Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Wat er in die zelfhulpcursus gebeurt is manipulatief'

home

Anniek van den Brand

Niet blij met je baas? Te weinig zelfvertrouwen? Bedrijven genoeg die je - tegen een fikse vergoeding - een 'zelfontwikkelingsprogramma' aanbieden om je van problemen af te helpen. Hans Schellekens (40) schreef een roman over de wereld die 'je verborgen potentieel' naar boven zou halen. Hoofdpersoon Haro, een dertiger, verhaalt over de keiharde, liefdeloze aanpak en het commerciële en sektarische karakter van, wat in het boek heet, Milestone.

Van het afgelopen jaar herinner ik me een aantal pijnlijke momenten, die me niet alleen tot het inzicht hebben gebracht dat ik iemand ben geworden die ik niet wil zijn, maar vooral dat ik moet proberen daar iets aan te veranderen. (...)

Hans Schellekens: "Dat zegt Haro, de hoofdpersoon uit mijn roman 'De cursus'. Ik ken behoorlijk wat blanke, middle class dertigers en veertigers die op een vergelijkbaar punt in hun leven belanden en denken: wat nu? Een meerdaagse training waarin je jezelf eens goed onder de loep neemt, lijkt dan een praktische oplossing. Het kost een paar centen, maar de belofte is dat je je na een paar dagen een ander mens voelt, iemand die het leven in eigen hand neemt en in ieder probleem een uitdaging ziet. Vooral hoogopgeleiden blijken gevoelig voor de boodschap: ongeluk is een keuze, geluk dus ook. Landmark, Essence, CSA - aanbod genoeg. Large group awareness-training, luidt de kritische verzamelterm die de aanbieders zelf liever niet gebruiken.

"Begrijp me goed: ik ben geen tegenstander van hulp, maar wel van nephulp. Er komen mensen op af die in alle oprechtheid iets in hun leven willen veranderen. Zij krijgen bij dit soort clubs op een agressieve en manipulatieve manier een aantal tegeltjeswijsheden door de strot geduwd. Mensen die kritisch zijn, worden geïsoleerd en op een grove manier tot negatief voorbeeld uitgeroepen. Als mensen al enthousiast uit de training komen, houden ze er vaak toch een naar gevoel over, dat soms pas later opspeelt. Dergelijke trainingen geven namelijk de illusie van een instant verandering. Lukt het je niet binnen een paar uur of paar dagen die slag te maken - en geloof me: voor lange-termijnverandering is écht meer nodig - dan kun je je behoorlijk ellendig voelen.

"Het enige antwoord dat dergelijke organisaties daarop hebben is: ga ook de vervolgcursus doen, à raison van weer een paar honderd euro. Zowel mijn vrouw als ik hebben zo'n cursus gedaan. Niet als journalist maar als deelnemer. Veel van onze ervaringen zijn in het boek terechtgekomen."

- Citaat boek -

'Hoezo mag ik niks inhoudelijks vertellen', vraagt een vrouw bits in het Nederlands. 'Ik mag toch zeker zelf weten wat ik naar buiten toe over de training zeg? Zijn jullie soms bang dat ik iets verkeerds zeg?' 'We vragen je gewoon het niet te doen', zegt Foekje even bits, maar in het Engels. 'Het is net als met een film; als je iemand vertelt waar die over gaat, dan is de lol om hem nog te gaan zien er voor die persoon wel af. (...) 'In plaats van zelf te vertellen waar de training over gaat, doe je zo iemand een groter plezier door hem naar een voorlichtingsavond mee te nemen.'

- einde citaat -

"Een aspect van mijn fascinatie voor deze trainingen is het zogenoemde 'ervaringsleren' dat je er zou doen, waarover je vervolgens niets mag vertellen aan mensen die de training niet hebben gedaan. Wat 'ervaringsleren' is, wordt vaak uitgelegd aan de hand van het sinaasappelvoorbeeld: je kunt de structuur, de smaak en de kleur van een sinaasappel beschrijven en uitleggen, maar begrijpt iemand die nooit een sinaasappel heeft gegeten dan wat je bedoelt? Ik ben jarenlang docent geweest en lang niet ieder leerproces is geschikt voor ervaringsleren. Bij leren autorijden heb je er meer aan dan bij de theoretische natuurkunde, zal ik maar zeggen. Dat je daar vervolgens niet over mag praten met buitenstaanders, is raar: als een rij-instructeur me zou zeggen dat ik niet over zijn lessen mag praten, zou ik meteen de auto uitstappen."

