Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

’Onze orde is zeker geen sekte’

Home

Pauline Weseman

Wie de tientallen verontruste reacties op internet moet geloven, krijgt de indruk dat er in het Brabantse Hoeven een ware sekte leeft. Bij deze Orde der Transformanten zouden mensen gevangen zitten. Trouw nam zelf een kijkje. „Seks in bijbelse context gebeurt altijd in liefde en respect voor elkaar.”

De stroom aan beschuldigingen van de Orde der Transformanten ontstaat in januari op internetfora als www.spraakloos.nl. Daar circuleren vooral anonieme reacties van bezorgde uittreders en familieleden met wie het contact resoluut verbroken zou zijn. Hun familieleden zouden bij de orde regelmatig naakt rondlopen en aan gedwongen seks doen. Volwassenen en kinderen zouden geïndoctrineerd worden door een charismatische leider, geen eigen identiteit en bezit hebben. Ex-Transformant Jeroen van Hasselt vertelt op zijn site wegvanpapa.nl hoe hij zijn twee kinderen die nog in de orde wonen niet meer zou mogen zien. Eind juni staat zijn verhaal in de Telegraaf. Bij het artikel staat de Amerikaanse sekteleider Charles Manson afgebeeld, met wie ordevoorganger Robert Baart op fora vergeleken wordt.

Op internet en in dagblad Metro deed C. Ritfeld vorige week haar relaas. Zij is moeder van manager Eileen en oma van de 15-jarige Jasmin die nu drie jaar in de leefgemeenschap wonen. Ook Ritfeld beschuldigt de Transformanten van hersenspoeling. Haar dochter zou daardoor het contact met haar moeder en twee zoons hebben verbroken. Ritfeld spreekt van middernachtelijke en dure coachsessies van Robert Baart met haar dochter, met als gevolg geldschulden en een verhuizing naar de orde.

Wie zich slachtoffer voelt van de handelswijzen van de orde kan terecht bij ’exitcounseler door zelfstudie’ Sjoukje Drenth-Bruintjes uit Zuidbroek. Zij hoort klachten, zegt ze, „die als twee druppels water lijken op de klachten van mensen die last hebben van de impact van destructieve gedragscontroletechnieken.”

Drenth-Bruintjes ziet ook ’isolatie van dierbaren’ en een ’sterke groepscultuur’. Een voorbeeld is de benaming voor de buitenwereld: ordeleden noemen die de ’Matrix’, naar de gelijknamige film. Daarin staat de Matrix voor een schijnwereld waarin mensen als onwetenden leven. Door de pil van kennis te slikken, wordt de ’echte wereld’ zichtbaar, voor een klein groepje althans.

Inmiddels is voorganger Robert Baart van de Transformanten met de dood bedreigd en nemen de anonieme aantijgingen toe. De orde is de hetze zat en is een tegenoffensief begonnen. Er is aangifte gedaan wegens smaad, laster, hetze, haat, bedreiging en discriminatie. De officier van justitie heeft de zaak in onderzoek. Sommige ordeleden publiceren verslagen op internet waarin zij de aantijgingen ontkennen.

Gaat het hier nu om een sekte of gewoon om een non-conformistische leefgemeenschap?

Een dag bij de Orde der Transformanten doet denken aan de tijd waarin buren de deur bij elkaar platliep. In een gewone woonwijk, op het Rasopark in Hoeven (Noord-Brabant), staan zeven vrijstaande villa’s naast elkaar. Geen hekken, geen hoge hagen. De tuinen zijn met paadjes verbonden. Verderop staan nog drie huizen. In totaal wonen er zestig Transformanten in Hoeven, in de rest van het land nog eens veertig.

De orde begon vijf jaar geleden met de oprichting van een kerkgenootschap door vier bevriende katholieke en protestantse stellen, onder wie coach Robert Baart. Omdat de groep niet tot één geloofsbeleving kon komen, koos zij ervoor het leven van de eerste christenen als uitgangspunt te nemen voor hun kerk. Van de huidige ordeleden is eenderde van oorsprong protestant, een derde katholiek, een derde niet-religieus.

