Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Papa was een schakel in het ongeluk'

Home

George Marlet

Het is 25 jaar geleden dat tijdens de vliegramp op Tenerife alle 248 inzittenden van een Boeing 747 van KLM om het leven kwamen. Ruim 700 nabestaanden komen vandaag naar een besloten herdenkingsbijeenkomst in Amsterdam. Onder hen ook de dochter van KLM-gezagvoerder Jaap Veldhuyzen van Zanten.

KAMPEN - De herdenkingsbijeenkomst zal niet eenvoudig zijn. Maar Maritte Bakker-Veldhuyzen van Zanten durft andere nabestaanden nu wel te ontmoeten, voor het eerst in 25 jaar. ,,Als mensen tegen me zeggen: het was toch jouw vader, zeg ik: inderdaad, hij heeft ook dingen niet goed gedaan.'

De nu 48-jarige dochter van de KLM-gezagvoerder heeft veel moeten overwinnen om dat openlijk uit te spreken. Haar vader heeft op zondag 27 maart 1977 een beoordelingsfout gemaakt die mede tot de botsing met de PanAm-Jumbo leidde. ,,Papa was ook een schakel in het ongeluk. Dat heb ik geaccepteerd, hoewel ik het nog steeds moeilijk vind.'

Bij de botsing op het vliegveld van Tenerife kwamen alle 248 inzittenden van de KLM-Jumbo om het leven en 335 mensen in het PanAm-toestel. Twee dagen erna werd al gemeld dat Veldhuyzen van Zanten zonder toestemming zou zijn gestart. ,,Dat was wel zo'n klap in je gezicht. Als kind ben je trots op je vader. Wij riepen allemaal: dat kan niet! Mijn vader was een van de beste vliegers van de KLM, chef-instructeur. Het is ook makkelijk om iemand te beschuldigen die zich niet meer kan verdedigen.'

Later onderzoek wees uit dat het ongeluk te wijten was aan een samenloop van omstandigheden: de hectiek op het kleine vliegveld, stress en irritatie bij de verkeersleiding en de bemanningen, slecht zicht door opkomende mist en haperingen in de radiocommunicatie vormden een fatale combinatie. Maar Jaap Veldhuyzen van Zanten was naar het gevoel van zijn dochter al zo in diskrediet gebracht, dat ze ontmoetingen met nabestaanden uit de weg bleef gaan. ,,Ik heb nooit nabestaanden ontmoet. Ik was altijd bang voor de beschuldigende vinger: dat was toch wel jouw vader die dat ongeluk heeft veroorzaakt. Alleen Robina van Lanschot (die als enige overleefde door op Los Rodeos uit te stappen, red.) heb ik gesproken. Ze zei: 'Ik denk helemaal niet in termen van schuld over jou'.'

,,Ik kan het mensen niet kwalijk nemen als ze tegen me zeggen: jouw vader heeft ook fouten gemaakt.'

VERVOLG OP PAGINA 2

'Nog altijd even kijken op Schiphol'

VERVOLG VAN PAGINA 1

Het aanvaarden van haar vaders aandeel in de vliegramp begon vijf jaar geleden met een nieuwe reconstructie door het tv-programma 'Reporter'. Maritte Bakker is nog ontdaan over de keiharde conclusie: haar vader was volgens Reporter de hoofdschuldige. Veldhuyzen van Zanten zou tegen het advies van copiloot en boordwerktuigkundige in zijn gestart. De bemanning zou de als autoritair omschreven gezagvoerder niet hebben durven tegenspreken. De familie Veldhuyzen van Zanten voelde zich door de tv-uitzending diep gegriefd. ,,Dat vonden wij zo verschrikkelijk. We hadden zoiets van: het kan niet en als het wel zo is, dan willen we het goed uitgezocht hebben met een objectief rapport waarin iedereen aan het woord komt. Dan moet je ook niet bang zijn om schuld en verantwoordelijkheid te nemen.'

Het onlangs verschenen boek 'Tragedie op Tenerife' heeft Maritte Bakker ,,enorm geholpen' om zicht te krijgen op de gebeurtenissen van zondag 27 maart 1977. Ze beschouwt het boek niet als een rehabilitatie van haar vader. ,,Dat zou betekenen dat hij totaal onschuldig is en dat hoeft voor mij niet. Mijn vader was heel eerlijk en recht door zee. Hij zou zelf ook hebben gezegd: 'Ja, ik heb toch wel dingen fout gedaan'. Maar het boek is wel een bijstelling. De nadruk ligt niet meer op de KLM-gezagvoerder; er zijn heel veel dingen fout gegaan.'

De bemanning was al de hele dag in touw; de concentratie niet meer optimaal. ,,Aan het begin van een vlucht had mijn vader bepaalde beslissingen niet genomen die hij nu wel genomen heeft.' De KLM-Jumbo zet de start al in terwijl het PanAm-toestel nog op de startbaan rijdt. ,,Mijn vader was ervan overtuigd dat hij mocht starten. Hij is niet zomaar weggegaan, beslist niet. Alleen, er is waarschijnlijk in zijn gedachtegang even iets misgegaan. Hij was geconcentreerd op de start, het werd mistig. Ik kan me voorstellen dat het misschien niet helemaal tot hem is doorgedrongen dat de boordwerktuigkundige zei: 'Is hij er niet af dan, die PanAmerican?'' Dertien seconden later kan Veldhuyzen van Zanten de PanAm-Jumbo niet meer ontwijken.

