Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'PvdA moet hervormen, ondanks de achterban'

Home

Wilfried van der Bles

December 2005. Het congres van de PvdA neemt afscheid van partijvoorzitter Ruud Koole. ©ANP

De omstandigheden lijken ideaal voor oppositiepartij PvdA. Er zit een rechts kabinet dat keiharde bezuinigingen doorvoert ten koste van de meest kwetsbaren. Toch is de partij in de peilingen niet vooruit te branden. Sterker nog: vergeleken met de verkiezingen van vorig jaar is de aanhang zo ongeveer gehalveerd.

Partijleider Job Cohen ligt onder vuur. Maar oud-partijvoorzitter (2001-2005) Ruud Koole heeft geen zin in gehakketak over Cohen en over scheidend partijvoorzitter Lilianne Ploumen. Dat verheldert ook niets, vindt hij. Immers: "De crisis duurt al tientallen jaren."

Stelling: de PvdA is een overbodige partij geworden. Op links vertolkt de SP adequaat de socialistische standpunten. Daar is de PvdA niet meer voor nodig. Het sociaal-liberale gedachtengoed binnen de PvdA wordt heel goed, of beter, vertolkt door D66, GroenLinks en deels zelfs door de VVD.
"Zo redeneert Femke Halsema ook. De PvdA moet kiezen, zei ze. Tussen SP en GroenLinks. Maar echt, de PvdA zoals die nu is, heeft nog steeds bestaansrecht. Het is niet zo dat links helemaal wordt vertegenwoordigd door de SP. De SP staat met de rug naar de toekomst. Die partij is anti-Europees, terwijl de PvdA sterk Europees gericht is. De SP houdt vast aan de AOW-leeftijd op 65 jaar, terwijl de PvdA gezien de vergrijzing vindt dat er aan die leeftijd nu iets gedaan moet worden. Aan de andere kant zijn GroenLinks en D66 sterk gericht op individuele vrijheid. Terwijl de PvdA vanouds een balans zoekt tussen individu en gemeenschap. Het is de klassieke opdracht van de PvdA een brug te slaan tussen die twee, tussen markt en vrijheid aan de ene kant en sociaal-democratische waarden als gelijke kansen en solidariteit aan de andere."

De kiezers hebben kennelijk geen waardering meer voor die brugfunctie van de PvdA.
"De grote oude volkspartijen, de PvdA en de voorlopers van het CDA, hebben na de Tweede Wereldoorlog in directe concurrentie met elkaar de verzorgingsstaat opgebouwd. De Katholieke Volkspartij (KVP) was beducht dat de arbeiders zouden overlopen naar de sociaal-democraten. Sociaal- en christen-democraten probeerden elkaar te overtroeven in sociaal beleid. Dat is een enorme stimulans geweest voor de opbouw van de verzorgingsstaat.

De keerzijde daarvan is dat de achterbannen hun partijen met die verzorgingsstaat zijn gaan associëren. Elke poging om die te vernieuwen of te hervormen werd genadeloos afgestraft. De PvdA ging door een diep dal toen begin jaren negentig de WAO werd aangepakt. Het CDA, toen deze partij tijdens de verkiezingscampagne in 1994 de AOW ter discussie stelde.

De PvdA kreeg het in 2006 opnieuw zwaar te verduren. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar haalden we omgerekend nog 60 Kamerzetels. Maar we tuimelden naar 33 zetels bij de Kamerverkiezingen, omdat Wouter Bos iets over de AOW had geroepen. Kennelijk verwachten de achterbannen in deze dynamische en onzekere tijden dat de oude volkspartijen hun bestaanszekerheid veilig stellen. Voor het CDA komen daar de gevolgen van de secularisatie nog bij."

Inmiddels lijkt de PvdA het oude sociaal-democratische gedachtengoed op te poetsen. Het wetenschappelijk bureau van de PvdA organiseert daarover discussies. Bestaanszekerheid is zo'n klassiek PvdA-thema.
"Ja, een thema dat zo maar een nieuwe betekenis krijgt. We hebben in Nederland inmiddels een miljoen zzp'ers, kleine zelfstandigen zonder personeel. Zij vangen de crisis op. Maar een goede pensioenvoorziening hebben zij vaak niet. Ook komen zij niet in aanmerking voor een aantal sociale voorzieningen die er wel voor werknemers zijn.

De PvdA moet ernaar streven het sociale vangnet naar deze nieuwe groep te verbreden. 'Als je ze in de watten legt komen ze niet in actie', hoor ik de tegenstanders al roepen. Nee, het is andersom. Juist met een goed sociaal vangnet zullen mensen durven te ondernemen, de stap te zetten van de vaste baan naar een onzeker bestaan als zelfstandig ondernemer."

Die sociaal-democratische agenda waarover u het heeft, daarover ging het de afgelopen tien jaar nauwelijks, ook niet in uw partij. Heeft u veel weerstand ontmoet tegen uw boodschap?
"In 2002 zette Pim Fortuyn het thema immigratie en integratie op de agenda. In reactie daarop heeft de partij haar programma terecht aangepast. Maar met dat aanpassen zijn we doorgegaan. Twee jaar geleden nog zijn we met een nieuwe integratienota gekomen. Dat vond ik niet verstandig. Daarmee zijn we meegegaan in het definiëren van immigratie en integratie als een sociaal-cultureel probleem. Terwijl je het ook als een sociaal-economisch probleem kunt zien dat je kunt benaderen vanuit eenvoudige sociaal-democratische beginselen als emancipatie en solidariteit, beginselen die voor iedereen gelden zonder onderscheid."

Zullen de kansen keren voor de PvdA nu het crisis is?
"Dat is me veel te eenvoudig gedacht. De kiezers zullen niet automatisch terugkomen. Als je, zoals de PvdA, toekomstgericht bent, dan moet je altijd bereid zijn te hervormen. Maar hervormingen creëren zeker bij de lagere en middengroepen in eerste instantie alleen maar extra onzekerheid. Partijen op de flanken die beloven dat de verzorgingsstaat kan blijven zoals die is, profiteren daarvan. De PvdA heeft dus een moeilijk verhaal te vertellen: hervormen, maar wel op een verantwoorde manier."

Partijvoorzitter Ploumen ziet de oplossing in linkse samenwerking.
"Daar denk ik genuanceerd over. Laten we onze energie nu niet verspillen aan verregaande samenwerking of fusies. Samenwerking op bepaalde thema's zie ik wel zitten. Als dat goed gaat kunnen we eventueel verder gaan."

Dit is een verkorte versie van het artikel Hervorm, ondanks de achterban' in Trouw van 13 oktober.

Deel dit artikel