Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

'Onze moraal kan heel goed zonder overheid'

home

Sebastien Valkenberg

De Libertarian Party wordt in de VS aangevoerd door Ron Paul. © AFP

Even zou de argeloze lezer kunnen denken dat hij het partijprogramma van één van de progressieve partijen in handen heeft. De Libertarische Partij (LP), die 12 september voor het eerst meedoet aan de verkiezingen, is vóór legalisering van drugs, net zoals zij in beginsel pleit vóór vrije migratie. Toch staat haar gedachtengoed mijlenver af van dat van een progressief politicus als Diederik Samsom, en al helemaal van dat van Emile Roemer.

Het libertarisme is namelijk nog eens de overtreffende trap van het door links zo verfoeide liberalisme. Uitgangspunt van het libertarisme is de individuele vrijheid van mensen. Naarmate die groter wordt, neemt de omvang van de staat af. Waar de liberaal Mark Rutte nog pleit voor een kleinere overheid, vraagt de Libertarische Partij zich af of we die niet helemaal kunnen afschaffen. Van de ruimhartige verzorgingsstaat van de socialisten blijft in het libertarische partijprogramma in elk geval weinig over. De partij vindt het problematisch dat burgers worden gedwongen belastingen te betalen en amper zeggenschap hebben over de bestemming van de opbrengst. Partijvoorzitter Toine Manders: 'Belasting is roof.'

Geworteld in de VS
De ferme stellingnames van de Libertarische Partij gaan terug op een lange filosofische traditie die begint met de zeventiende-eeuwse Britse filosoof John Locke. Het libertarisme stelt dat mensen de baas zijn over hun eigen leven en bezittingen. Niemand zal het verbazen dat dit gedachtengoed vooral wortel heeft geschoten in de VS. Niet alleen het Vrijheidsbeeld getuigt van de vrijheidsminnende inborst van het land, daarnaast prijken op veel autobumpers stickers die daar blijk van geven. 'I'm pro-choice on everything', zegt één van de bestsellers. Geen wonder ook dat de Libertarian Party, aangevoerd door Ron Paul, de derde partij van het land is.

Zolang het abstract blijft, is het pro-vrijheidsstandpunt ook in Nederland weinig omstreden. Partijen aan de linkerkant van het politieke spectrum zullen het beginsel lippendienst bewijzen. Totdat ze beseffen wat hiervan de uiterste consequenties zijn: dat elke vorm van bemoeienis uit den boze is, want een inbreuk op onze privacy.

Robert Nozick
Iemand die deze uiterste consequenties wel aanvaardt, is Robert Nozick, jarenlang als hoogleraar verbonden aan Harvard. Met zijn hoofdwerk 'Anarchy, State and Utopia' (1974), dat voortborduurt op het werk van John Locke, voorzag hij het libertarisme van een stevige theoretische basis. Een prikkelender filosofieboek is zeldzaam.

Anders dan de meeste politieke filosofen vraagt Nozick zich niet primair af hoe we de staat moeten organiseren. Er gaat volgens hem een andere kwestie aan vooraf: kan een staat eigenlijk wel gerechtvaardigd worden als ingrijpen in de privésfeer verboden is? Dit is ook de graadmeter die de Libertarische Partij heeft gehanteerd bij het opstellen van haar partijprogramma. Als de libertariërs het voor het zeggen krijgen, sneuvelen vrijwel alle taken die wij de overheid gewoonlijk toedichten.

Bemoeienis met iemands drugsgebruik? Het is niet meer te verdedigen. Maar dat geldt dan óók voor de methadonbus en alle overheidsmaatregelen die het drugsgebruik moeten reguleren. In het vocabulaire van de libertariër heet dit 'soft paternalism'. Het probleem met de subsidieverstrekkende overheid, stelt het libertarisme, is dat ze winkelt met andermans geld. Daar veranderen haar goede bedoelingen niets aan.

