Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Straks hebben we duizend kalifaten'

Home

Marije van Beek

Imam Yassin Elforkani. © Mark Kohn
Interview

Binnenkort komt het kabinet met een nieuwe aanpak van salafisten. Maar niet alleen het salafisme, de hele islam heeft een probleem, zegt imam Yassin Elforkani.

Aan tafel in zijn stamcafé in de Amsterdamse wijk Slotermeer speelt hij met een klein zwart doosje. Schijnbaar gedachteloos laat de imam het in zijn broekzak glijden. "Dat? Laat ik zeggen: ik heb het niet voor de lol bij me."

Meer kan Yassin Elforkani niet over het apparaatje kwijt. De pleitbezorger van een moderne islam kan niet zonder over straat. Stress vanwege bedreigingen was een van de redenen dat hij een half jaar lang een radiostilte inlaste. "Thuis zijn ze ook bang." Er was meer dat hem stil hield. Hij vocht conflicten uit binnen moskeebesturen. Die zeiden dat hij sjoemelde met geld uit Koeweit dat bestemd was voor moskeeën. Rechtszaken hierover lopen nog.

Rekening voor hervormen
Elforkani ziet het als pogingen van tegenstanders om hem zwart te maken. "Ik wil juist alle buitenlandse invloed tegengaan. Dit is de rekening die je betaalt als je wil hervormen. De een zegt dat ik op de loonlijst van Koeweit sta, de ander dat ik in opdracht van de Nederlandse overheid de islam verander." In het Kamerdebat dat sinds het najaar over het salafisme woedt, bleef de imam daarom tot nu toe afwezig. Maar hij kent de islamitische stroming als geen ander. De eerste bedreigingen aan zijn adres, zegt Elforkani, kwamen uit die hoek.

Wat is het probleem met het salafisme?
"De extremistische, gewelddadige kant van het salafisme, die, als ze over de schreef gaat, met de sterke arm der wet te maken krijgt. Dat is de vijand. Maar het salafisme is breder. Er is ook een apolitieke, niet-gewelddadige kant die zich met de democratie heeft verzoend. Zeg je: 'Het salafisme is één pot nat, ze zijn allemaal gevaarlijk', dan kun je net zo goed zeggen dat moslims één pot nat zijn met salafisten. Een duidelijk onderscheid tussen salafisme en orthodoxe islam is er niet. Dus is het niet zo gek dat de hele moslimgemeenschap geschokt was over het voorstel van de Kamer om te onderzoeken of salafistische organisaties verboden kunnen worden. 'Vandaag is het salafisme aan de beurt, morgen zijn wij het', was de teneur.

"In feite is het salafisme gewoon een stevige vorm van islamitische theologie. Je hebt moslims die zich doorsnee noemen, maar salafistischer zijn dan ze zelf door hebben. En je hebt salafisten die wel weten dat ze niet representatief zijn voor de gemiddelde moslim, maar zich toch 'gewoon moslim' noemen. Hoe dan ook: je hoeft geen hogere wiskunde gestudeerd te hebben om te weten dat het verbod er niet komt."

U vindt dat salafisten ten onrechte onder vuur liggen?
"Ja. Kijk, ik kan niet zeggen dat ik salafistische vrienden heb. Daarvoor verschillen we te veel van inzicht, en heb ik de afgelopen jaren, als voorstander van een hervorming in de islam, teveel de confrontatie gezocht. Maar de analyse achter het verbod luidt: salafisme is het probleem, want het is een springplank tot jihadisme. Zou je die gedachte consequent volgen, dan zou je de Moslimbroederschap óók moeten verbieden, en Hizb ut Tahrir ook. Die organisaties willen ook een islamitische staat, denken ook dat ze de waarheid in pacht hebben - dat verhaal gaat op voor alle islamisten, voor iedereen die de politieke islam voorstaat.

"Ik vind wel dat het salafisme een probleem heeft. Maar dat geldt voor de hele islam. Als we niet hervormen, zijn we medeverantwoordelijk voor terrorisme. Dus moet het salafisme ook hervormen."

