Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'We moeten selectief roven van religie'

Home

INTERVIEW | SEBASTIEN VALKENBERG

Alain de Botton: "Het is nooit bij me opgekomen dat religies perfect zouden zijn. Ik wil ze dan ook niet verdedigen."

Met religieuze doctrines heeft Alain de Botton niet veel op. Toch kan de kerk een voorbeeld zijn, schrijft hij in 'Religie voor atheïsten'. "Kerken brengen vreemden bij elkaar."

'Ik geef niet om religie", zegt Alain de Botton. Het is een opmerkelijke uitspraak voor iemand die zojuist een boek heeft geschreven over hoe leerzaam godsdiensten kunnen zijn. De titel maakt het nog verwarrender. 'Religie voor atheïsten' heet het nieuwe boek van de bestsellerauteur uit Groot-Brittannië. Wat is precies zijn ambitie? In elk geval heeft hij geen apologie geschreven. "Er zijn zoveel dingen verkeerd aan religie. De vervolging van indianen in Zuid-Amerika, de Spaanse inquisitie, elf september, pedofiele priesters. Maar ik voelde niet de behoefte om hierop in te gaan. Het is namelijk nooit bij me opgekomen dat religies perfect zouden zijn. Ik wil ze dan ook niet verdedigen."

Hoe zou u uw verhouding tot religie typeren?


"Ik ben tegen veel doctrines van georganiseerde religies en dan met name tegen hun verklaringen voor het ontstaan van het universum en voorspellingen van de toekomst. Tegelijkertijd ben ik zeer geïnteresseerd in hun rituele, esthetische, educatieve en morele dimensies. Ik vind dat de seculiere samenleving gaten vertoont die gevuld zouden kunnen worden met sommige van die inzichten. In wezen stel ik een selectieve roof voor van bepaalde ideeën. Hier schrikken veel mensen van, maar hier is niets vreemds aan. Als het literatuur betreft gaan we ook selectief te werk. We kunnen van literatuur houden maar hoeven tegelijk niet alles mooi te vinden. Hetzelfde moet mogelijk zijn voor religie."

Wat kunnen we leren van religie?

"We willen tot een gemeenschap behoren, maar vaak hebben we niet de mechanismen om zulke gevoelens te activeren. In een grote stad spreek je zelden met iemand op straat. Niet omdat iedereen onvriendelijk zou zijn, maar omdat er geen context is. Wat religies vaak doen is een context creëren waarin we ons open kunnen stellen aan anderen. Als je mensen niet aan elkaar voorstelt, worden ze argwanend. Maar je moet die ontmoeting tussen vreemden wel organiseren. De kerk kan als model dienen, waar mensen samenkomen zonder dat ze iets gemeenschappelijks hebben. Er soms wordt gezegd dat Facebook het probleem kan oplossen. Ik denk echter dat Facebook het tegenovergestelde doet. Het brengt juist mensen bij elkaar met vergelijkbare interesses. Dus ontmoet je geen vreemden."

Gelovigen hebben kerken, zegt u, maar vergelijkbare seculiere instituties zijn schaars. Vervult uw School of Life die functie?


"Er bestaat zeker verwantschap. Om te beginnen bepleiten we een nieuwe manier van leren. Uitgangspunt is dat mensen worstelen met problemen én dat ze hiermee ergens naartoe willen. Ten tweede zijn we geïnteresseerd in het bouwen van een gemeenschap. London is een eenzame stad waar de kansen beperkt zijn om rond een bepaalde thema samen te komen met vreemden. Natuurlijk zijn er ontelbare lezingen in de stad. Maar nadat die zijn afgelopen vertrekt iedereen weer. Daarom organiseert de school activiteiten rond een onderwerp, die ook altijd een element van gemeenschappelijkheid in zich hebben. Is dit typisch religieus? Nee, maar er spelen vergelijkbare kwesties."

Hoe ziet het onderwijs eruit op de School of Life?


"Er ligt een humanistische visie aan ten grondslag. Het idee van goedheid dat je tegenkomt in de beste werken van de cultuur door de eeuwen heen: Shakepeare, Milton, maar ook Mark Rothko. Ze wijzen niet allemaal in één richting, maar er zitten bepaalde thema's in. De vraag is wat je hiermee doet. Het probleem in de huidige wereld is niet dat we een tekort aan goede ideeën hebben. We moeten ze alleen op de juiste manier overbrengen. Dus veel lesmateriaal is hetzelfde als op universiteiten, alleen wordt het vanuit een andere hoek benaderd. Waar we behoefte aan hebben is spirituele begeleiding. Zo gaan we zien dat goede ideeën belangrijk zijn vanwege praktische redenen. Ze helpen ons met leven."

