Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik sloeg om me heen. Niet uit agressie maar uit paniek'

Home

TEKST HINKE HAMER FOTO'S MAARTJE GEELS

De belangrijkste levensles die schrijver Jan Geurtz leerde, is de boeddhistische les. Die leerde hij niet zomaar. Eraan vooraf ging een leven van verliefdheden, verslavingen, vallen en weer opstaan. "Een heel normaal leven", volgens Geurtz.

Les 1

Vecht niet tegen je gevoel

"Een ochtendhumeur is maar een ochtendhumeurtje. Eenzaamheid is niet meer dan een gevoel, zelfafwijzing is slechts een illusie. Gevoelens zijn fictieve verschijnselen. Het is niet het gevoel zelf dat ellendig voelt, het is het vechten ertegen, het niet willen voelen, dat zo'n gevoel beknellend maakt. Het is de geest zelf die het lijden creëert.

Dat weet ik sinds ik sinds ik dagelijks mediteer. Ik zit op mijn kussentje en probeer mijn geest naar zichzelf te laten kijken. Kijken, zonder een rotgevoel te willen wegduwen, maakt dat het gevoel verdwijnt. De momenten waarop ik erin slaag mijn vervelende gevoelens te zien voor wat ze zijn - namelijk: ervaringen van voorbijgaande aard - ervaar ik dat het spirituele pad het juiste is. Dat de boeddha gelijk heeft. Zonder twijfel is dit het belangrijkste dat het leven mij in de afgelopen drieënzestig jaar leerde.

In 1998 las ik 'Het Tibetaanse boek van leven en sterven' van de Tibetaanse leraar Sogyal Rinpoche. Dat moment markeert mijn eerste schreden op het spirituele pad. Daaraan vooraf ging een leven van verslavingen. Verslavingen aan liefde en erkenning, aan nicotine en amfetamine. Een leven met een huwelijk, kinderen en een echtscheiding - een heel gewoon leven in feite."

Les 2

De mens is in wezen goed

"Ik ben het jongste kind uit een gezin van zes, een nakomertje. Zoals dat in elk gezin gaat, werden de eerstgeborenen, mijn vier zussen en broer, strak gehouden. Zij hadden de hardste klappen al opgevangen en bij mijn ouders was, na vijf kinderen, een soort opvoedingsvermoeidheid opgetreden. Ze lieten mij aan mijn lot over, in de meest gunstige zin van het woord. Als ik niet voor al teveel ellende zorgde, zo was de stilzwijgende afspraak, dan bemoeiden ze zich niet met me.

Elk kind leert door zijn opvoeding dat het bijgestuurd moet worden, dat het tekortschiet. Dat creëert in een kind al vroeg het idee dat het niet goed is zoals het is. In mijn boeken noem ik dat het 'negatieve geloof'. Dat negatieve geloof is pijnlijk en het moet worden toegedekt.

Mijn negatieve geloof was: ik ben zwak, ik ben niet goed genoeg. Om dat niet te hoeven voelen, wrong ik me in allerlei bochten, alles om maar aardig gevonden te worden. Ik was dat vriendelijke, lieve jongetje, de nice guy. Pas laat ontdekte ik dat ik dat gedrag vertoonde als reactie op mijn opvoeding. Nog veel later begreep ik dat ik goed ben zoals ik ben en dat elk mens in wezen goed wordt geboren."

Les 3

Klamp je niet vast

"Toen ik vijfentwintig was, ontmoette ik de moeder van mijn kinderen. Op haar werd ik hevig verliefd. Ik was juist aan het kalmeren van een lange periode waarin ik in de polder van Zeeuws-Vlaanderen als hippie had geleefd, en me met een bijstandsuitkering van affaire naar affaire sleepte, onderwijl forse hoeveelheden drugs tot me nemend. En toen was zij daar, een bron van liefde en veiligheid. Zij bedekte mijn negatieve geloof - het gevoel niet goed genoeg te zijn. Met haar liefde en erkenning moest zij mijn pijn afdekken, dus klampte ik mij aan haar vast, en zij zich aan mij.

Uit angst haar kwijt te raken, metselde ik onze relatie zorgvuldig dicht. Al snel woonden we samen. Zij had al twee kinderen, in korte tijd kwamen er nog twee bij.