- Citaat boek -

'Als het licht aangaat, vraagt Nashwa wie iets wil delen over de ervaring van zojuist. 'Who wants to share?' Ongeveer de helft van de deelnemers, waar ik toe behoor, heeft hier geen behoefte aan. De andere helft steekt enthousiast de hand op. Een deelnemer aan wie ik me net heb voorgesteld en geërgerd, zegt dat ze het bevrijdend vond tegen mensen te durven uitspreken dat ze niet zeker wist of zij ze wel kon vertrouwen. Nashwa vraagt haar of er een verschil bestaat tussen dat zeggen of zeggen dat je iemand niet vertrouwt. De vrouw sputtert tegen maar Nashwa maakt haar duidelijk dat geen vertrouwen uitspreken gelijkstaat aan wantrouwen uitspreken.'

- einde citaat -

"Organisaties zoals ik ze beschrijf in 'De Cursus' gaan ervan uit dat iedereen dezelfde obstakels ervaart in zijn leven. Kort en goed komt het erop neer dat je 'te weinig deelneemt' aan je eigen leven, dat je te vaak 'als een commentator langs de zijlijn zit' en je te veel laat leiden door vroegere ervaringen. Ze bieden een one-size-fits-all-oplossing - ze draaien bij iedere nieuwe groep exact hetzelfde programma af en voor ieder probleem is er een standaardoplossing. Bovendien ligt de nadruk vaak op zogeheten 'doorbraken'; emotionele uitbarstingen en huilbuien die worden aangemerkt als grote stappen voorwaarts in het persoonlijke veranderingsproces. De nazorg is vervolgens nihil, iedere verantwoordelijkheid voor hoe het later met die mensen gaat wordt weggewuifd en afgewimpeld."

- Citaat boek -

'Mijn naam is Foekje, ik ben achtendertig jaar oud, in mijn familie ben ik de jongste van negen kinderen, ik ben niet getrouwd en ik heb zelf geen kinderen. Naast mijn werk voor Milestone, werk ik in een groothandel voor tuinartikelen.'

- einde citaat -

"Het is heel cynisch wat er op die cursussen gebeurt. De trainers doen maar wat, ze hebben geen flauw benul van de consequenties van hun handelen. Het zijn echte believers die een aantal technieken hebben geleerd die in reguliere therapie slechts met grote voorzichtigheid worden ingezet. Het is manipulatief en suggestief wat er gebeurt. Alle mensen zijn gevoelig voor straffen en beloningen - daar kun je heel enge systemen op bouwen.

"Mensen gaan bovendien heel ver om bij een gemeenschap te mogen horen. Je ziet dat bij religies. En net als in godsdiensten wordt hier de verlossing beloofd als je je maar precies aan de ge- en verboden houdt. Dit soort cursussen zijn een soort pseudo-religie. De doos tissues kun je zien als een variant op de collecteschaal."

Hans Schellekens: De Cursus. Querido, Amsterdam. ISBN 9789021440187; 247 blz €17,95.

Milestone, net als Essence en Landmark

Hans Schellekens (Eindhoven, 1971) is neerlandicus en werkte jarenlang als docent aan internationale scholen in Nederland, Engeland en Singapore. Hij onderbrak zijn carrière tijdelijk voor het schrijven van de deels fictieve kritisch-ironische roman 'De Cursus'.

In de roman klopt hoofdpersonage Haro aan bij de organisatie Milestone om in hun Low Meadow Institute for Personal and Professional Development op een Utrechts industrieterrein een cursus te volgen die hem moet helpen meer uit zijn leven te halen. 'The First Mile', zoals de cursus heet, is een verzonnen term, net als de vervolgcursussen die Milestone aanbiedt: 'The Second Mile', 'The Extra Mile', het 'Milestone for Me and You'-programma en, voor cursisten met leidersaspiraties, de 'Miles Ahead'.

Het soort cursus dat Milestone aanbiedt, is niet verzonnen, en leidde de afgelopen jaren tot controverse. In Nederland worden dergelijke cursussen onder andere aangeboden door Essence (www.essencetrainingen.nl) en CSA (www.csatraining.nl). Het vergelijkbare Landmark (www.landmarkeducation.nl) vertrok twee jaar geleden uit Amsterdam. Voorstanders stellen dat hun cursus hen geholpen heeft een beter mens te worden, tegenstanders waarschuwen voor de risico's.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.