Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Is Philip Morris zo zwak dat het privileges nodig heeft?'

Home

Lidwien Dobber

Demonstranten protesteerden afgelopen zaterdag in Amstedam tegen de handelsverdragen CETA, TTIP en TiSA. © anp

Een bedrijf dat vindt dat de overheid zijn belang schaadt, kan toch gewoon naar de rechter stappen? Waarom biedt Ceta ondernemingen dan de mogelijkheid om hun grieven aan een speciaal tribunaal voor te leggen?

Dat tribunaal is tegenstanders van het vrijhandelsakkoord met Canada een doorn in het oog. Milieudefensie, dat zaterdag in Amsterdam achtduizend demonstranten op de been bracht, ziet het als hét voorbeeld van de 'ongekende privileges' die Ceta multinationals biedt: 'het recht om onze overheid aan te klagen voor beleid dat ongunstig is voor hun winstverwachting'.

Dat de Europese Commissie en Canada Ceta nog hebben opengebroken om juist op dit punt aan bezwaren van de tegenstanders tegemoet te komen, heeft niet geholpen.

Het klassieke voorbeeld van zo'n speciale behandeling-voor-bedrijven-oude-stijl is de zaak van Philip Morris tegen Australië, zegt juriste Alessandra Arcuri van de Erasmus Universiteit, gespecialiseerd in internationaal recht. Dat land hoopte roken te ontmoedigen door sigarettenfabrikanten te dwingen afschrikwekkende plaatjes van aangetaste longen en geruïneerde gebitten op pakjes te zetten.

Een democratisch genomen besluit, zegt Arcuri, waar de schaduw van een miljoenenclaim boven kwam hangen toen Philip Morris een reden vond om Australië aan te klagen: die verplichting staat gelijk aan onteigening van ons bezit, claimde de Amerikaanse multinational.

Lees verder na de advertentie

Hof van arbitrage

Het bedrijf stapte naar de rechter in Australië, maar toen het geen gelijk kreeg liep het naar een hof van arbitrage. Daarvan zijn er vele op de wereld. De twistende partijen dragen er ieder arbiters voor aan, die ad hoc worden benoemd.

Voor de goede orde: Philip Morris verloor ook daar, maar pas na een jarenlange procedure. Arcuri: "Het is lastig wetenschappelijk te bewijzen, maar het is plausibel dat alleen de dreiging van zo'n zaak overheden schuw maakt om met gezondheids- of milieubeleid te komen dat tegen het belang van grote bedrijven in gaat."

Dat Philip Morris, anders dan de gewone burger, zijn zaak elders kan voorleggen wanneer de uitspraak van een lokale rechter hem niet bevalt, voedt het onbehagen dat rond vrijhandelsverdragen hangt. Om de macht van het grote geld te breken, moeten de grenzen maar weer dicht, is het gevoel. Weg met vrijhandel!

Het is plausibel dat alleen de dreiging van zo'n zaak bij een hof van arbitrage overheden schuw maakt.

Alessandra Arcuri, juriste

Verbetering, maar onvoldoende

Jammer dat het verzet zo in de populistische en nationalistische hoek is getrokken, vindt Arcuri. "Ik ben voorstander van vrijhandel." Maar die speciale arbitrage wijst ook zij af.

Al regelt Ceta die speciale rechtsgang onmiskenbaar beter dan eerdere verdragen, vindt de juriste. Er komt een vaste poule van vijftien juristen - vijf Canadezen, vijf Europeanen en vijf van een andere nationaliteit. Per zaak wordt er één uit elke categorie aangewezen om een oordeel te vellen. Bedrijven dragen dus geen eigen arbiters meer aan. En omdat er een vaste ploeg zit, moet het ook gedaan zijn met de grote variëteit aan uitspraken; al die ad hoc arbiters voelden zich niet gebonden aan de uitspraken van arbitragehoven elders ter wereld.

Maar waarom staat er niet in Ceta dat bedrijven hun zaak eerst aan een lokale rechter dienen voor te leggen, vraagt Arcuri zich af.

"Het juridische systeem in sommige landen is gebrekkig, is het argument. Waar is het bewijs? Toegegeven, er zijn Zuid-Europese landen met problemen. Maar gelden die alleen voor bedrijven? Nee, voor burgers net zo. Zijn de Philip Morris'sen dan zo zwak dat ze zo'n privilege nodig hebben?"

Dus nee, de verbeteringen in Ceta voldoen niet, vindt ze. "We zijn gek op Canada, we zijn gek op Trudeau. Maar de onderhandelaars hadden met een perfecte regeling moeten komen of beter nog: ze hadden die helemaal achterwege moeten laten."

De on­der­han­de­laars hadden die speciale arbitrage helemaal achterwege moeten laten.

Alessandra Arcuri, juriste

Deel dit artikel

Het is plausibel dat alleen de dreiging van zo'n zaak bij een hof van arbitrage overheden schuw maakt.

Alessandra Arcuri, juriste

De on­der­han­de­laars hadden die speciale arbitrage helemaal achterwege moeten laten.

Alessandra Arcuri, juriste