Ik dacht even dat uw verhaal was: het probleem is kleiner dan we denken. Maar eigenlijk is het groter dan we denken?
"Ja en nee. Ja, want je moet de totale islam hervormen, anders is het dweilen met de kraan open. We moeten van het hele barbaarse kalifaatconcept af. Lukt dat niet, dan hoeven we niet bang te zijn voor dat ene kalifaat van IS, maar zitten we hier straks met duizend kalifaten. Want de verschillende islamisten hebben allemaal een nét iets ander kalifaat voor ogen.

"En nee, want de bronnen geven ons de ruimte. Nergens staat geschreven dat de islam is gekomen om een staat op te zetten. Ik daag alle theologen uit om met een koranvers of uitspraak van de Profeet te komen waaruit het tegenovergestelde blijkt. Het is een armoede van onze theologie dat we nog niet kunnen omgaan met een nieuwe politieke realiteit van internationale verdragen. We moeten een islam creëren die overeenkomt met de normen en waarden van hier en nu."

Die laatste zin klinkt wel heel gekunsteld: is geloof dan niet een gegeven?
"Een van de dingen die gegeven zijn: dat de islam van alle tijden is. Maar dat betekent dat je het ook in alle tijden moet kunnen toepassen. Er is trouwens ook een uitspraak van de Profeet bewaard gebleven die luidt: 'God zal elke honderd jaar een hervormer sturen'. Dus: wie weet wie dat is?"

Noem eens een naam?
"Nee, nee, aan een suggestie waag ik me niet."

U zegt dat ook het salafisme moet hervormen. Twee woorden die met elkaar in strijd lijken.
"Nee, dat kan zeker, sterker: het gebeurt al. Er is de afgelopen vijf, tien jaar een gezonde ontwikkeling gaande binnen het salafisme in Nederland, weg van de extremistische, gewelddadige kant. Kijk naar de As-Soennahmoskee in Den Haag. Daar hebben ze imam Fawaz Jneid weggestuurd, en nu een nieuwe imam aangesteld die Nederlands spreekt, die expliciet de democratie erkent, die het probleem met radicalisme erkent. Daar is een besef dat ze moeten gaan passen in Nederland. Daar is zo'n mooie ontwikkeling gaande. Dat moet je koesteren. Tijd gunnen. Al sta ik theologisch zelf heel ergens anders, toch denk ik dat we hen zelf moeten vragen naar oplossingen, en een veel belangrijkere plaats moeten geven in het debat. Met duizend ambtenaren krijg je zo'n verandering nog niet op gang.

"Let wel: ik had een jaar geleden echt nog een heel negatief beeld van de As-Soennahmoskee, hè? Ik dacht, die gasten sporen voor geen meter. Ze laten hun imam een paar islamcritici schreeuwend een kanker in de tong toewensen. Later zei ik tegen mezelf: Je moet je schamen dat je nooit interesse hebt getoond. Moet je nagaan. Ik, als imam, moest daarover tot bezinning komen. Laat staan wat de buitenwereld denkt, die niet zo goed bijhoudt wat ze nu verder doen."

Lees verder na de advertentie
'De Profeet heeft ook gezegd: God zal elke honderd jaar een hervormer sturen. Dus: wie weet wie dat is?'

Volgens de AIVD vormt het salafisme minder een buffer tegen jihadisme, en wordt het meer een kweekvijver van jihadisten. Wat merkt u daarvan?
"Ja, die gewelddadige IS-aanhang is groter geworden, via imam Google. Maar salafisten zijn wat dat betreft al wakker geworden. De politiek loopt achter de feiten aan. Al gaat het niet overal goed. De Syrische school van het salafisme - denk aan de Al-Fitrah-moskee in Utrecht - vind ik een beetje eng. Maar goed: uit de hoek van de Moslimbroederschap ben ik ook bedreigd en geïntimideerd. En Hizb ut Tahrir, dat openlijk weigert democratie te accepteren. Dát is pas een kweekvijver."