De leefgemeenschap ontstond doordat de stellen naast elkaar huizen kochten. Dat ging ’heel natuurlijk’, zegt woordvoerster Marla Baart, omdat in de wijk toevallig veel ouderen vertrokken of overleden. In ieder huis van de gemeenschap wonen gemiddeld zes personen. Per huis worden de kosten en de huishoudelijke taken verdeeld. Daarnaast geven de ordeleden een vrijwillige bijdrage aan hun kerk, waarvan onder andere voorganger Robert wordt betaald. Marla Baart: „De gebruikskosten zijn laag, want je koopt alles samen: speelgoed, gereedschap. Samen konden we een grote sauna bouwen.”

Aan hun uiterlijk besteden de ordeleden ook niet veel geld; de meeste vrouwen en mannen zijn kaal of hebben hun haar kort geschoren. En hoewel het vandaag erg warm is, is – in tegenstelling tot wat beweerd wordt – niemand naakt. Sommigen zouden misschien wel willen, maar de regels zijn: geen aanstoot geven, niet naakt als er gasten zijn.

Ramen en tuindeuren staan open. De voordeuren normaal ook. Nu niet, vanwege de bedreigingen die de orde heeft ontvangen. Om diezelfde reden mogen kinderen en vrouwen niet zonder begeleiding de straat op. In het kinderhuis van de orde past Marjolein, Roberts ex-vrouw, vandaag op vier kinderen onder de vier jaar, terwijl hun moeders buitenshuis werken. De meeste moeders zijn hoogopgeleid en hebben leidinggevende functies, net als de vaders. De oudere kinderen zitten op scholen in de buurt.

De leefgemeenschap zorgt ervoor dat moeders de eerste twee jaar na de geboorte thuis kunnen zijn. Dat legt een veilige basis voor het kind. Kinderen worden opgevoed via de ’Gordonmethode’, die uitgaat van de behoefte van het kind. Straffen is een machtsmiddel, dus verboden. Jasmin (15) vindt het hier het walhalla: „Vroeger kwam ik na school in een leeg huis, hier kan ik altijd met iemand spelen.”

Voorganger Robert is er niet. Hij evalueert elders met twee Transformanten de theologie van de orde, zoals de vraag wat te doen met kinder- en volwassenendoop.

Dat hij afwezig is tijdens alle commotie, is voor niemand in de orde reden voor ontreddering. Een zeventienjarige voorgangster neemt de kerkdiensten op zondagavond waar. Alleen Roberts hoogzwangere vrouw Marla vindt het onveilig om alleen te slapen. Per toerbeurt slaapt daarom een man in de gang voor haar slaapkamer. Transformant Eric Smeets: „Deze maatregelen voelen als verkrachting van de gemeenschap en gaan in tegen de keuzevrijheid waarvoor we staan.’’

Robert Baart heeft naast zijn vrouw Marla in hetzelfde huis een vriendin, Teresa. Zij heeft drie kinderen bij ex-man Eric en een kind bij Robert. Marla verwacht haar tweede kind. Voor de kinderen is het geen probleem. „Ze hebben gewoon twee mama’s’’, zegt Marla.

Meerdere relaties zijn in de orde toegestaan, maar alleen in ’openheid en in harmonie met alle betrokkenen’. Smeets: „Seks in bijbelse context gebeurt altijd in liefde en respect voor elkaar. Orgies en losse relaties zijn dus niet aan de orde. Ons lichaam zien wij als tempel van de ziel en houden we in ere. Roken, drugs en overmatig drankgebruik zijn daarom verboden. Mensen denken bij leefgemeenschappen meteen aan communes uit de jaren zestig. Blijkbaar is de maatschappij te verziekt om gezond over seks te kunnen denken. Zo bekeken klopt het beeld van de Matrix als onwetende buitenwereld volgens ons wel.’’