U waardeert de retorische talenten van religieuze leiders. Selecteert u mensen die solliciteren naar een functie op de School of Life hier ook op?

"Zeker. We hebben een aantal mensen in dienst uit de theaterwereld en dat is niet toevallig. Mensen met die achtergrond weten het beste hoe ze ergens een vertoning van moeten maken. Onze cultuur koestert hier grote achterdocht tegen. We maken ons zorgen als iets geweldig klinkt. Zal het dan ook inhoud hebben? Natuurlijk hebben we inhoud nodig, maar ook de juiste presentatie is belangrijk. Aan het laatste aspect besteedt de academische wereld weinig aandacht."

De literatuur zou een voorbeeld moeten nemen aan religieuze teksten, die duidelijk zeggen hoe we moeten leven. Maar heeft literatuur wel een vergelijkbare functie?


"Ik ben het ermee eens dat literatuur niet zulke claims doet als bijvoorbeeld de Tien Geboden. Maar dat wil niet zeggen dat zij helemaal niet aangeeft hoe we moeten leven. Neem 'Madame Bovary' van Gustave Flaubert. De tekst zegt niet wat je moet doen bij problemen met je echtgenoot. Wel trillen er verschillende gedachten mee over passie, verveling en het politieke leven. Het is een belangrijk kunstwerk omdat het verbonden is met zaken waar we ons druk om maken. De modernistische visie op literatuur probeert kunst los te maken van het leven. Er bestaat een allergie voor het woord 'relevantie'. Mensen die willen dat kunst relevant is, heten vulgair en zouden geen oog hebben voor de complexiteit ervan."

Het blijft bij u zelden bij boeken alleen. Uit 'De architectuur van het geluk' volgde 'Living Architecture'. Zou uw recente boek ook iets dergelijks kunnen losmaken?

"Wie weet. Het hangt er vaak ook van af wie zich aandient nadat je een boek hebt gepubliceerd. Maar een restaurant dat in de eerste plaats gewijd is aan gezelligheid en gemeenschappelijkheid zou een mooi idee zijn. Bestaande restaurants zijn gericht op het eten. Terwijl dit er niet echt toe doet. Het draait uiteindelijk om de kwaliteit van de ontmoeting. Hier heb je een lange tafel waar iedereen kan aanschuiven. Weg dus met die gescheiden tafeltjes."


Alain de Botton: Religie voor atheïsten. Een heidense gebruikersgids. Atlas, Amsterdam. ISBN 9789045019345; 324 blz. € 22,95.

Controversieel filosoof en ondernemer

Over de werkwijze van Alain de Botton, die filosofie schrijft voor een breed publiek, zijn de meningen verdeeld.

Door uit te gaan van alledaagse problemen keert Alain de Botton terug naar de oorsprong van de filosofie, aldus een auteur in de London Times Literary Supplement. Een criticus in the Guardian noemde hem daarentegen 'een popfilosoof', die lighter-than-air books schrijft.

De Botton is geboren in Zwitserland, en verhuisde op achtjarige leeftijd naar Engeland. Na studies in Cambridge (geschiedenis) en King's College in Londen (filosofie) begon hij aan zijn proefschrift aan Harvard.

Hij hield er voortijdig mee op om zich helemaal te kunnen wijden aan het schrijven van boeken. Hij begon als fictie-auteur, maar brak in 1997 door met 'Hoe Proust je leven kan veranderen'.

'Hoe Proust je leven kan veranderen' houdt het midden tussen een zelfhulpboek en een analyse van een van de grootste maar ook minst gelezen auteurs uit de wereldliteratuur. Deze praktische insteek kenmerkt ook zijn latere boeken, die over uiteenlopende onderwerpen gaan: sociale status, architectuur, werk.

Gaandeweg vond De Botton ook andere manieren om zijn ideeën aan de man te brengen. Omdat het reguliere onderwijs in zijn ogen te theoretisch was, stichtte hij in 2008 de School of Life.

Ook is hij creatief directeur van Living Architecture, een organisatie die zich inzet voor bijzondere hedendaagse archiectuur.

Deel dit artikel