Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik weet hoe het voelt achter de façade van geluk'

Home

MIEK SMILDE

Beeldend kunstenaar Anne Wenzel is Duitse; het 'hele palet van de geschiedenis' kleurt haar levensverhaal, zoals ze zelf zegt. En ook haar werk

Les 1

Vrijheid moet je aankunnen

"Ik ben geboren en opgegroeid in Duitsland, vlakbij Bad Bentheim. Mijn moeder was lerares op een basisschool, mijn vader had een lokale tv-zaak. Mijn ouders hebben mij en mijn broer opgevoed met muziek en kunst, er was altijd wat te knutselen. Zij wilden ons een algemeen culturele opvoeding geven. Maar toen ik naar de academie wilde, werden zij panisch. Zij vonden iets met pedagogiek een veiliger keuze. In eerste instantie deed ik daarom toelating voor een studie cultuurpedagogiek in Hildesheim. Ondertussen bekeek ik verschillende kunstacademies. De AKI in Enschede sprak me meteen aan. De AKI laat haar studenten super vrij: eerst ontwikkel je een idee en pas daarna gaat het om techniek. Ik heb tijdens mijn opleiding maar vier uur modeltekenen gehad, maar ik kreeg alle ruimte om autonoom te leren denken. Alle richtingen - mode, architectuur, beeldend - zijn voortdurend met elkaar in gesprek, je doet het met elkaar. Die open mentaliteit sprak me vanaf het begin erg aan.

Mijn ouders wilden niet dat ik in Nederland ging studeren. Ze dachten waarschijnlijk dat ik aan de drugs zou raken en kochten een auto voor me zodat ik heen en weer kon rijden. Enschede lag nog geen 37 kilometer van mijn dorp, maar het was een ander land. Ik denk dat ze bang waren voor de vrijheid. Zowel in Nederland als op de academie. Ergens begrijp ik dat wel. Vrijheid moet je aankunnen."

Les 2

Goed of fout bestaat niet

"Mijn familie van moederskant komt uit het dorp waar ik ben opgegroeid. Ik ben opgevoed met hun oorlogsverhalen, maar die kant van de familie is er redelijk ongeschonden uit gekomen. Dat geldt niet voor de familie van mijn vader die oorspronkelijk uit Breslau kwam. Terwijl mijn opa in Rusland vocht, moest mijn grootmoeder vluchten met mijn vader. Ze trok naar het westen, dieper Duitsland in, en vroor bijna dood. De halfzus van mijn opa vluchtte naar het oosten. Recht in de armen van de Russen, die elke vrouw verkrachtten die ze tegenkwamen. Zij bleef in Erfurt wonen, dat later de DDR werd. Het hele palet van de geschiedenis kleurt mijn familieverhaal.

Opa kwam terug van het front toen mijn vader vier, vijf jaar oud was. Duitsland had de oorlog verloren, hij werd gevangen genomen, want hij was fout geweest. Zo willen Nederlanders het in ieder geval graag zien. Je was óf goed óf fout in de oorlog en als je fout was, had je dat helemaal aan jezelf te danken. Je had immers ook dienst kunnen weigeren?

Ik denk dat heel weinig mensen een keuze hadden. Zeggen dat je kon weigeren, is achteraf gepraat. Mijn opa was een gewone man. Hij had kunnen vluchten, maar dat was meteen zijn doodvonnis geweest. Ik heb zijn dagboek gelezen, hij kwam zwaar ondervoed uit krijgsgevangenschap. Opvang was er niet. Mensen moesten gewoon door. Het is ongelooflijk hoe politiek het leven van mensen kan beïnvloeden. Dat heeft niets met persoonlijke keuze te maken, maar alles met macht."

Les 3

Achter de façade schuilt verdriet

"Thuis werd er niet veel over de oorlog gesproken, maar op school werd ons met de paplepel ingegeven dat wij schuldig waren. In Duitsland heeft iedereen altijd schuld. Duitsers zijn heel goed in zelfkastijding. Wij zijn het geweten van Europa geworden en dat zie je terug in het werk van kunstenaars als Anselm Kiefer of Gerhard Richter. Zij hebben de schuldvraag in hun kunst verwerkt en in zekere zin doe ik dat ook.