Staat als beveiligingsfirma
Is er dan helemaal geen rol meer weggelegd voor de staat? In zijn zuiverste vorm mondt het libertarisme uit in anarchisme dat geen enkele autoriteit erkent. Maar iemand als Nozick is minder radicaal. Wat als individuen onderling inbreuk maken op elkaars vrijheid en bezit? Eén optie, stelt Nozick, is om zelf fulltime op wacht te gaan staan met een honkbalknuppel. Nadeel is dat er geen tijd overblijft voor andere dingen. Via een ingewikkelde redenering komt Nozick tot de taakomschrijving voor de staat: die moet als een 'beveiligingsfirma' toezien op de openbare orde.

Het taalgebruik van Nozick klinkt duidelijk door in het partijprogramma van de Libertarische Partij. 'Wij verwelkomen de trend in de richting van particuliere beveiligingsdiensten.' De partij lijkt zelfs nog een stapje verder te gaan dan de auteur van 'Anarchy, State and Utopia'. Lef kan Toine Manders en zijn partijgenoten niet worden ontzegd: met het libertarisme de boer op gaan, terwijl de kredietcrisis nog vers in het geheugen ligt. Meer dan ooit liggen de helden van de Libertarische Partij onder vuur. Zo richt Denker des Vaderlands Hans Achterhuis in 'De utopie van de vrije markt' (2010) zijn pijlen op de Amerikaanse filosofe Ayn Rand, auteur van 'Atlas Shrugged' ('Atlas in staking', 1957). Had de door haar bejubelde vrije markt niet geleid tot de kredietcrisis? Nee, repliceert Manders, het had nooit zover hoeven komen als de Amerikaanse overheid niet eerst 1500 miljard aan dollars had laten bijdrukken. Want het gevolg van deze inmenging in de economie was een zeepbel zonder weerga in de geschiedenis.

Kille samenleving
Andere critici menen dat libertarisme een vrijbrief is voor egoïsme. De afwezigheid van een sterke overheid die het algemeen belang bewaakt, zou leiden tot een kille samenleving en verharding van de mores. Maar op haar website ontkracht de Libertarische Partij deze gevolgtrekking: 'De moraal kan heel goed zonder de overheid.' Voorbeelden daarvan zijn er in elk geval genoeg. Volgens de World Giving Index behoren Nederlanders tot de vrijgevigste mensen ter wereld, en aan deze gulheid komt geen overheid te pas.

Nu staat onze gehechtheid aan de verzorgingsstaat een monsterscore voor de Libertarische Partij bij de verkiezingen in de weg. Maar de partij leert ons niettemin op een andere manier te kijken naar politiek. In deze tijd concentreren politici zich vooral op bezuinigen. Maar naast kosten besparen, is het minstens zo urgent om een antwoord te formuleren op een andere vraag - de vraag die de LP stelt: wat is een realistisch ambitieniveau voor de overheid?

Lees verder na de advertentie

Het anti-paternalisme van de Libertarische Partij
De boodschap van de Libertarische Partij (LP) is zonneklaar: deze partij is voor bevrijding. Geen enkel partijprogramma ademt zoveel anti-paternalisme uit als dat van de LP. Een overzicht in vijf prikkelende quotes.

'Wij veroordelen het gebruik door de overheid van de geheimhoudingsplicht om informatie voor de burgers achter te houden waar zij recht op hebben.'

'Wij staan een volledige scheiding tussen onderwijs en staat voor. Staatsscholen leiden tot de indoctrinatie van kinderen en tasten de vrije keuze van individuen aan.'

'Wij zijn voor een einde aan alle subsidies voor het krijgen van kinderen die in onze huidige wetten zijn ingebouwd, kinderbijslag en door belastinggeld gefinancierde voorzieningen voor kinderen inbegrepen.'

'Omdat alle individuen volledige verantwoordelijkheid en zeggenschap over hun eigen leven moeten hebben, steunen wij het recht van ieder mens om zijn leven te beëindigen.'

'Wij wijzen het overnemen van schulden van buitenlandse overheden of Nederlandse banken door de Nederlandse overheid sterk af, of dit nu via het IMF gebeurt of door een ander overheidsinstrument.'

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.