Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Lezers vonden Anna Karenina altijd een taai boek, nu stormen ze erdoorheen’

Home

Sofie Cerutti

Een portret van Leo Tolstoi. © ANP
Literatuur

De klassieker Anna Karenina vertalen is niet niks. In zijn nieuwe boek beschrijft Hans Boland hoe hem dat toch lukte. “Tolstoi komt van alle schrijvers en dichters die ik ken, het dichtst bij God, en ‘Anna Karenina’ is een van de beroemdste en grootste boeken uit de wereldliteratuur. Dat is natuurlijk niet niets, om daaraan te beginnen. Het is toch een beloning, dat je zo’n werk mag vertalen. Een beloning voor meer dan vijftig jaar intensief en integer vertaalwerk.

Tegelijkertijd is Tolstoi vaak slordig, hij gebruikt lelijke herhalingen en maakt voortdurend kleine fouten. Een naam wordt een paar honderd pagina’s verderop ineens iets anders gespeld, dat soort dingen. Maar ja, het was wel de negentiende eeuw, hè. Je had nog geen computers en heel precieze redacteuren. Hij schreef het met de hand, zijn vrouw schreef het tien keer voor hem over - dan krijg je vanzelf foutjes.

Lees verder na de advertentie

Die eerste zin, die is natuurlijk wereldberoemd: ‘Gelukkige gezinnen lijken allemaal op elkaar, maar een ongelukkig gezin is altijd ongelukkig op zijn eigen manier.’ Ik heb die iets anders vertaald dan mijn voorgangers, die ervan maakten: ‘Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar…’ Ik vind mijn versie beter Nederlands. Maar los daarvan vind ik het helemaal geen goede zin. Het is eigenlijk onzin, wat er staat: als je het omdraait, kan het net zo goed.

Juist omdat Tolstoi zo goed is, kan hij zich veel permitteren

Meesterlijk

Dat neem ik Tolstoi niet kwalijk - en ook al die slordigheden niet. Juist omdat hij zo goed is, kan hij zich veel permitteren: ik zie bij hem toch altijd het grote verband, niet de details. Dat boek grijpt je bij de lurven, en dat is waar het om gaat. En hij is zó meesterlijk in het beschrijven van iemands binnenwereld, wat iemand vindt en voelt. Daar is hij bijna obsessief mee bezig en het is echt verbluffend wat hij presteert.

Tekst gaat verder onder afbeelding.

Hans Boland, Hij kan me de bout hachelen met zijn vorstendommetje. Bron: Trouw. © rv

Er is me weleens verweten dat ik de tekst ‘mooier maak dan hij is’. Dat vind ik zo’n onzin: alsof zo’n kleine kriebelaar als ik een tekst mooier zou kunnen maken dan Poesjkin of Dostojevski. Bij het vertalen kun je toch echt alleen maar naar het Nederlands van 2017. Als je het negentiende-eeuwse Russisch woord voor woord vertaalt, is het niet meer te volgen. Dan wordt het heel krom Nederlands. Lezers in Nederland vonden ‘Anna Karenina’ altijd een heel taai boek, duizend pagina’s, niet om door te komen. En nu stormen ze erdoorheen, dat is toch geweldig?

Er is ook wel over mij gezegd dat ik ‘sneller kan vertalen dan lezers kunnen lezen’. Ik werk 5 à 6 uur per dag, meer kan echt niet. Maar dan wel 7 dagen in de week, 365 dagen per jaar. En ik woon in Indonesië, daar is heel weinig afleiding. Af en toe loop je even de tuin in, het klimaat en de natuur zijn er natuurlijk geweldig. Dus dat komt het gestaag en intensief werken allemaal ten goede.

Als je het ne­gen­tien­de-eeuw­se Russisch woord voor woord vertaalt, is het niet meer te volgen

Creatief met taal

Heel arm is het hedendaags taalgebruik vaak, en slordig - ook van journalisten, politici, wetenschappers. Ik erger me daar niet aan, maar jammer vind ik het wel. Het is zo belangrijk om creatief te kunnen zijn met taal. En om niet alleen een beetje Engels mee te kunnen praten, maar echt goed te zijn in je eigen taal. Dat is goed voor je vermogen om buitenlandse talen te spreken, maar ook voor allerlei andere vaardigheden. Dat daar zo weinig aandacht voor is, dat vind ik geen goede ontwikkeling.

Soms verwerk ik stukjes Nederlandse poëzie in een tekst, of subtiele verwijzingen daarnaar. Van Jacques Bloem bijvoorbeeld, Vasalis, Leo Vroman. ‘Geen vogel zwierf meer om’, die regel van A.C.W. Staring past zó volmaakt in het landschap waarin Oblonski en Ljovin op jacht gaan. In zo’n geval leen ik andermans woorden graag en probeer ik wat Nederlandse poëzie in de Russische literatuur te verwerken. Dat hoeft dan verder niemand op te vallen.”

Hans Boland: Hij kan me de bout hachelen met zijn vorstendommetje. Over Anna Karenina en de kunst van het vertalen Pegasus; 128 blz. € 17,50

Deel dit artikel

Juist omdat Tolstoi zo goed is, kan hij zich veel permitteren

Als je het ne­gen­tien­de-eeuw­se Russisch woord voor woord vertaalt, is het niet meer te volgen