Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Participatie is mooi streven, maar verwacht niet te veel van burgers'

Home

Niels Markus

Leeszaal West, een bibliotheek die op vrijwilligers draait, in Rotterdam. © Arie Kievit

De overheid verwacht steeds meer dat burgers dingen zelf organiseren. Ze is zelfs geïnspireerd geraakt door participerende burgers die zelf energie opwekken, festivals organiseren of kennis delen via encyclopediesite Wikipedia. Maar het is niet zo dat als de overheid zich terugtrekt, mensen automatisch het vuile werk zullen opknappen, zegt hoogleraar samenlevingsopbouw Justus Uitermark (35). Vrijdag aanvaardde hij die leerstoel aan de Erasmus Universiteit met zijn oratie 'Verlangen naar Wikitopia'.

Wat is dat, Wikitopia?
"Wikitopia is een denkbeeldige stad die net als Wikipedia door de gebruikers zelf wordt vormgegeven en beheerd. Burgers besluiten zelf samen te werken voor de samenleving, zonder tussenkomst van de overheid. Mensen doen dingen voor elkaar en worden daarbij niet geleid of gedwongen van bovenaf."

Maar Wikitopia is onhaalbaar, zegt u.
"Ja. Zelforganisatie in steden is afhankelijk van de structuur in een buurt. In Rotterdam is de Leeszaal West in het Oude Westen hèt voorbeeld van geslaagde burgerparticipatie. Dat is een bibliotheek die door buurtbewoners is opgezet, toen de gemeente bibliotheken wegbezuinigde. Maar de Leeszaal kon alleen ontstaan dankzij oude netwerken die zich al in de wijk bevonden. Die stamden nog uit de tijd van de Aktiegroep Oude Westen, een bewonersorganisatie die al in 1970 werd opgericht, mét flinke steun van de gemeente. De Leeszaal is dus afhankelijk van initiatieven die nu worden verguisd. En in wijken zonder dergelijke netwerken of samenhang, is het veel moeilijker zelf iets te organiseren. Overal in Rotterdam zijn bibliotheken gesloten, maar er is maar één Leeszaal."

Toch wil de overheid graag dat we meer zelf gaan doen.
"Voor overheden is participatie de heilige graal. En ik zeg ook niet dat je het niet moet nastreven. Zelforganisatie heeft iets heel moois en authentieks. Ik heb in mijn wijk ook liever een buurttuin die ik met mijn buren netjes houdt, dan dat een door de overheid aangestelde professionele beheerder toezicht houdt en allemaal borden plaatst met daarop wat je wel en niet mag.

Maar het is ontzettend moeilijk om zelf voorzieningen te creëren. De overheid is zich bewust van haar eigen gebreken. Ze denkt zelfs negatief over zichzelf. Als star, inflexibel en duur. Maar ze heeft te veel vertrouwen in de burger. Er zijn wel succesvoorbeelden van zelforganisatie, maar de vele mislukkingen krijgen geen aandacht."

Heeft deze omslag niet gewoon tijd nodig?
"Ik heb natuurlijk geen glazen bol. Maar de meeste burgers lukt het net de eigen sores te regelen. Als zij ook nog op hangjongeren in de buurt moeten letten of voor ouderen moeten zorgen, vraag je erg veel van ze. Gemeenten komen met de ene na de andere nota waarin ze schrijven dat ze vol vertrouwen zaken aan de burger overlaten. Het is dus de overheid die participatie nastreeft, niet de burger. Dat is een scheve situatie. Het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet blijft op zijn best gelijk."

Maar Nederland is toch juist een vrijwilligersland?
"Ja, dankzij een sterke overheid. Als die zich bezighoudt met verzorgingstehuizen en peuterspeelzalen hebben burgers meer tijd om zich in te zetten voor een sportclub. Maar ook sportverenigingen hebben moeite om vrijwilligers te vinden en medezeggenschapsraden liggen op hun gat. Mensen kunnen soms zelf bibliotheken of speeltuinen runnen, maar vaak ook niet. Het is niet zo dat al het werk wat de overheid over de schutting gooit vanzelf door burgers wordt gedaan."

Justus Uitermark
Justus Uitermark (1978) is sinds vorig jaar bijzonder hoogleraar samenlevingsopbouw aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Voor die leerstoel sprak hij vrijdag zijn oratie 'Verlangen naar Wikitopia' uit. Ook is hij universitair hoofddocent sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. In 2010 promoveerde Uitermark cum laude op het proefschrift 'Dynamics of power in Dutch integration politics' aan de UvA. Hij studeerde daar sociale geografie. Uitermark onderzoekt steden, beleid, sociale bewegingen, netwerken en zelforganisatie.

Lees verder na de advertentie

 
De overheid is zich bewust van haar eigen gebreken. Ze denkt zelfs negatief over zichzelf, als star, inflexibel en duur. Maar ze heeft te veel vertrouwen in de burger

Deel dit artikel