Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ook in de gevangenis kan je leven van waarde zijn'

Home

Nicole Besselink

Peter Oskam: 'Als je levenslang na vijftien jaar nog eens heroverweegt, wordt voor slachtoffers en nabestaanden alles weer opgerakeld.' © Phil Nijhuis
Interview

Levenslang gestraften blijven in Nederland tot aan hun dood in de cel. Op dit moment zijn dat er 34, een record. Ze hebben zelfs niet het geringste perspectief op rehabilitatie. Is dat inhumaan of juist gerechtvaardigd? Trouw zoekt in een korte serie interviews antwoord op deze vraag. Vandaag: CDA-Kamerlid Peter Oskam.

Hij heeft ze weleens gesproken: gedetineerden die in principe tot hun dood een gevangenisstraf moeten uitzitten. Als lid van de raad van toezicht van de gevangenis in Alphen aan de Rijn bezocht hij hen. Moeilijke gesprekken vond hij het. "Ze vonden dat zij hun kinderen vaker zouden moeten kunnen zien dan een gedetineerde die weet dat hij over een paar jaar vrijkomt en weer bij zijn gezin kan zijn. Die heeft wél een stip op de horizon."

Toch vindt CDA-Kamerlid Peter Oskam het goed dat de levenslange gevangenisstraf bestaat. "Natuurlijk is het uitzichtloos, maar het is ook een fait accompli. Je hebt iets gedaan en daar legt de rechter je een levenslange straf voor op. Daar moet je mee leren leven. Het is hetzelfde als wanneer je morgen je been kwijtraakt en je bent gek van voetballen. Dan kun je dus niet meer voetballen. Je kunt dan bij de pakken neer gaan zitten of iets anders gaan doen."

Levenslang is nu ook echt levenslang. Houden zo, zegt u?
"Ja, ik vind dat terecht. Het gaat over de meest gruwelijke feiten waarbij mensen beschikken over het leven van een ander. Meestal gaat het ook niet om één moord, maar meerdere moorden. Als mensen ontoerekeningsvatbaar zijn of een stoornis hebben, dan wordt daar natuurlijk rekening mee gehouden, maar als mensen willens en wetens een moord plegen of meerdere moorden, dan moeten ze er rekening mee houden dat ze uit de samenleving worden gehaald."

Hoe ver mag de overheid ingrijpen in het leven van een ander?
"Ver. De doodstraf hebben we gelukkig niet meer, maar ik vind wel dat als mensen een gevaar zijn voor de samenleving en zeer ernstige strafbare feiten hebben gepleegd, je van de overheid mag verwachten dat ze ingrijpt. Dat moet ze ook doen. Het is belangrijk dat mensen de rechtsstaat kunnen vertrouwen en erop kunnen rekenen dat iemand naar rato wordt gestraft."

Wat heeft uw gedachten hierover gevormd?
"Ik heb eerder als officier van justitie, rechter-commissaris en rechter gewerkt en toen veel getuigen gehoord en met slachtoffers gesproken. Dan zie je wat dat met mensen doet. Ook zag ik als rechter-commissaris veel berouw na de zonde. Dan had iemand een overval gepleegd, kwam hij na drie dagen bij mij om spijt te betuigen. Ja, zei ik dan, maar je gaat nu toch achter slot en grendel en daar nadenken. Spijt is voor mij niet echt een reden om mensen eerder vrij te laten."

Lees verder na de advertentie
Spijt is voor mij niet echt een reden om mensen eerder vrij te laten

Afgelopen jaren is er meer aandacht voor de belangen van slachtoffers gekomen. Hoe zwaar zouden die belangen moeten wegen?
"Ik denk heel zwaar. Stel nou dat je een levenslange gevangenisstraf na vijftien jaar nog eens heroverweegt. Dat betekent dat voor slachtoffers en nabestaanden alles weer wordt opgerakeld, terwijl die misschien net weer hun leven hebben opgepakt. Ze krijgen dan te maken met grote onzekerheid: komt hij wel of niet vrij? Dat lijkt me heel lastig."

Anderen zeggen dat er te veel aandacht voor de belangen van slachtoffers is gekomen. Hun belangen zouden niet doorslaggevend moeten zijn.
"Daar denk ik wel iets anders over. Het zou niet mijn idee zijn om nabestaanden de straf te laten bepalen of daar advies in te geven. Maar ik denk wel dat we moeten hechten aan de belangen van de samenleving. Mensen hebben er moeite mee dat Volkert van der G. vervroegd vrijkomt (die kreeg achttien jaar voor de moord op Pim Fortuyn en kwam na twaalf jaar vrij - red.). Daar mag je wel naar luisteren."