De ramp op Tenerife staat te boek als het grootste ongeluk uit de geschiedenis van de burgerluchtvaart. Die betekenis had het voor de familie van de omgekomen gezagvoerder niet. ,,Het belangrijkste is dat je vader verongelukt is. Dat is wel opmerkelijk: mensen die heel dicht bij zo'n ongeluk staan, ervaren het niet als een ramp. Dat zijn twee aparte dingen. De ramp op Tenerife is voor ons niet hetzelfde als de Bijlmer, Enschede of Volendam. Maar je weet wel wat de mensen daar doormaken. Het ongelooflijke gevoel: je hoort steeds over rampen en dan ineens betreft het jezelf.'

Maritte was 23 jaar toen haar vader verongelukte. ,,Dan ben je toch volwassen en dat maakt het wel anders dan voor kinderen die helemaal alleen achterblijven of voor die meneer die zijn enige dochter met haar man en drie kinderen moet missen. Als je zulke dingen hoort, dat is zo verschrikkelijk.'

Over de risico's van zijn vak sprak Jaap Veldhuyzen van Zanten niet met zijn kinderen. ,,Hij deed z'n werk; voor ons was dat helemaal niet bijzonder. Ik stond er eigenlijk niet bij stil dat er wat met mijn vader kon gebeuren.' Op zondagmorgen 27 maart zwaaide Maritte haar vader nog uit. 's Avonds was er ongeloof over het ongeluk. ,,Hoe kan er nou een ongeluk met zo'n vliegtuig gebeuren? Dat kun je je niet voorstellen.'

Toch ziet Maritte de hand van God in de gebeurtenissen en put daar ook troost uit. ,,Hij was er, ook al ging het helemaal verkeerd. Het verdriet is daardoor niet minder, maar ik zie God er wel doorheen. Ik bad altijd voor mijn vader als hij ging vliegen. Ik realiseerde me later pas dat ik die zondagmorgen niet gebeden heb. Het was alsof God zei: 'Bid maar niet, want ik kan je gebed toch niet verhoren'. En als ik wel had gebeden, was ik misschien in opstand gekomen.'

Het ongeloof over de dood van haar vader werd versterkt doordat zijn lichaam niet meer te identificeren was. Na de botsing brak een verzengende kerosinebrand uit. De tandarts van de familie maakte een gebitsbeschrijving, de familie kreeg foto's te zien van teruggevonden kledingstukken, maar zonder resultaat. ,,Ik heb echt heel lang het vage idee gehad dat mijn vader nog leefde. Misschien -dacht ik- had hij wel een enorme klap gehad, was hij uit het toestel geslingerd en zijn geheugen verloren. Straks belt mijn moeder op en die zegt van: 'Papa is weer terug, hoe vind je dat? Kom gauw naar Sassenheim.' Je klampt je vast aan die minieme kans, hebt hoop waarvan je weet dat het geen hoop is. Dat maak het moeilijker om te verwerken. Maar naarmate het langer geleden is, gaat het verstand overheersen en weet je: hij heeft het niet overleefd. Zo'n enorme vuurgloed, dan blijft er niets van je over.'

De stoffelijke resten van de 44 niet-geïdentificeerde inzittenden zijn begraven op begraafplaats Westgaarde in Amsterdam. ,,In al die jaren zijn we er misschien zes keer geweest. Ik heb daar geen herinneringen aan mijn vader; ik weet zelfs niets eens of hij daar begraven ligt. Hij kan ook in Amerika begraven liggen of nergens, bij wijze van spreken.'

,,Als ik aan hem wil denken, ga ik liever naar Schiphol. Daar gaan we als we in de buurt zijn altijd even kijken, even langs de startbaan staan, dat is zo fascinerend. Mijn vader vond de Boeing 747 een prachtig toestel, ook om te vliegen was het een heel prettig toestel. En ik vind het nog steeds schitterend imposant als je zo'n toestel ziet starten of landen of gewoon vliegen; heel majestueus. Hij was een heel enthousiast vlieger. Zijn werk was eigenlijk alles voor hem. De KLM, dat was ook zijn maatschappij. Onze kinderen hebben hun opa niet gekend, maar ze hebben allemaal iets met vliegen en met de KLM. Het is toch iets wat ons gezin en onze familie aangaat.'

De KLM is ook betrokken bij de sobere herdenkingsbijeenkomst die vandaag wordt gehouden. Dat gaf voor Maritte Bakker en haar broer de doorslag om samen met partner en kinderen naar de Rai in Amsterdam te gaan. ,,Omdat ook de KLM bij de organisatie betrokken is, had ik zoiets van: ja, daar moet ik eigenlijk ook wel naar toe, hoewel ik het nog steeds heel moeilijk vind om nabestaanden te ontmoeten. Ik beschouw het als een soort afsluiting, van alles eigenlijk. En na de herdenking gaat het leven weer verder.'

Deel dit artikel