Openheid is belangrijk in de orde. Leden spreekt vrijuit en zonder toezicht met de verslaggever, en zeggen zonder uitzondering zich nooit zo gelukkig en vrij te hebben gevoeld als hier. Zo ook de ex-vriendin van de uitgetreden Jeroen van Hasselt, en Eileen, de dochter van C. Ritfeld, die werden beschuldigd op internet en in de media. „Ik deed alles zoals het hoorde, pas nu ben ik mezelf’’, zegt de ex van Van Hasselt. Volgens haar waren er al relatieproblemen ver voordat de orde in beeld kwam.

En Eileen heeft het contact met haar moeder inderdaad verbroken, maar dat is omdat haar moeder haar keuzes niet zou accepteren en alleen roept dat ze ’wegmoet bij die sekte’. Over Jeroen van Hasselt zegt zijn ex-vriendin dat hij zonder kritiek op de orde plotseling was vertrokken.

Ze hebben nog gewoon contact met oude vrienden, zeggen de twee Transformanten, al zijn veel vriendschappen verwaterd. „Bij elke verhuizing of levensfase verlies en vind je vrienden. Maar omdat het nu gaat om een leefgemeenschap, is het ineens eng.’’ Alleen vrienden die de leefwijze accepteren, mogen daarom op bezoek komen. Voor belangstellenden zijn er open dagen.

De ’vrijheid blijheid’ die er lijkt te zijn in de orde, is een façade, vinden ze bij Odtnee, een lotgenotengroep van een onbekend aantal ’slachtoffers’ van de Transformanten. In een reactie zeggen zij dat door extreme afhankelijkheid van de leider geen sprake kan zijn van eigen wil. Het zou voorganger Robert Baart alleen om geld, seks en macht te doen zijn. En hoe kan het dat een orde die zo hecht aan gezinsleven een spoor van gescheurde gezinnen achterlaat? Volgens Odtnee is de orde een sekte.

Met zo’n kwalificatie moet je voorzichtig zijn, reageert Hijme Stoffels, godsdienstsocioloog aan de VU in Amsterdam. „Als het gaat om afwijkende religieuze standpunten en een groep, wordt gauw gedacht aan een sekte, maar in 99 procent van de gevallen gaat het om nieuwe religieuze groeperingen. Mijn allereerste indruk is dat de Orde der Transformanten geen wet overtreedt. Vaak zijn ex-leden geen betrouwbare bron omdat zij hun keuze van destijds en hun teleurstelling daarover met elkaar moeten zien te rijmen. De reacties op deze orde passen in dat patroon.”

In het eethuis van de Transformanten is ondertussen het koken begonnen, met ingrediënten die het boodschappenteam heeft klaargezet. Ieder heeft een taak naar zijn talenten. Wie niet kan of wil koken, kookt dus nooit. De roostermaakster probeert aan alle wensen en werktijden tegemoet te komen. In de keuken liggen mappen met menu’s en eetwensen. Die eet vegetarisch, die mag geen suiker, die lust geen vis, die is allergisch voor pinda’s. Wie mee wil eten, schrijft zich in en stopt vier euro in de pot. Mannen en vrouwen eten aan aparte tafels, kinderen in het kinderhuis, tieners in het tienerhuis.

Na het eten repeteert de band van de orde in het muziekhuis voor de zondagsdienst. De tieners bedenken in het tienerhuis een sketch voor de dienst. De meesten dragen het armbandje ’WWJD’, ofwel ’What would Jesus do?’ als geheugensteuntje bij hun daden. In een voorbeeldig democratisch overleg waarin elk idee wordt overwogen, verzinnen zij een sketch over de vakantie. Over hoe je die tijd constructief – dus met klussen en vrienden – kunt invullen, en hoe je je tijd kunt verdoen met uitslapen en zappen. Marla Baart moet om sommige wilde ideeën lachen, waarop Jasmin haar gespeeld toebijt: ’Niet lachen, het is ónze sketch.’

Kijk, zegt Marla trots, „dat onze kinderen zich zo vrij, veilig, verantwoordelijk en zelfverzekerd voelen, is voor ons het bewijs dat we goed bezig zijn.”

Deel dit artikel