Ik heb een serie beelden gemaakt - 'Damaged goods' - die de vorm hebben van bustes van machtige mannen, maar die tegelijk het verval laten zien, stukgeschoten gezichten, weggevreten huid. Ik laat daarmee de twee gezichten van oorlog zien. Het representatieve beeld van oorlog is heldhaftig, vol parades en vlaggen en helden; de realiteit is altijd ranzig. Oorlog is verval. Ik wil dat mensen als kijker zelf positie innemen. Ik wil dat zij ervaren dat elk pronkstuk ook verlies in zich draagt.

Nadat ik uit huis ging, zijn mijn ouders gescheiden. Mijn broer heeft gebroken met de familie en ons gezin is volledig uit elkaar gevallen. Ik leer er mee te leven, maar ik vind het verschrikkelijk. Dat een ogenschijnlijk ideaal gezin zo uit elkaar valt, is absurd. Ik weet dat mijn broer voor de radio werkt, hij maakt onder andere schrijversportretten. Wij zijn dus allebei goed terecht gekomen in vakken die vaak 'brodeloos' zijn. Ik heb ervaren dat dingen kunnen verkeren. Ik weet hoe het voelt achter de façade van het geluk."

Les 4

Durf risico's te nemen

"In 2010 kreeg ik de opdracht een beeld te maken voor een Mariagrot op een landgoed van twee verzamelaars die mij al jaren volgen. Ze hebben al meer werk van mij gekocht en gaven me carte blanche. Ik heb de grot bezocht en de geschiedenis van het landgoed bestudeerd. Zo kwam ik erachter dat in de vijver op het terrein ooit het dochtertje van de toenmalige bewoners is verdronken. Dat meisje, Tatiana, wilde ik op een of andere manier laten terugkomen in die grot. Vanaf dat moment heb ik materiaal verzameld; beelden van dood, van rouw en van manieren om te gedenken. Ik knipte een foto uit de krant van een muur in Oslo waarin mensen bloemen staken na de aanslag van Anders Breivik. Ik vond een afbeelding van de slachtoffers van een cycloon in Azië en moest toen denken aan het beroemde schilderij 'Ophelia' van de negentiende eeuwse schilder John Everett Millais. Ik kijk altijd naar het nieuws met de ogen van een kunstenaar, ik verzamel materiaal en daarna sorteer ik, leg ik de onderliggende verbanden bloot. Geïnspireerd door de Nederlandse bloemstillevens uit de zeventiende eeuw heb ik vervolgens grote keramische bloemstukken ontwikkeld, vol verwelkte bloemen. Dat is de serie 'Attempted decadence' geworden. Ondertussen zag ik in Parijs de film 'Rebecca' van Alfred Hitchcock waarin de toeschouwer door vitrage naar de rijk gedecoreerde kamer van Rebecca kijkt. Voor de tentoonstelling die nu te zien is in TENT heb ik deze elementen bijeengebracht. Zo komt mijn werk organisch tot stand, via de Mariagrot in België naar de herdenkingsmuur in Oslo en de dode kinderen in Azië, tot de oude bloemstillevens die typisch Nederlands zijn: er zijn verbanden tussen de opdracht en het werk, maar tegelijk levert het ook weer autonome kunst op.

Beeldende kunst is een kwestie van tijd. Het zijn heel lange werkprocessen, pas na jaren kun je de vruchten plukken. Jonge kunstenaars hebben nauwelijks nog de mogelijkheid om een oeuvre op te bouwen. Door de radicale bezuinigingen in de kunstwereld moeten ze fulltime werken om te kunnen overleven en daarnaast is het vrijwel onmogelijk eigen werk te maken. Niemand durft meer risicovolle projecten aan, mensen kiezen voor veilig. Dat is kortzichtig. Mensen moeten kunnen falen, anders krijgen we saaie, middelmatige kunst en bloedt de creativiteit uiteindelijk dood."

Les 5

Geef vertrouwen

"Mijn vader was een gewone zakenman, niets gebeurde voor niets. Als ik de oprit veegde, kreeg ik twintig cent. Een keer in de week stofte ik voor mijn zakgeld alle radiowekkers in de winkel af en in de vakanties hielp ik mee om televisies bij klanten af te leveren. Dat ik een meisje was deed er niet toe, mijn vader gaf mij het vertrouwen dat ik het net zo goed kon als zijn medewerkers. Dat heeft hij mij geleerd: vertrouwen geven.

