Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Te lang is gedacht: wij zijn superieur, wij martelen niet'

Home

Arjen van der Horst

Journalist Ian Cobain: 'Het gaat om ons zelfbeeld'. © Linda Nylind

In uw boek 'Cruel Britannia' beschrijft u in detail hoe de Britten marteltechnieken gebruikten tegen Duitse gevangenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Waren de Britten pioniers op het gebied van martelen?

"Na 1945 ontwikkelden ze een systeem dat uniek Brits was en dat bekend zou worden als de 'vijf technieken'. De Britten leerden van experimenten die ze gezamenlijk hadden uitgevoerd met de Amerikanen en Canadezen tijdens de Koreaanse oorlog, maar ze putten ook uit hun eigen ervaringen in de Tweede Wereldoorlog. De vijf technieken waren uithongering, slaaponthouding, het bedekken van de hoofden met een kap, het gebruik van een sissend geluid en gevangenen voor lange periodes met gespreide armen en benen laten staan tegen een muur.

Het waren technieken die geen sporen achterlieten. De Britten experimenteerden bijvoorbeeld met geluiden om te ontdekken hoeveel decibels zouden leiden tot beschadiging van het trommelvlies. Ze stelden vervolgens het volume in net onder dat niveau. De vijf technieken werden in 1970 voltooid. In Noord-Ierland gebruikten we alle vijf tegen gevangen van de Ira."

In uw boek stelt u dat de Britten een martelbeleid hadden.

"Het was ook echt beleid! Het gebruik van de vijf technieken werd gestuurd door leden van de Britse regering. Het bewijs dat ik gevonden hebben in de staatsarchieven is overduidelijk."

Is er een verband tussen dit beleid en het uiteenvallen van het Britse rijk?

"De Britten moesten voortdurend opstanden in hun rijk onderdrukken en gebruikten daarbij veel geweld. In Aden (het huidige Jemen, red.) ging dat gepaard met de ergste wreedheden. De Britten hebben verder marteltechnieken gebruikt in Kenia, Cyprus, Brits Guyana, Kameroen, Swaziland en Noord-Ierland. Het is geen verrassing dat martelen hand in hand ging met de koloniale missie."

In de jaren vijftig sloegen de Britten de opstand van de Mau Mau in Kenia met harde hand neer. Vele gevangenen zijn toen gemarteld. Slachtoffers hebben nu de Britse staat aangeklaagd. Hoe belangrijk is deze rechtszaak?

"Dit heeft in potentie verstrekkende gevolgen. De Britten hebben de meest afschuwelijke dingen gedaan bij het onderdrukken van de Mau Mau-opstand. Sommige gevangenen werden levend geroosterd. Een van de slachtoffers die nu de Britse staat aanklaagt, heeft geen testikels meer. De Britse regering heeft dat nooit ontkend, ze heeft toegegeven dat ze ongekende wreedheden heeft begaan tegen de Mau Mau.

"Maar de Britse regering stelt wel dat het niet langer haar verantwoordelijkheid is en dat de slachtoffers de Keniaanse overheid moeten aanklagen, omdat die alle wettelijke verplichtingen heeft overgenomen van het koloniale bewind. De Britse rechter vond dat een schaamteloos argument en heeft het verworpen. Je snapt wel waarom de regering zich verzet, want dit kan een precedent scheppen. Londen zit niet te wachten op nog meer schadeclaims uit bijvoorbeeld Cyprus en Aden.

Gaat het dan puur om geld?

"Nee, het gaat niet om geld. Het gaat om ons zelfbeeld. Na de Tweede Wereldoorlog was Groot-Brittannië uitgeput en kapot gemaakt door de oorlog tegen het monstrueuze nazi-Duitsland. Maar we konden ons in ieder geval getroosten met de gedachte dat dat we moreel superieur waren. Wij waren de 'good guys'. Wij doen niet aan genocide, wij doen niet aan martelen. Dit zelfbeeld koesteren we nog steeds en daarom hebben opeenvolgende regeringen altijd gelogen over onze betrokkenheid bij marteling en andere wreedheden. Die leugens zijn klakkeloos en kritiekloos overgenomen door de media, die te vaak de andere kant op keken, waar ze mistanden hadden moeten onderzoeken. De kloof tussen het zelfbeeld en de werkelijkheid was te groot voor ons. Uiteraard heeft de Britse bevolking die leugens ook geloofd."

Hebben de Britten hun koloniale verleden verwerkt of moet dat proces nog beginnen?

"Als je ziet welke non-fictie boeken over ons koloniale verleden goed verkopen, dan zijn dat stuk voor stuk boeken die dat verleden rooskleurig beschrijven. Ja, hier en daar wordt melding gemaakt van een bloedbad dat de Britten aanrichtten. Maar geen van die boeken legt uit dat het Britse Rijk een proces was waarmee we de wereld uitbuitten. Het einde van het Britse Rijk was buitengewoon bloedig, omdat we vastbesloten waren aan elke rots of stuk zand vast te klampen waarvan we geloofden dat het van ons was."

Die houding bestaat nog steeds. Ex-premier Brown zei nog niet zo lang geleden dat de Britten trots kunnen zijn op het Britse Rijk.

"Ook vanwege ons zelfbeeld. Neem Jack Straw, de voormalige minister van justitie. Hij ontkende in het Lagerhuis dat de Britten na 11 september betrokken waren bij het geheime CIA-programma waarbij terreurverdachten over de wereld werden verplaatst. Hij verklaarde in het parlement dat dit niet meer dan complottheorieën waren. Nu weten we dat Straw loog. Die houding verklaart ook waarom de huidige regering zich verzet tegen de schadeclaims van de Mau Mau-slachtoffers. Niet omdat ze veel geld moet betalen, maar omdat deze rechtszaak de geschiedenisboeken over het Britse Rijk kan herschrijven. Ik denk dat dat proces nu is begonnen."

Lees verder na de advertentie

Wie is Ian Cobain?
Ian Cobain (1960) is onderzoeksjournalist van dagblad The Guardian. Sinds de aanslagen van 11 september verdiepte hij zich in Britse betrokkenheid bij martelpraktijken in Irak en Afghanistan. Voor zijn onderzoekswerk heeft hij verschillende journalistieke prijzen gewonnen zoals de Martha Gelhorn Prize en de Paul Foot Award. In zijn boek 'Cruel Britannia' beschrijft hij hoe de Britse geheime diensten de afgelopen zeventig jaar marteltechnieken systematisch en op grote schaal hebben gebruikt bij de vele conflicten waarbij het Verenigd Koninkrijk betrokken was. Cobain kreeg toegang tot geheime staatsdocumenten die onthullen hoe de Britse regering voortdurend loog over haar betrokkenheid bij martelingen.

Deel dit artikel