Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Vecht niet tegen, maar voor het leven'

Home

MARIJE VAN BEEK

Het had niet veel gescheeld of Etty Hillesum was vergeten. Nu, in haar honderdste geboortejaar, is de in Auschwitz gestorven schrijfster wereldberoemd. Vandaag vertelt de Franse filosoof en socioloog Frédéric Lenoir over haar invloed op hem.

"Ik heb Etty Hillesum gelezen zoals ik Montaigne, Spinoza, en Tao Te Ching heb gelezen. Lang geleden al. Voor mij is ze een van hen, een van mijn gidsen. Met name van de brieven die ze schreef vanuit kamp Westerbork was ik onder de indruk. Hoe ze daar niet gek werd - dat is haast onbevattelijk.

Ik heb haar wel eens eerder genoemd in een boek, en twee jaar geleden heb ik een radio-uitzending over haar gemaakt. Hier in Frankrijk is Hillesum erg beroemd en veelgelezen. In mijn nieuwste boek 'Over geluk', dat ik met haar besluit, kon ik niet om haar heen: Hillesum trachtte overal, in alle omstandigheden, gelukkig en vredig te zijn. En het lukte haar.

Niet alleen haar denken is van belang. Het is ook haar doen en laten. Ze leert je om je niet mee te laten voeren met de gebeurtenissen buiten jezelf. Je eigen vrede te vinden. Ik heb, als ik haar lees, het gevoel dat ze dat dag in dag uit doet, wat er ook gebeurt. Ze leefde in de hel, in Westerbork, het was vreselijk. Maar ze zei: dit verandert mijn vrede, mijn vreugde en mijn vrijheid niet.

Ik hou erg van Spinoza. Hij heeft goed uitgelegd dat geluk ons bereikt als een wandeling - een lange, filosofische, spirituele wandeling waarop je jezelf leert kennen. En als je aankomt bij wijsheid, kan niets je meer diep pijn doen. Geluk is geen geschenk, maar een les. Spinoza schreef dit, maar Hillesum leefde het. Ze was een uitzonderlijk voorbeeld. Er zijn trouwens veel overeenkomsten tussen hen: ze komen beiden uit Amsterdam, ze zijn van joodse komaf, en spiritueel, maar niet religieus.

Je moet het leven niet willen bedwingen. Niet tegen het leven vechten, leert Hillesum, maar voor het leven vechten. 'Ja' zeggen tegen het leven. Heb je een innerlijk leven, schrijft ze, dan maakt het niet uit aan welke kant van de tralies je je bevindt.

Haar gelukkige zelf, in die ongelukkige omstandigheden - dat contrast maakt het dagboek zo bijzonder. Kleine dingen houden haar optimistisch. Ongeacht de politieke context waarin ze leeft, blijft ze het goede zien in mensen, tot het einde toe. Haar leven is een universele getuigenis van menselijke kracht. Het is goed om te weten dat we hiertoe in staat zijn.

Filosofen hebben het altijd gezegd, vanaf de eerste Grieken: je geluk hangt niet af van gebeurtenissen om je heen. Hedendaagse denkers als Pascal Bruckner menen dat wijsheid niet meer bestaat. De mens is een egoïst geworden, niet meer in staat om voor grote dingen te vechten. Hillesum laat zien dat hij ongelijk heeft.

Ik probeer, op de momenten dat ik mijn geduld met het leven verlies, te doen zoals zij. Laatst bijvoorbeeld, toen ik een heel hoofdstuk van een boek kwijtraakte op mijn computer, wat neerkomt op twee weken hard werken, stond ik op het punt om kwaad te worden. Tot ik dacht: ik kan er beter om lachen. En misschien is de tweede versie wel beter geworden.

Vergeleken met de innerlijke vrede die anderen bereiken, is dat niets. Om me heen zie ik grotere voorbeelden. Een van mijn vrienden, de Zwitserse schrijver Alexandre Jollien, zit in een rolstoel. Hij heeft heel veel pijn, maar weet toch vreugde te vinden. Ik zou de dokter kunnen noemen die de dalai lama heeft geholpen, gemarteld is door de Chinezen, en nooit de compassie heeft verloren. En ga zo maar door. Allemaal bewijs dat wijsheid niet weg is."

Deel dit artikel