Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Oordeel niet te snel over Japanners'

Home

INTERVIEW | SYBILLA CLAUS

Willem Joekes (95) werd in WOII gevangen gehouden door Japan, maar houdt nog altijd veel van het land

"Japanners zijn geen beestachtig volk, zoals velen denken." De 95-jarige Willem Joekes overleefde drie jaar in Japanse gevangenschap. Toch spreekt hij zonder rancune, waar veel lotgenoten nog fel anti-Japans zijn. Op 15 augustus herdenkt Nederland het eind van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Joekes prikt in zijn boek 'Door het oog van de naald' de nodige mythes over Japanners door. En het gaat over zijn liefde voor Japan, waar hij voor de oorlog 2,5 jaar woonde.

"Mijn les uit die tijd is dat je niet zo snel moet oordelen", zegt hij in zijn serviceflat in Den Haag. In de jaren dertig was Nederland behept met een koloniale houding richting Aziaten. "Wij keken neer op die kleine gele mannetjes die slechte auto's maakten. Daarom was het dubbel moeilijk in de oorlog door hen vernederd te worden."

Joekes beseft dat zijn genuanceerde blik onverteerbaar is voor lotgenoten. Toch wil hij zijn positieve ervaringen kwijt. Joekes werkte eind jaren dertig 2,5 jaar in de Japanse stad Kobe voor een Nederlandse handelsmaatschappij, en leerde mooie individuen kennen: zijn leraar Japans op wie de nationalistische staatspropaganda geen vat had. "Die geloofde niet dat de agressie in China een 'bevrijdingsoorlog' was." Zijn vriendin: "Ach ja, Mariko." Hij bracht er een heerlijke tijd door.

De charmante Joekes doorspekt zijn woorden met Engels, tweemaal was hij met een Engelse getrouwd. Hij laat op weg naar de lunch zien hoe hard zijn scootmobiel kan, en schiet ervandoor. Hij spreekt deftig Haags, zijn moeder stamt van landadel, zijn opa was gouverneur van West-Sumatra. Zo kwam ook kleinzoon na de bereden artillerie, en Japan, in Indië terecht, in Soerabaja.

"Dat ik wist hoe Japanners elkaar begroeten, met een lichte buiging, heeft zeker een rol gespeeld, ook bij pijnlijke verhoren", vervolgt Joekes. Veel Nederlanders hadden juist zo'n moeite met dat buigen voor de onderdrukker. "Ook vonden wij het onbehoorlijk hoe ze tegen vrouwen in kampen optraden, maar zij zeiden: 'Nou en?' Je moet weten dat destijds Japanse vrouwen een paar stappen achter hun man liepen, zo tweederangs was hun positie." Omdat Joekes Japans sprak. werd hij tolk bij de spoorwegen. Hij werkte voor luitenant Toyoshima "de meest correcte officier die ik ooit ontmoet heb". Die ging zijn excuses aanbieden nadat een ondergeschikte een Indonesiër had gedood.

"Japanse militairen waren voor elkaar ook keihard", licht Joekes toe. Een andere mythe: Japanners kennen doodsverachting. "Onzin!" Bewakers vertelden hem bijvoorbeeld dit: "Japanse soldaten waren bij een invasie op de Filippijnen zo in paniek van Amerikaans geweervuur dat ze terug naar hun boten zwommen. Ze werden door hun eigen officieren afgeknald." Als hij iets geleerd heeft van zijn eigen ontberingen is het om dagelijks te genieten van wat er is. "Een douche, dat je op een stoel kunt zitten." In de cellen van de Kempetai, de Japanse Gestapo, en later de krijgsraad was het permanent een gedwongen kleermakerszit en zwijgen. Als een zombie kwam Joekes er na een jaar uit, waarna nog ruim twee jaar gevangenis volgden. Hij haalde Bevrijdingsdag maar nét.

Nu de herinneringen op papier staan, zou Joekes het boek graag in het Japans uitgeven. "Ik wens de Japanners het beste, maar dat ze overal in de Pacific als beesten hebben opgetreden, beseffen velen nog niet. Als ze mijn boek lezen, zouden ze dat als bijproduct wel meekrijgen."

VERDIEPING 4|5

Onvoltooid verleden tijd

Deel dit artikel