Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

’Techniek maakt ons menselijk’

Home

Marc van Dijk

Wat doet een Syrisch-orthodoxe filosoof op de Technische Universiteit Delft? Ciano Aydin is er benoemd tot bijzonder hoogleraar. Techniek en filosofie zijn volgens hem onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Na zijn studie pedagogiek ontving Ciano Aydin een studiebeurs om zich te verdiepen in de filosofie. De stichting die hem deze beurs verstrekte, heeft hem nu een bijzonder hoogleraarschap in Delft bezorgd.

Aydin, in 1972 geboren te Nusaybin (Turkije), promoveerde in 2003 op Nietzsche, deed onderzoek in Basel en is universitair docent in Twente en Nijmegen. Hij is van Aramese komaf en lid van de Syrisch-orthodoxe kerk. Zijn leeropdracht in Delft luidt: ’Wijsbegeerte en technische wetenschappen – in relatie tot christelijke levensbeschouwing’.

Wat gaat u doen op de TU Delft?

„Ik ga daar werken binnen de vakgroep filosofie aan de Faculteit Techniek, Bestuur en Management. Er wordt in deze vakgroep uitgebreid geflecteerd op de filosofische en ethische vragen die nieuwe technische vindingen oproepen. Ik zal in mijn colleges deels aansluiten bij wat deze vakgroep biedt.

„Verder wil ik ingaan op vragen waar techniekstudenten normaal niet aan toekomen. Ze werken met allerlei begrippen, zoals kracht, energie en materie, veelal zonder te onderzoeken waar die begrippen vandaan komen. Welke vooronderstellingen liggen ten grondslag aan de definities die ze hanteren en rekensommen die ze maken? Ik weet door mijn ervaring op de universiteit Twente dat techniekstudenten daar wel degelijk geïnteresseerd in zijn. Ook wil ik ze de gelegenheid geven kennis te maken met de rijke geschiedenis van de filosofie.

„Ten slotte wil ik ruimte bieden aan persoonlijke levensvragen. De verhouding tussen techniek, filosofie en religie fascineert me enorm.”

Is techniek niet de natuurlijke vijand van religie? Techniek heeft de wereld onttoverd.

„Dat standpunt is te verdedigen. Maar het tegendeel is ook niet uitgesloten. Dankzij gen- of nanotechnologie zien we bijvoorbeeld dat organismen nog veel complexer zijn dan we al dachten. Neemt de uitbreiding van dit soort kennis onze verwondering weg, of vergroot de kennis juist het mysterie?

„Religie is voor mij een uitdrukkingsvorm van het besef dat je jezelf nooit volledig kunt dragen. Je lichaam functioneert zonder dat je daar zelf bewust voor kiest of iets voor doet. En als het lichaam niet meer wil en het licht gaat uit, kunnen wij daar nog altijd niets tegen ondernemen. Dit ’overgeleverd zijn’ aan krachten die wij niet volledig in onze macht hebben, ervaren we ook in andere gebieden van ons leven.”

Valt orthodoxie te combineren met filosofie en bètawetenschap?

„Ja, heel goed. Anders dan mensen denken is Syrisch-orthodox christendom niet per definitie dogmatischer dan andere vormen van christelijk geloof. Orthodoxie betekent veeleer teruggaan naar de oudste bronnen, en die zijn vaak helemaal niet zo stellig.

„Zo lees ik momenteel het werk van de vierde-eeuwse dichter Efrem de Syriër. Voor hem is het geloof een voortdurende worsteling. Als hij iets over God wil zeggen, vraagt hij zich onmiddellijk af of hij überhaupt mag spreken. Wie over transcendente zaken spreekt, doet iets wat eigenlijk voorbij zijn verstandelijke vermogens ligt.”

En wie zich met techniek bezighoudt, wil zich beperken tot zijn verstand?

„Misschien wel, maar het verstand doet ons tevens beseffen dat techniek bestaat uit meer dan het oplossen van wiskundige vergelijkingen. Bovendien is het niet eenvoudig om aan te geven waar het verstand ophoudt en het gevoel begint. Techniek is in ieder geval niet waardevrij. De van oorsprong christelijke begrippen waar onze maatschappij van doortrokken is, zoals de waardigheid en uniciteit van de mens, worden door de techniek in een nieuw licht geplaatst.

„Techniek leidt tot vragen over onze autonomie. Een simpel voorbeeld dat ik ontleen aan de denker Latour: Wie autorijdt zonder veiligheidsriem hoort een piepje dat zo indringend is dat je uiteindelijk je riem omdoet. De techniek neemt in dit geval onze verantwoordelijkheid over. Het piepje confronteert ons met de vraag hoe autonoom we eigenlijk zijn.

„Door welke waarden is deze keuze, die door de fabrikant en de ontwerpers gemaakt is, ingegeven? Zit er uiteindelijk een christelijk motief achter dat zegt dat we niet volledig aan onszelf behoren? Of is het piepje een nieuwe uitvinding van verzekeringsmaatschappijen?

„Techniek is geen neutraal instrument meer, als ze dat ooit al geweest is. Er is een zekere continuïteit gegroeid tussen onze eigen vermogens en de mogelijkheden die de techniek ons biedt. Als je achter je computer zit of je communiceert via je mobiele telefoon, waar begint en eindigt dan jouw persoon?

„Ooit streefden mensen ernaar om goden te worden, nu benaderen wij onszelf vaak als een machine, een apparaat tussen de apparaten. Een gebrekkige machine die we tot ons ongenoegen niet geheel onder controle krijgen. Met de filosoof Günther Anders kunnen we zeggen dat de mens, in vergelijking met de machine, zich schaamt voor zijn imperfectie.”

Er zijn mensen die zeggen dat we onszelf hebben overgeleverd aan de techniek. Ze maakt ons steeds afhankelijker, en uiteindelijk zal de techniek onze autonomie geheel opheffen.

„Deze pessimistische gedachte komt voort uit een te simplistisch denken over mens en techniek. Schrijven is ook techniek. Je hebt er instrumenten voor nodig: pen en papier. Waar zouden wij zijn zonder het schrift? Grote delen van de wereldbevolking hadden zich nooit kunnen emanciperen zonder het geschreven woord.

„Hetzelfde geldt voor moderne technieken. Toegang tot internet kan leiden tot emancipatie. Via gentechnologie zouden we in de toekomst vervelende ziektes op voorhand kunnen uitschakelen. Geen zaken die per definitie afbreuk doen aan onze autonomie. De andere kant is dat techniek ook voor slechte doeleinden kan worden aangewend.”

Gebruiken wij de techniek als instrument, of maken wij ons tot slaaf van de techniek?

„Beide gedachten zijn me te simplistisch. In feite handelen we nooit volledig autonoom. We zijn we nooit volledig autonoom geweest en we zullen het ook nooit worden. We worden altijd bepaald door externe factoren. Voor ons is het zaak dat we ons een vruchtbare houding aanmeten ten aanzien van die factoren.

„Techniek kan ons daarbij van dienst zijn, zoals ze dat altijd gedaan heeft. Ze heeft ons niet vervreemd van ons mens-zijn, maar heeft ons juist in staat gesteld om mens te worden. Ze heeft ons ook in staat gesteld onmenselijke dingen te doen, maar alleen mensen kunnen onmenselijke dingen doen.”

Lees verder na de advertentie
Ciano Aydin: "De verhouding tussen techniek, filosofie en religie fascineert me enorm." (HERMAN ENGBERS)

Deel dit artikel