Er zijn ook mensen die zeggen: levenslang is een uitgestelde doodstraf.
"Dat vind ik onzin. Het is niet zo dat de overheid je dood maakt. De overheid houdt je in de klauwen, daar komt het eigenlijk op neer. Als je weet dat je er nooit meer uit komt, dan kun je nog steeds proberen je leven zo waardevol mogelijk door te brengen. Daar kun je zelf ook moeite voor doen."

U wilt deze mensen hun leven lang achter de tralies houden, maar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat er ook bij levenslang zicht moet blijven op resocialisatie.
"Ik snap dat, maar je kan ook zeggen: jouw sociale leven speelt zich af in de gevangenis en daar moet je je op richten. Ook daar kan je voor jezelf nog tot waarde komen. Het is natuurlijk lastig om te zeggen: ga maar een studie volgen, want daar heb je in de maatschappij wat aan. Maar er zijn wel andere mogelijkheden. Lezen, voorlichting geven aan andere gevangenen. Binnen de gevangenis zijn ook genoeg klusjes, zoals onderhoud of het eten. En mensen kunnen natuurlijk altijd gratie aanvragen."

De kans daarop is echter nihil. De afgelopen tien jaar is één keer gratie verleend.
"Dat de kans op gratie erg klein is, vinden wij terecht. Bij levenslang is het gewoon moeilijk om argumenten te bedenken voor gratie. Dan gaat het om mensen die zelf heel ziek zijn of nog maar heel kort te leven hebben. Dan kun je je afvragen of je ze niet toch een beter bestaan moet geven door ze bij hun naasten te laten zijn of ze meer recht op bezoek te geven."

Het zou niet mijn idee zijn om nabestaanden de straf te laten bepalen of daar advies in te geven

Gratie is een gunst van de minister van justitie. Is dat niet ondoorzichtig?
"Nee, want de rechter toetst het verzoek aan de wet en brengt daarover advies uit aan de betrokken bewindslieden. Daarbij is de kernvraag of de huidige omstandigheden zodanig zijn dat je nu tot een ander vonnis was gekomen. Ook de officier van justitie, reclassering en politie wordt om advies gevraagd."

Maar die adviezen kan de minister ook naast zich neerleggen. Je zou ook kunnen zeggen: maak er een juridische procedure van. Dan is het helder.
"Nee, want dan krijg je ook ingewikkelde toestanden. Stel dat je na vijftien jaar opnieuw laat bekijken of levenslang terecht is opgelegd. Dat zou tot de gekke situatie kunnen leiden dat iemand die drie mensen heeft vermoord en levenslang heeft gekregen, na vijftien jaar van de rechter hoort dat hij wegens persoonlijke omstandigheden of goed gedrag vrijkomt. Terwijl iemand die een lagere straf van dertig jaar heeft gekregen, sowieso twintig jaar vastzit en misschien maar één moord heeft gepleegd. Ik zou dan eerder zeggen dat rechters heel zorgvuldig moeten zijn met het opleggen van levenslang; maar als ik heel eerlijk ben, zijn ze dat ook. Dat zie je ook aan de aantallen. Het wordt heel weinig opgelegd."

Samengevat: niet iedereen verdient een tweede kans in het leven.
"Ja. Wij zijn er erg voor dat als mensen fouten hebben gemaakt, ze een nieuwe kans krijgen. Maar als je dermate ernstige fouten maakt die tot levenslang leiden, dan vormt dat een uitzondering op de regel. Je kunt je kansen ook verspelen."

Dit is het tweede deel in een korte serie interviews over de levenslange gevangenisstraf. Deel 1 verscheen op 23 december in de krant.

Ik zou eerder zeggen dat rechters heel zorgvuldig moeten zijn met het opleggen van levenslang; maar als ik heel eerlijk ben, zijn ze dat ook

Deel dit artikel

Spijt is voor mij niet echt een reden om mensen eerder vrij te laten

Het zou niet mijn idee zijn om nabestaanden de straf te laten bepalen of daar advies in te geven

Ik zou eerder zeggen dat rechters heel zorgvuldig moeten zijn met het opleggen van levenslang; maar als ik heel eerlijk ben, zijn ze dat ook