omgekeerde wereld in vreemdelingendetentie. In een gewone gevangenis begeleiden pastores de gevangene in hun zoektocht naar verzoening met zichzelf en de wereld om hen heen. Vaak staan in die gesprekken de schuldvraag, spijt en schaamte voor de misdaad centraal. Maar in vreemdelingendetentie krijgen de pastores zelf last van schuldgevoel en schaamte: voor de samenleving die deze mensen niet alleen weigert te helpen in hun zoektocht naar een beter leven, maar hen i zelfs in een gevangenis opsluit.

"Of het voelt alsof ik die mensen in de steek heb gelaten? Tja... Ik kon na drieënhalf jaar gewoon niet meer", aldus Van Bergen. "Nu probeer ik op een andere manier mijn bijdrage te leveren, door erover te blijven praten en schrijven bijvoorbeeld."

'Suïcide is voor velen in detentie een realistische mogelijkheid'
'Het afdelingshoofd houdt me aan op de gang: 'Zou je even tijd hebben? Er is net iemand binnengebracht die onderweg heeft geprobeerd zich op te hangen. We hebben weten te voorkomen dat hij overleed, maar hij heeft wel even gehangen'.'

'Als hij na een ziekenhuisbezoek weer terug is in het uitzetcentrum zoek ik hem op. Hij vertelt me wat er aan de hand was. Hij was door de politie opgepakt. Zij hadden tegen hem gezegd dat ze hem zouden terugsturen naar zijn land van herkomst en hadden hem vervolgens in dat busje gezet. Hij dacht dat hij regelrecht naar het vliegtuig gebracht zou worden, kon dat op dat moment absoluut niet verwerken en heeft zich toen impulsief proberen te verwurgen. 'En het was bijna gelukt, hè?' zeg ik. Ja, dat realiseert hij zich. Hij schaamt zich zo voor het drama dat erop volgde.'

'Ik betreed dan ook zo nu en dan met mijn cliënten het gebied van de dood, wetend dat ik zelf terug kan komen in het land der levenden, maar dat dit voor hen niet altijd geldt. De uitzichtloosheid waar mijn cliënten mee te maken hebben is reëel en suïcide is voor velen een realistische mogelijkheid.'

Fragmenten van Marjo van Bergen uit: 'De moed om te zien, humanistisch raadswerk in justitiële instellingen'.

Geestelijk verzorgers
Geestelijk verzorgers in vreemdelingendetentie en uitzetcentra weken bij de dienst geestelijke verzorging van het ministerie van justitie. Ze worden echter 'uitgezonden' door religieuze of levensbeschouwelijke geloofsgemeenschappen.

Er zijn in Nederland zeven richtingen vertegenwoordigd: boeddhisme, katholicisme, protestantisme, hindoeïsme, humanisme, islam en jodendom.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie