Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik zal nooit eenzaam worden'

Home

Peter Henk Steenhuis

Schrijfster en kunstenaar Pam Emmerik (links) en Denker des Vaderlands Marli Huijer. © Maartje Geels

Plotseling overleed vorige week schrijfster en beeldend kunstenaar Pam Emmerik, net 51 jaar geworden. Kort ervoor sprak Marli Huijer, Denker des Vaderlands, haar nog over hoe wij omgaan met ellende die ons overkomt. Slot van een tweeluik.

Nadat beeldend kunstenaar Pam Emmerik een maand in coma had gelegen, en voorzichtig begon te werken aan haar herstel, ontdekte ze dat sommigen haar aan de kant schoven. Ze ging over op plan B, en knokte zich terug. Ook door eindeloos veel te oefenen, in spreken, in tekenen, in lopen. "Ik had overal plakbriefjes opgeplakt: koelkast, deur, wc. Zo leerde ik snel de woorden die ik nodig had."

Om meer te weten te komen over Emmeriks manier van omgaan met tegenslag oppert Huijer een theorie van Peter Sloterdijk, die vertelt hoe mensen geboren met een handicap alles op alles zetten om over die handicap heen te komen. De handicap maakt een enorme energie in hen los. Als voorbeeld daarvan haalt Sloterdijk het levensverhaal aan van Carl Hermann Unthan (1848-1929), een violist zonder armen die met zijn voeten superieur viool leerde spelen.

Huijer: "Ik vind dit een moeilijke en aantrekkelijke theorie. Soms lijkt het me van meer kracht getuigen om een handicap gewoon te accepteren, maar aan de andere kant zie ik dat via een omweg streven naar iets beters erg helpt in het leven."

Emmerik: "Zou dat streven niet te maken hebben met je persoonlijke situatie?"

Heb jij het gevoel gehad dat je je handicap moest compenseren?
"Ik heb dat nooit beschouwd als viool leren spelen met mijn voeten", zegt Emmerik. "Als ik doorzet win ik, en dat vind ik leuk. Het was wel oefenen, oefenen, oefenen. De meeste mensen zouden afhaken uit zieligheid."

Huijer veert op. "Maar waarom zet je door?"

"Ik denk dat dat komt door mijn familieachtergrond", zegt Emmerik. "Mijn jeugd was een drievoudige hel. Mijn vader is een bruut die mijn moeder in elkaar sloeg en verkrachtte, het liefst dagelijks. Hij sloeg mijn broertje ook. Na mijn achtste heeft hij mij nooit meer geslagen. Ik zei toen tegen hem: 'Als jij mij nog een keer aanraakt, geef ik je aan bij de politie'. Op de lagere school werd ik in elkaar geslagen door klasgenoten. En ten slotte groeide ik op te midden van de doden: mijn moeder is Joods, en vrijwel al mijn ooms en tantes zijn uitgemoord. Toen ik zeventien was, kreeg ik een zware suïcidale depressie, die duurde tot mijn dertigste. Toen ik boeken begon te schrijven, ging de depressie over."

Lees verder na de advertentie
Als ik doorzet win ik, en dat vind ik leuk

Huijer: "Jouw persoonlijke verhaal zit van begin af aan vol met geweld en ellende. Wat betekent dat voor hoe je de wereld om je heen benoemt: de wereld is een en al ellende, of: ik ben een uitzondering."

Emmerik: "De wereld is vol ellende voor mens en dier. Maar ik leg mij daar niet bij neer, ik probeer me in te zetten voor diverse organisaties voor mensen en dieren. Ik heb Spaanse windhonden. Daarmee worden in Spanje wedstrijden gehouden. Als de honden niet winnen worden ze afgedankt, wat op een gruwelijke manier gebeurt. Ik maak tekeningen, zeefdrukken voor organisaties die zich hier tegen verzetten.

Ik schrijf talloze brieven voor Amnesty International. 'Wat een mooie brief', hoor ik dan soms, 'u bent vast schrijver'. Als je in de gevangenis zit maakt het, denk ik, niet zo veel uit hoe mooi de brief is die je ontvangt. Als je maar post ontvangt. Want die post kan een beetje troostend zijn.'

Heb jij je ook door woorden laten troosten?
"Door iedereen. Ik zal nooit eenzaam worden, ik praat met iedereen, op weg naar het museum praat ik met stratenmakers, bij het boodschappen doen. Niet gek als je twee Spaanse windhonden hebt."

Huijer: "Zodra je de straat op gaat met een hondje word je aangesproken. Als ik via de hond met mensen in gesprek kom, gebeurt het dat mensen mij binnen tien minuten hun levensverhaal vertellen. Dat ze geen kinderen kunnen krijgen, en nu een hond hebben. Ik vertel op mijn beurt dat mijn kinderen het huis uit zijn, dat ik de gezelligheid mis en nu een hond heb. In no time spreek je over intieme zaken."

