Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Je bent beschaafd of je hoort bij de barbaren'

Home

Rianne Oosterom en Wilfred van de Poll

De nieuwe Charlie Hebdo lag vanochtend al om 5.00 uur in de kiosk op de Champs-Élysées in Parijs. © afp

De nieuwe Charlie Hebdo is uit, een week na de aanslag op de redactie in Parijs. Op de cover staat, jawel, profeet Mohammed. Wat vertelt ons deze prent? Een speciale aflevering van het theologisch elftal, waarin theologen met elkaar in gesprek gaan over actuele kwesties.

Erik Borgman, hoogleraar theologie aan de Tilburgse University:

"Massaal op de bres springen voor het 'vrije woord' werkt, paradoxaal genoeg, verstikkend voor datzelfde vrije woord. Er is een enorme groepsdruk om positie in te nemen. Iedereen moet duidelijk maken aan de goede kant te staan. Daar word ik zenuwachtig van. De wereld wordt opnieuw ingedeeld, langs veel te eenduidige lijnen: de beschaafden versus de barbaren, wij van de redelijkheid tegenover de godsdienstfanaten. Als je niet aan de kant van de kalasjnikovs wilt staan, wordt je in feite gedwongen je bij de betogers te voegen - 'je suis Charlie'.

"Ik snakte de afgelopen week naar lucht. En precies dat is wat deze cover me geeft. Deze cartoon verwart me. Hij brengt de vraag weer terug en trekt de reflex om nu in simpele verklaringen en vijandsbeelden te denken onderuit. Dat vind ik ontzettend sterk. Hier zie je wat satire vermag. Charlie Hebdo draait de hele zaak een kwartslag om en opeens weet je niet meer precies waar je staat. De zaak ligt veel complexer dan 'wij worden aangevallen'. Wie zijn die 'wij' precies?

"Als íemand kan zeggen 'Je suis Charlie' dan zijn het natuurlijk de makers van Charlie Hebdo. Maar juist zij ironiseren deze leus, door hem in de mond van uitgerekend Mohammed te leggen. Als zelfs Mohammed Charlie is, wie is het dan niet? Ze bevragen de 'steun' die nu opeens zo massaal hun kant op stroomt. Opeens is hun alles vergeven en vindt iedereen hen fantastisch. Opeens zijn zij de helden van het vrije woord. Het blad laat zich er niet door meeslepen. Dat vind ik groots."

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom, Vrije Universiteit:

"'Alles is vergeven' staat boven het hoofd van een huilende Mohammed. Alsof de dode cartoonisten hun moordenaars kunnen vergeven - dat is het kalf willen redden terwijl het al verdronken is. Vergeving is met de levenden. Als iemand jou iets heeft aangedaan, kun je hem vergeven, zodat je samen verder kunt. Als je dood bent, kun je met niemand verder.

"Deze voorpagina spot dus met de hooggestemde idealen die religie aan zichzelf toeschrijft. Het is alsof de cartoonist een retorische vraag stelt: luister eens, gelovige, wat komt er nou allemaal terecht van de vergeving en verzoening die je nastreeft? Juist. Geen bal. In de praktijk worden mensen gewoon koelbloedig afgemaakt. In het nastreven van je idealen bereik je juist het tegenovergestelde.

"Deze cartoon zet vraagtekens bij het wezen van religie. Religie heeft een achterkant - dat is wel gebleken met de aanslag. Het is liefde die heel snel kan overgaan in haat. Het is iets moois dat tegelijk lelijk kan zijn. Als theoloog houdt dit me steeds bezig. Want, waar ligt de grens? En hoe vind ik die?

"De wereld waarin we leven, mist een gedeeld verhaal. Dat zorgt voor uitsluiting: we geloven allemaal iets anders en zeggen: 'Ik weet het beter dan jij'. We plaatsen mensen op een voetstuk. Ook daar spot de cartoonist mee door Mohammed af te beelden. Want waarom hebben wij de behoefte om idolen te creëren en die onaantastbaar te maken? Het is moedig en waardevol dat Charlie Hebdo opnieuw de ruimte claimt om met religie te spotten."

Deel dit artikel