Ik werkte als leraar Nederlands en hing aan tegen een burn-out.

Daarnaast begon ik aan een studie pedagogiek. Ondertussen kochten mijn vrouw en ik een huis dat aan alle kanten verbouwd moest worden. Dat was te veel.

Elke ochtend begon ik de dag met een klein beetje amfetamine, met speed. Net dat beetje dat me het gevoel gaf dat ik de dag aankon. De nice guy die ik tot dan toe was geweest, werd steeds vaker driftig. Mijn vrouw sloot zich steeds meer af.

Mijn huwelijk ontplofte, we scheidden en ik vertrok naar Amsterdam. Daar bleef ik van de amfetamine af en nam ik me voor nooit meer een traditionele relatie aan te gaan.

Niets is blijvend. Nu ik dat weet, geniet ik meer van wat er op mijn weg komt. Ik geniet ook meer van de liefde die ik kan voelen voor een ander. Het ego wil vastklampen, het wil claimen, met een huwelijk en kinderen. Vastleggen creëert veiligheid, maar het is schijnveiligheid."

Les 4

Laat je kind los

"Wat mijn huwelijk des te lastiger maakte, was het feit dat ik een vrij neurotische vader was, hoewel ik al tegen de dertig liep. Als vader was ik zacht en vriendelijk, maar ik kon geen grenzen stellen. Ik was die vader die eerst over zich heen laat lopen en daarna driftig wordt en het kind van zich afduwt. Ik kon niet ontspannen, niet genieten en ik voelde me gruwelijk verantwoordelijk voor het geluk van die vier kinderen.

Naast vreugdevolle, heb ik dus ook pijnlijke herinneringen aan het vaderschap. Het duurde lang voor ik erop kon terugkijken zonder zelfafwijzing, zonder negatief oordeel over mezelf. Nu lukt dat wel, want ik deed toen wat ik dacht dat goed was, maar het was allemaal gericht op overleven. Ik sloeg om me heen zoals iemand dat doet die bijna verdrinkt - niet uit agressie, maar uit paniek.

Het gevoel dat jij als mens verantwoordelijk bent voor het geluk van je kind, dat is een last die niemand kan dragen. Het klopt ook niet. Je bent er niet om je kind geluk te brengen, je bent er om je kind te helpen de verantwoordelijkheid te ontwikkelen voor zijn eigen geluk. Daarvoor moet een kind vaak zijn kop stoten. Het is moeilijk om als ouders die ruimte te geven. Maar als je dat kunt, als je de verkramping voorbij bent en je kind durft los te laten, dan voorkom je een hoop ellende."

Les 5

Bevalt het niet, verander het dan

"In Amsterdam ging ik aan de slag als automatiseerder. Ik had status, verdiende veel geld en haalde ook best een beetje zelfvertrouwen uit dat werk. Maar ondertussen had ik nog steeds het gevoel niet goed genoeg te zijn. Op aanraden van een vriendin meldde ik me aan voor een Essence-cursus, halverwege de jaren negentig een populaire psychologische training die erop gericht was een gezond ego te ontwikkelen.

Essence was sterk gericht op verandering. Ik leerde er mijn angst voor confrontatie te overwinnen, ik leerde dat zelfafwijzing in feite een illusie is. Ik merkte hoe leuk ik het vond om oude gewoontes los te laten en nieuwe dingen te proberen.

In die tijd stopte ik met roken en begon ik met het geven van stoppen-met-roken trainingen. Ook het automatiseren liet ik voor wat het was. Ik kocht een houten zeilkotter en ging het IJsselmeer op met toeristen. Ik begon zelfs weer een liefdesrelatie, deze keer met een vrouw die ruim twintig jaar jonger was dan ik. Juist omdat van meet af aan duidelijk was dat deze liefde nooit voor eeuwig kon zijn, werd het een vrolijke, leuke en liefdevolle relatie. Toen zij behoefte kreeg aan samenwonen en kinderen krijgen, gingen we vriendschappelijk uit elkaar.

In die jaren leerde ik dat het prima is om vergissingen te begaan, om fouten te maken, om aan iets te beginnen en weer iets anders te doen als het niet meer bevalt. Zo gemakkelijk als ik die stoppen-met-roken training opzette, zo gemakkelijk deed ik die na zeven jaar over aan iemand anders om zelf tijd te hebben voor een langdurige retraite in Zuid-Frankrijk."