Het lijkt erop dat er wel degelijk een taal is om ellende ter sprake brengen.
"Het is de taal die je gebruikt bij de gewone ontmoetingen", zegt Huijer, "zelfs als je praat over de gewone, kleine dingen."

"Ben ik niet zo maar met je eens", zegt Emmerik stellig. "Ik woon hier op Zuid, met veel moslims. Mijn honden, galgo's, hebben Marokkaanse neefjes: de sloughi. Eeuwen geleden zijn de sloughi's door de Moren naar Spanje gebracht. Ik ben zelf van Sefardisch Joodse afkomst. Onder de Moren, die in Zuid-Spanje eeuwenlang aan de macht waren, was het leven van de Joden veilig, ze werkten zelfs aan het hof als ze daar nodig waren, als advocaat of dokter.

Ik zal nooit eenzaam worden, ik praat met iedereen, op weg naar het museum praat ik met stratenmakers, bij het boodschappen doen

"Als ik hier op Zuid met Marokkaanse jongeren aan de praat raak over mijn honden, vertel ik vaak over deze geschiedenis. 'Het ging mis toen die katholieken weer aan de macht kwamen. Wij konden het best met elkaar vinden. Zou het niet altijd zo moeten zijn?'

"Dat zijn ze met me eens. Maar Israël is een probleem. 'Je moet een duidelijk onderscheid maken tussen een jood en een Israëli,' zeg ik dan, 'Ik ben nog nooit in Israel geweest.' Dat zijn geen kleine gespreksonderwerpen."

Huijer: "Het zijn grote onderwerpen, maar je gebruikt de taal van alledag en ook nog eens in een alledaagse setting. Als het over verlies gaat, vind ik het feit dat het gewone leven doorgaat erg troostend."

Het gewone leven kan op een gruwelijke manier doorgaan, ook na verlies. Pam, jij vertelt nu een mooi voorbeeld over deze Marokkaanse pubers. Maar ontken je daarmee niet dat er ook enorm antisemitisme bestaat onder de Marokkaanse jeugd?
"Maar waarom zou ik dat ontkennen? Ik heb er vaak mee te maken. Onlangs nog hing er een groepje Marokkaanse jongens rond, hier bij de Lidl. Zij scholden elkaar uit voor kankerjood. Ben ik naartoe gegaan. 'Jongens, wat is dat nou? Jullie schelden elkaar uit. Weten jullie wat dat is, wat dat betekent?' Wisten ze niet. 'Moet je luisteren, mijn man is doodgegaan aan kanker. Ik mis hem erg. En ik ben joods. Dus de kanker is van hem, en het joodse is van mij. Als jullie dat aan elkaar koppelen, ga ik huilen.' 'O, mevrouw toch', zei een van hen. 'Het was vast een heel lieve man.' 'Ja', zeg ik, 'en hij was ook karateleraar.' 'Ik heb eigenlijk nog nooit een jood gezien', zei een andere jongen. 'Kijk maar goed', zei ik, 'hier is er een.' Aan het einde van het gesprek wilden ze me allemaal een hand geven. Nou, dank u wel."

Je vertelt ze over jouw 'shit'. Helpt dat?
"Als ik kwaad word, bereik ik juist het omgekeerde. Ik heb hoop dat ik ze wakker heb gemaakt."

Lukt dat?
"Dat is afhankelijk van hoe hun ouders op zo'n gesprek reageren. En daar ben ik niet al te zeker van."

Huijer: "Het spreken van de Marokkaanse jongens en hun ouders en het spreken van jou en mij maken deel uit van een spel waarin hoe je spreekt en hoe je in het leven staat hecht met elkaar zijn verbonden. Daarom is hoe je over pijn of tegenslag spreekt bepalend voor hoe je leeft. En is omgekeerd hoe je leeft doorslaggevend voor hoe je over pijn en tegenslag spreekt."

Toen de redactie hoorde van het plotselinge overlijden van Pam Emmerik is contact opgenomen met haar nabestaanden: zij hebben aangegeven het zeer op prijs te stellen dat het gesprek met Emmerik zou verschijnen. Afgelopen zaterdag stond in Trouw het eerste deel van het gesprek.

In 'Denken tussen anderen' gaat Denker des Vaderlands Marli Huijer in gesprek met mensen die in haar ogen een interessant licht werpen op actuele maatschappelijke kwesties.

Als het over verlies gaat, vind ik het feit dat het gewone leven doorgaat erg troostend



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als ik doorzet win ik, en dat vind ik leuk

Ik zal nooit eenzaam worden, ik praat met iedereen, op weg naar het museum praat ik met stratenmakers, bij het boodschappen doen

Als het over verlies gaat, vind ik het feit dat het gewone leven doorgaat erg troostend