Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

'Laat de burgers meer zeggenschap krijgen over hun eigen leven'

home

Wilma van Meteren

© Kristiaan der Nederlanden
Interview

Yes, they can, de burgers kunnen het zelf. Dat is de boodschap die hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen de overheid wil meegeven. Als lid van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling schreef hij mee aan het advies 'Terugtreden is vooruitzien', waarin de overheid wordt gemaand niet alleen in woord, maar ook in daad haar bemoeizucht met burgers in te tomen. En de burgers zelf moeten aanvaarden dat de staat niet steeds voor hen klaarstaat.

 
Aanvaard ook dat de staat niet altijd voor je klaarstaat.

Bemoeizucht? Het Rijk trekt zich toch juist terug?
"De overheveling van taken naar de gemeenten is een fascinerend proces. Zullen gemeenten meer overlaten aan de samenleving of gaan ze zichzelf oppompen? Hoe sympathiek ook: de keukentafelgesprekken over hoe mensen zoveel mogelijk zelf hulp kunnen organiseren met familie en buren, dragen het stempel van de overheid. De bemoeienis gaat onverminderd door en de neiging om achter de voordeur te kijken neemt alleen maar toe, vrees ik. Te veronderstellen dat als de overheid het niet doet, niemand het zal doen, is een raar idee. Veel Nederlanders steunen ontwikkelingsorganisaties, zijn mantelzorger en vrijwilliger. Die solidariteit is gebaseerd op lotsverbondenheid, niet omdat de overheid voorschrijft dat we solidair moeten zijn."

Waarom is het een probleem dat de overheid voor ons zorgt?
"We betalen, maar de overheid bepaalt. Het systeem loopt vast, de kosten zijn niet meer te dragen. Of zijn we bereid 70 procent van ons inkomen af te dragen aan de staat? Ik denk het niet. De solidariteit komt onder druk, want mensen zullen niet bereid zijn dubbele premies en belastingen af te dragen, terwijl ze er steeds minder voor terugkrijgen. Want wat collectief is, wordt heel schraal. De tweedeling neemt toe. Je zult zien dat mensen met geld gewoon de zorg en het onderwijs kopen die ze nodig hebben.

"We pleiten er als raad niet voor de verzorgingsstaat helemaal af te schaffen, maar hij zit in de weg. Hij heeft de autonomie en het initiatief bij mensen weggehaald. Neem de consultatiebureaus: hele vragenlijsten worden ingevuld om risicofactoren in een gezin zo vroeg mogelijk op te sporen. Ooit gehoord van operatie badeend? Bij huisbezoeken in Noord-Holland werd gecheckt of er een badeend was, als indicatie of er voldoende speelgoed was.

"De zorg, sociale zekerheid en onderwijs zijn in Nederland van oudsher heel veerkrachtig. Maar ze gaan nu gebukt onder een enorme hoeveelheid regels en bureaucratie om te controleren of dit soort maatschappelijke organisaties het wel goed doen."

Wat is de oplossing?
"Als je vindt dat burgers zelfredzaam zijn, dan moet je hen niet beschouwen als uitvoeringsorganisatie die doet wat de overheid voor hen bedenkt en met minder geld. Accepteer dan dat ze dingen niet meer doen, het anders doen en zich zelfs tegen het overheidsbeleid verzetten. Ja, en dan zullen er verschillen ontstaan.

"Als je de mogelijkheden verruimt voor burgerinitiatieven - ook om er privaat geld in te steken - dan zijn we meer in staat deze samenleving te verbeteren. Ze zullen beter aansluiten bij wat burgers zelf willen, met minder regels en minder afhankelijkheid van de overheid.

"Het leidt tot grotere variëteit, bijvoorbeeld in het onderwijs, scholen op basis van maatschappelijke opvattingen, identiteit, geloofsovertuiging. Of dorpen die hun kleine schooltje behouden met private gelden. Waarom niet?

"Laat ouders de opvang zelf organiseren. Dan krijg je meer crèches die 's nachts open zijn, voor kinderen van ouders die in de zorg en schoonmaak werken. Het kan nog goedkoper zijn ook."

Zijn de burgers wel klaar voor zo'n nieuwe relatie?
"Je kunt niet verwachten dat de samenleving het van a tot z voor je regelt. Voor de meest kwetsbaren zal er nog een vangnet zijn. De groep die we nu als kwetsbaar beschouwen, wordt waarschijnlijk een stuk kleiner. Een derde woont in een sociale huurwoning. Zijn die geen van allen in staat een woning op de markt te vinden?

"Die nieuwe, vrijere relatie zal bij sommigen schuren. Want het betekent ook vrijheid en tolerantie voor burgers in de biblebelt, die zelf beslissen over hun scholen, hun zorg en inenting bij mazelen. De overheid en de ggd's moeten zich daar niet mee te bemoeien."

Wat is de RMO?
De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) adviseert gevraagd - en soms ongevraagd - regering en parlement over sociale verhoudingen en burgerparticipatie. In mei werd een rapport uitgebracht over de organisatie van solidariteit, waarvoor ze ook een opinieonderzoek liet doen onder Nederlanders over de beleving van solidariteit. Een essay 'Swingen met lokale kracht', over het oplossen van problemen in de eigen leefomgeving, staat op stapel.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.