Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Kwartje van Kok' was werk van CDA

Home

Meindert van der Kaaij

Protest in Den Haag, in 2005, tegen het 'kwartje'. © Ed Oudenaarden, anp

Veel partijen schermden met verlagen benzineprijs, maar accijns werd steeds verhoogd.

In de Nederlandse politieke geschiedenis zijn weinig mythes zo hardnekkig als het Kwartje van Kok. Bij elke nieuwe verkiezingsronde kun je de klok erop gelijkzetten. Dit keer is het Geert Wilders die denkt - en hij zal er vast gelijk in hebben - dat hij met dit item stemmen kan winnen.

Eigenlijk was de accijnsverhoging niet het idee van Kok, maar ja, hij was in 1991 wel minister van financiën. Verkeersminister Hanja Maij (CDA) wilde het autogebruik aanpakken door de variabele kosten te laten stijgen. Tegelijkertijd moest het kabinet Lubbers/Kok 17 miljard gulden bezuinigen. Staatssecretaris Van Amelsvoort (CDA) bedacht niet alleen de accijnsverhoging van twintig cent (dus niet 25 cent), maar verdedigde die ook met verve.

De Bovag was woedend. Zij rondde de verhoging naar boven af, kwam met de term Kwartje van Kok en had vervolgens groot succes met een handtekeningenactie. Tijdens het debat in de Tweede Kamer viel echter niemand, ook niet VVD-woordvoerder Henk Koning, over de verhoging.

Tijdelijk
Maar het grootste misverstand is wel dat die stijging tijdelijk zou zijn en dat er een verlaging zou komen zodra het land in financieel beter vaarwater zou komen. Van Amelsvoort repte er in de toelichting van zijn wetgeving met geen woord over. In het Kamerdebat bood Kok wel enige ruimte voor speculatie. Na vragen erover zei hij in 1991 met veel omhaal van woorden: "Ik sluit het niet uit, maar ik zeg het ook niet toe."

Waarschijnlijk is het niemand minder dan Jan Peter Balkenende geweest, toen nog woordvoerder financiën van zijn partij in de Kamer, die in 2000 als eerste ervoor pleitte om het 'vermaledijde' Kwartje van Kok eens terug te geven aan het volk. Zijn partijgenoot Jacob Reitsma nam dat pleidooi een paar maanden later over en die kreeg gezelschap van VVD-woordvoerder Pieter Hofstra.

"Belofte maakt schuld, meneer Kok", zei hij in de Kamer. Hij betichtte het paarse kabinet van verkiezingsbedrog. Hofstra lag in die jaren in de clinch met PvdA-verkeersminister Tineke Netelenbos over het rekeningrijden. Hij voelde goed het sentiment aan dat onder het autominnende deel van de bevolking leefde. De auto is in hun ogen de geldkoe voor de geldverslindende overheid en daarin is in al die jaren weinig veranderd. De autolobby maakt van dat gevoel dankbaar gebruik.

LPF boekte succes
Feit is dat sinds 1994 de accijns op benzine nog vele keren is verhoogd, ook door kabinetten met daarin CDA en VVD. Maar het Kwartje van Kok verscheen bij elke verkiezing op de agenda. Zo beloofde Pim Fortuyn de automobilist in 2002 om de accijns terug te draaien. De LPF maakte daarvan in de formatieonderhandelingen een hard punt en boekte succes: minister Zalm beloofde de accijns vanaf 2004 met 8 eurocent te verlagen. Dat kabinet met de LPF struikelde echter snel en de nieuwe coalitie besloot om de accijns terug te geven in de vorm van 210 miljoen euro aan nieuw asfalt.

Maar Hofstra was niet snel tevreden. Met hard stijgende benzineprijzen pleitte hij in 2005 zonder blikken of blozen voor het 'tijdelijk teruggeven' van het Kwartje van Kok. Daarvoor kreeg hij in de Kamer weinig handen op elkaar. Hij kreeg alleen steun van het onafhankelijke Kamerlid Wilders.

Deel dit artikel