Er komt een jongen de zaak binnengelopen, die de imam in het voorbijgaan de hand schudt. "Hee, jongen." Even later worden Elforkani's ogen naar een paar tafels verder getrokken, waar een stelletje elkaars handen pakt. Vertederd: "Mooi toch". Op vrijdagmiddagen kost het hem soms een uur om van de minbar, de islamitische preekstoel, naar de auto te komen, vertelt hij. Iedereen heeft wel een vraag voor de imam. "Ik preek eigenlijk alleen maar. Ooit hoop ik fulltime imam te worden, en de tijd te hebben om met jongeren te gaan zitten."

Hoe gaat het met uw hervorming?
"Moslims zijn oprecht bang dat we een 'nieuwe islam' aan het maken zijn. Maar we moéten wel: de wereld is immers veranderd. Dus moeten we vrouwelijke bestuurders aanstellen, zoals in de Blauwe Moskee in Amsterdam. Voor ons is het een bevrijding dat dit lukt. En we moeten erkennen dat IS te maken heeft met islam. Moslims duwen het liever weg, zeggen: dat hoort niet bij ons, en denken dat het probleem daarmee opgelost is. Toch zie ik het bewustzijn hierover toenemen. Kort nadat ik hierover een debat begon, waarin ik zei dat terrorisme wel degelijk met de islam te maken heeft, had ik een gesprek met een groep imams. Niemand van hen zei: Het klopt niet wat je zegt. Er was maar één imam die zei: 'Yassin, moet je dat nou per se zeggen?'".

"We hebben angst van de islam in zijn totaliteit gekregen. Laten we eerlijk zijn: zelfs moslims vinden de islam eng. Op straat in Marokko hoor ik mensen grapjes maken over bebaarde mannen. Toch gaat er angst achter schuil. De meeste slachtoffers van terrorisme vallen in het Midden-Oosten, onder moslims zelf.

"En nee, hervormen betekent niet: Yassin komt op tv en zegt iets. Dat ik heb opgeroepen om de islam te hervormen betekent ook dat we de religieuze infrastructuur moeten veranderen. Ik heb als woordvoerder van het Contactorgaan Moslims en Overheid afgerekend met de oude invloeden. Ik heb alle bestuurders op straat gezet die zich met de Moslimbroederschap inlaten of ideologisch door het buitenland gedreven zijn. Ik heb een keiharde vechterspositie ingenomen. Gezorgd dat een jonge imam aangesteld kon worden in de Essalaammoskee. Weet je hoe lastig dat was, in een van de grootste moskeeën van Nederland? Maar ze hebben verloren. Ik heb ze verbannen."

De 'religieuze infrastructuur' waar u over spreekt is zo onoverzichtelijk als wat. Zowat elke etnische groep heeft haar eigen moskee, en daar lopen ideologische stromingen nog doorheen. Bovendien zijn de meeste Turkse moskeeën onderdeel van het ministerie van binnenlandse zaken onder Erdogan.
"Juist. Zelfs voor moslims is het onbegrijpelijk. Met name jongeren die meer dan hun ouders omgaan met geloofsgenoten uit andere landen, raken in de war. Ik heb echt met hen te doen. Die krijgen overal het dogma te horen dat er één islam is, maar hebben heus wel door dat ze in de Marokkaanse moskee zus zeggen, en in de Turkse moskee zo. Iedereen trekt aan hen. 'Wij hebben de absolutie waarheid.' 'Nee, wij'. Er zijn gewoon zoveel interpretaties: dat moeten we erkennen, en jongeren de vrijheid geven om te kiezen welke islam ze willen volgen. Zo zijn er in mijn familie ook mensen die zeggen: 'Je begrijpt er de ballen niet van'."

'Ik besprak met imams dat terrorisme wel degelijk met de islam te maken heeft. Niemand zei: Het klopt niet wat je zegt.'

Deel dit artikel

'De Profeet heeft ook gezegd: God zal elke honderd jaar een hervormer sturen. Dus: wie weet wie dat is?'

'Ik besprak met imams dat terrorisme wel degelijk met de islam te maken heeft. Niemand zei: Het klopt niet wat je zegt.'