Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Verkiezingsgetrommel' JSF neemt toe

Home

Lolke van der Heijden

De JSF boven Florida. 'De vraag is, of Nederland een nieuw gevechtsvlietuig nodig heeft.' © AP

Volgens een opgave van het ministerie van defensie heeft Nederland tot nu toe 1,392 miljard euro uitgegeven als bijdrage aan de ontwikkeling van de F-35 Joint Strike Fighter door de Amerikaanse fabrikant Lockheed Martin. Dit is inclusief de aanschaf van twee testtoestellen (276 miljoen euro voor twee F-35's), die eind dit jaar en begin 2013 zouden worden geleverd. Met doorverkoop van die toestellen zou 150 miljoen euro kunnen worden terugverdiend, terwijl royalties de komende jaren nog eens 174 miljoen in het laatje zouden kunnen brengen. Het nettoverlies komt daarmee uit op een bedrag net boven de 1 miljard euro.

Mat Herben, ex-Kamerlid voor de LPF, nu lobbyist namens de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid, zegt dat Nederland ook naar de baten moet kijken van het JSF-programma. Herben gaat er in navolging van demissionair minister van defensie Hans Hillen van uit dat Nederland de komende decennia voor 9 miljard euro aan productie-orders zou krijgen via het JSF-project. Nederlandse bedrijven zouden ook nog eens 10 tot 15 miljard euro kunnen verdienen aan onderhoudswerk voor de eigen vloot van F-35's en die van andere landen. Vooral Stork/Fokker zou veel werk krijgen door de JSF. Herben waarschuwt: "Als de JSF in Nederland wordt afgeblazen, lopen we grote kans dat de productie van onderdelen naar het buitenland gaat. Stork heeft al fabrieken in andere landen, zoals Turkije, en is bereid te vertrekken."

Ko Colijn, directeur van het Clingendael Instituut, is niet 'onder de indruk' van het werkgelegenheidsargument. "Gevechtsvliegtuigen kopen kost geld en dat kun je niet aan iets anders uitgeven." Maar hij is wel voorstander van de JSF/F-35. "Zonder een goed vliegtuig telt de luchtmacht niet mee en kun je de Nederlandse ambitie voor deelname aan vredesoperaties niet waarmaken. En de F-35 is gewoon het beste toestel."

Ook luchtvaarteconoom Hans Heerkens vindt dat banen niet van doorslaggevende betekenis mogen zijn. Het gaat in eerste instantie om de vraag of Nederland een nieuw gevechtsvliegtuig nodig heeft, stelt hij. Als het antwoord op die vraag ja is, wordt de werkgelegenheid wel van belang. "Voor de JSF weten we zeker dat we ook inkomsten zullen hebben, de contracten zijn getekend. Gaat Nederland voor een ander type toestel, zoals de Zweedse Saab Gripen of de Paneuropese Eurofighter Typhoon, dan mag je misschien klompen of aardappelen leveren, want van die vliegtuigen ligt de productie allang vast."

Heerkens is van mening dat er in politiek Den Haag te weinig wordt nagedacht over defensie. "Het is symboolpolitiek. Waar willen we naar toe met de luchtmacht, daar gaat het om. De F-16's kunnen niet altijd in de lucht blijven en door hun veroudering worden ze ook steeds duurder in onderhoud."

Ko Colijn ziet de huidige discussie over de JSF vooral als 'verkiezingsgetrommel'. "De PvdA zoekt een positie ten opzichte van de SP en wil niet nog meer stemmen verliezen door vóór de JSF te zijn. Maar na september is alles weer anders."

Colijn vindt verder dat 'Den Haag' lering moet trekken uit de rompslomp rondom de JSF. "Productie en ontwikkeling moet je niet koppelen. Nederland had vanaf het begin ernaar moeten streven van de plank te kopen en niet betrokken te zijn bij de ontwikkeling van de JSF met bijkomende kosten. Dat doet een land als Israël ook."

Deel dit artikel