Les 6

Zit stil

"'Het Tibetaanse boek van leven en sterven' van Sogyal Rinpoche lag bij een vriend thuis. Ik bladerde erin, schafte het aan en las het in één adem uit.

Ik begon meer te lezen over Tibetaans boeddhisme en meldde me aan voor een cursus. Aanvankelijk zag ik niets in meditatie, het leek me saai en ik vond het tijdverspilling. Maar langzamerhand kwam ik tot de conclusie dat alleen bestudering van het boeddhisme onvoldoende was, wilde ik mijn eigen geest leren begrijpen en doorzien. Toen ben ik begonnen met mediteren. Steeds vaker ging ik stilzitten, op een kussentje. Ik begon het zelfs leuk te vinden.

Toen ik hoorde dat Sogyal Rinpoche 's zomers lesgeeft in Frankrijk, reed ik daarheen voor een beginnersretraite van tien dagen. De jaren daarna ging ik elke jaar een beetje langer, tot ik er elke zomer een aantal maanden verbleef. In die tijd volgde ik alle lessen die Rinpoche aanbood. Tegenwoordig parkeer ik daar mijn kampeerbusje in de vrije natuur en zie ik mijn leraar maar af en toe.

Meestal ben ik daar alleen, soms komt mijn vriendin. We fietsen, we wandelen en mediteren. Traditionele relaties had ik al lang geleden afgezworen. Wat wij hebben, noem ik een spirituele relatie. We laten elkaar vrij, in liefde en verbondenheid.

Ik wist niet dat het bestond, maar zij kwam op mijn pad en we bleken precies hetzelfde te verlangen van een relatie. Ja, dat is heel feestelijk."

Les 7

Deel je kennis en ervaring

"Als ik niet in Frankrijk ben, woon ik op mijn scheepje in Amsterdam. Doordeweeks leef ik een kalm leven. Ik zit op mijn meditatiekussen, ik schrijf, maak een wandeling of ga een stuk fietsen.

Ik zie mijn vriendin, soms komen mijn kinderen of kleinkinderen langs. In de weekenden werk ik. Dan geef ik lezingen, cursussen en workshops over het boeddhisme, over meditatie, over de thema's in mijn boeken.

Ik heb het boeddhisme bestudeerd en beoefend, ik zag dat het werkte en paste de principes toe. Wat ik zelf leerde breng ik graag over op anderen; over de geest die zelf het lijden creëert, over zelfafwijzing, die in feite geen bestaansgrond heeft.

Kennis en ervaring delen is fijn. Het helpt me bij mijn eigen leerproces: door te vertellen wordt het voor mezelf ook duidelijker. Doorgeven en mezelf ontwikkelen is een wisselwerking tussen mij en de mensen die het leuk vinden om naar mijn verhaal te luisteren. Misschien schreef ik al die boeken wel om mijn ervaring te delen.

Misschien schrijf ik wel om de lessen die ik zelf trok uit een leven van vallen en opstaan, te kunnen doorgeven."

Jan Geurtz
Jan Geurtz (1950) studeerde Nederlands, orthopedagogiek, onderwijskunde en wetenschapsfilosofie.

Zijn boek 'De opluchting' (1997), waarin hij belooft rokers in één dag van hun verslaving af te helpen, werd een bestseller. Een eendaagse training gebaseerd op het boek wordt aangeboden door het Instituut voor Dagelijkse Afhankelijkheden (IDA).

Na 'De opluchting' volgden 'De verslaving voorbij' (1999), 'Het einde van de opvoeding' (2004) en 'Verslaafd aan liefde' (2009). Recent verscheen 'Verslaafd aan denken'. Daarin zet Geurtz uiteen dat we vaak proberen onze pijnlijke emoties op te lossen met denken, maar dat die emoties daardoor juist beknellend aanvoelen. Dat levert een vicieuze cirkel van lijden op, die de boeddhisten Samsara noemen.

Jan Geurtz geeft (meditatie)cursussen en workshops op basis van zijn boeken. Het boeddhisme is zijn belangrijkste inspiratiebron.

www.jangeurtz.nl

Deel dit artikel