In mijn atelier werk ik veel samen met assistenten. Zij maken bijvoorbeeld de bloemen die ik gebruik voor de bloemstukken en helpen met het boetseren, bakken en transporteren van mijn werk. De meeste assistenten zijn zo jong dat ze niet eens meer de DDR hebben meegemaakt. Ik heb de Berlijnse muur nog zien vallen. Als kind van een jaar of zestien ging ik regelmatig naar Berlijn, dat werd ook gestimuleerd, omdat er voor de rest niets te doen was. Berlijn was een eiland, opgesloten achter het ijzeren gordijn. Dat die grens opeens wegviel, was onvoorstelbaar. Heel soms in de geschiedenis moet de macht buigen voor het volk en wint de kracht van het individu. Die kracht kan alleen maar ontstaan door vertrouwen te geven, door ruimte te creëren. De meeste kinderen weten heel goed wat ze willen, maar daarna komen de regels en leren ze dat af. Iedereen is zo bang. We leiden studenten op met competentiemodellen en dwingen mensen zo tot een bepaald gedrag, we stellen overal contracten voor op. Word iemand zo ooit een groot kunstenaar? Ik denk het niet. Ik sluit geen contracten met mijn assistenten en ook niet met mijn galeriehouders. Het gaat om vertrouwen. Je moet durven. Dat stoort me erg in het beleid in Nederland momenteel. Nederland was altijd behoorlijk experimenteel en tegendraads, maar onder het juk van de bezuinigingen verdwijnt het lef om bijzonder te zijn."

Les 6

Vrouwen in de kunst verdienen meer aandacht

"Meer dan de helft van de studenten op de academie is vrouw. Binnen de keramiek is zelfs 90 procent van de kunstenaars vrouw. Maar hoe hoger je komt in de kunstregionen, hoe kwetsbaarder ze worden. Soms ligt het aan de vrouwen zelf. Vrouwen moeten meer durven. Ik geef af en toe les en het enige wat ik tegen de meisjes zeg is: geloof in jezelf, ga door. Hun mannelijke medestudenten zijn meestal veel luier, maar weten wel hoe ze het moeten verkopen, waardoor zij veel verder komen. Aan de andere kant is het ook echt een probleem van de kunstwereld zelf; wij zijn niet gewend dat vrouwen belangrijke dingen kunnen maken. Ik weet zeker dat mijn werk anders zou worden waargenomen als ik een man was. Tegelijk word ik opgemerkt omdat ik mannelijke thema's gebruik: een autobom-wrak, oorlogsgeweld, bustes van zogenaamde helden. Ik hoor zo vaak van museumdirecteuren dat ze niet naar geslacht willen kijken, maar alleen naar kwaliteit. Juist daarom zouden ze meer kunst van vrouwen moeten aanschaffen."

Lees verder na de advertentie

Anne Wenzel

Anne Wenzel (Schüttorf, Duitsland, 1972) is beeldend kunstenaar en maakt monumentale sculpturen en installaties. Ze studeerde in 1997 af aan de Academy for Art and Industry (AKI) in Enschede, specialiseerde zich in keramiek in het European Ceramic Centre in Den Bosch en exposeert sindsdien regelmatig in diverse Europese steden. In 2007 werd ze genomineerd voor de Prix de Rome en in 2010 won ze in de categorie International Artist de Australian Ceramic Award.

Als kunstenaar onderscheidt Wenzel zich door een groot politiek engagement en een sterk historisch bewustzijn. Ze verbeeldt thema's als macht, heroïek en geweld in installaties waarin ze schoonheid en verval op bijzondere manier weet te combineren. Daarin wordt zij vaak vergeleken met kunstenaars als Francis Bacon en Anselm Kiefer. Haar werk werd onder andere aangekocht door het museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst S.M.A.K. in Gent.

Tot 5 mei 2014 is haar solotentoonstelling 'The Opaque Palace' te zien in TENT in Rotterdam.

Deel dit artikel