Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik heb een panische angst iets te missen'

home

TEKST DANA PLOEGER FOTO'S MERLIJN DOOMERNIK

Teun van de Keuken maakt al jarenlang intense televisieprogramma's. Met irritatie en ergernis als drijfveren. Nu zoekt hij naar rust en ordening in zijn eigen chaos.

Les 1

Wees waar je bent

"In mijn gedrag ben ik vrij radicaal. Ik ben niet iemand van middenwegen. Zo wissel ik periodes van belachelijk intensief sporten af met maanden van gênante ledigheid. De afgelopen jaren heb ik ontzettend veel televisieprogramma's gemaakt. Na 'De Slag om Brussel' is nu 'De Slag om Nederland' te zien, waarin we bestuurlijk Nederland onderzoeken. Mijn collega Roland Duong en ik werken daar hard en intensief aan. Dat betekent veel op pad zijn, onderzoeken, opnames maken en interviewen. Wat zit scheef in die wereld? Waar zit de werkelijke macht?

Tot drie weken geleden was ik ook nog eens heel actief op Twitter. Dat ging de hele dag door; meer dan honderd tweets per dag. Op de fiets, in de speeltuin, onderweg, overal. Dan gaf ik commentaar op actuele en politieke zaken en kreeg veel reacties en aandacht. Dat deed me goed. Tot ik merkte dat ik door al dat twitteren en constant mail checken te veel afgeleid raakte. Onprettig en onbevredigend. Mijn iPhone ging spontaan kapot en diezelfde dag kocht ik een goedkoop toestelletje. Ik merkte direct een enorme opluchting; alsof er iets van me afviel. Ik leef nu drie weken zonder en houd dat zo. Ik heb minder het gevoel dat ik instant moet reageren op verlangens van anderen, die via de mail binnen komen. Ik kijk weer om me heen. Ik fiets als ik fiets. Ik zie knoppen in de bomen zitten en denk: 'Wat is dit mooi allemaal'. Ik ben meer waar ik ben."

Les 2

Doe alles met aandacht

"Die zoektocht naar rust gaat dieper. In mij zit een voortdurende spanning tussen chaos en behoefte aan ordening. Mijn vrouw is hierin mijn rots. Zij is heel geordend en heeft het overzicht; daar vertrouw ik op. Behalve de liefde en het plezier dat we delen, heb ik haar ook echt nodig. Zonder haar zou ik verslonzen en mezelf verwaarlozen. Als clochard eindigen, vermoed ik. Soms denk ik wel eens dat ik licht autistische neigingen heb. Ik heb een panische angst iets te missen en daardoor mis ik juist alles. Altijd bang dat het elders gebeurt. Ik ben die vervelende man op feestjes, die over je schouder kijkt of hij niet met iemand anders zou moeten praten. Ik word verteerd door onrust: als een ober mijn eten niet op tijd brengt, ben ik nergens anders mee bezig. Of wanneer vrienden bij een afspraak in het café te laat komen, vreet ik mezelf op.

Ik probeer dat wat meer van me af te laten glijden. Ik train me zelfs om te laat te komen. Alleen lukt dat moeilijk. Ik ben nog niet tevreden over hoe ik dat doe. Het is een worsteling. Er zijn een paar plekken waar ik me wel kan ontspannen. In onze volkstuin bijvoorbeeld, met wat planten, een huisje en een kleine moestuin. Daar relax ik tussen het onkruid. Blaadje voor blaadje pluk ik het zevenblad. Zo gaan er uren voorbij zonder dat mijn hoofd rondtolt. Ontspanning zit 'm in iets met aandacht doen."

Les 3

Breek met het heilige moeten

"Het lastige is dat wanneer ik even 'niets doe', ik me direct schuldig voel. Kennelijk heb ik toch ergens een calvinistische inborst. Bij ons thuis werd altijd hard gewerkt. Mijn vader was filmmaker Johan van der Keuken en mijn moeder deed het geluid bij zijn films. Ze maakten geëngageerde films en reisden samen de hele wereld over. Thuis werd veel over politiek gesproken en alles werd bediscussieerd. Daar werd mijn geest wel door gescherpt. Ik leerde meningen formuleren en goede argumenten aanvoeren. In mijn herinnering werkte mijn vader altijd. Wanneer hij niet filmde of monteerde, zat hij aan tafel te schrijven: stukjes voor een blad of de administratie. Hij was cineast en kunstenaar; met die geestdrift stond hij in het leven. Als hij een idee had voor een film dan moest dat gebeuren. Een heilig moeten.

Dat heb ik niet op die manier. Ergens jammer om niet zo'n sterke drive te hebben, maar uiteindelijk gaat het welbevinden van mijn gezin toch boven alles. Dat was bij mijn vader anders. Dat was in die tijd sowieso anders. Dat ik er nu meer voor mijn kinderen ben, is niet alleen leuk voor hen, maar ook voor mij. Toch betrap ik mij erop dat ook ik op vrije dagen nog wel eens een stukje schrijf of een montage controleer. "

Les 4

Weet wat je wilt

"Ik wist al op jonge leeftijd dat ik dit vak in zou gaan. Op de lagere school wilde ik Tweede Kamerlid worden, daarna Ferry Mingelen en vervolgens journalist. Met dat doel ben ik geschiedenis gaan studeren. Mijn ouders vonden dat prima, als ik maar inzet toonde en er heel goed in werd. Ik werkte hard om in de journalistiek terecht te komen en concentreerde mij van jongs af aan op zaken die dat doel dichterbij konden brengen. Alles waarvan ik wist dat het mij niet verder kon helpen, liet ik links liggen.

Ik heb jarenlang voor 'Keuringsdienst van Waarde' gewerkt, waar we producten onderzochten. Op een gegeven moment was ik aan iets anders toe. Ik had alles wel gezien. Roland en ik wilden ons allebei meer met politieke en sociaal-economische onderwerpen gaan bezighouden. Daarom zijn we eerst met 'De Slag om Brussel' begonnen en later met 'De Slag om Nederland'. In deze serie onderzoeken we de bestuurscultuur. We spreken onder andere bestuurders die het verkwanselen en verkeerd beleggen van gemeenschapsgeld eenvoudig vergoelijken. Wanneer wij hen vragen waarom publieke gelden niet gewoon in goed onderwijs of betaalbare huurhuizen worden gestopt, reageren ze soms uiterst verontwaardigd.

Ik heb in die gesprekken niet de behoefte om aardig gevonden te worden. Als interviewer ben ik een rationele schaker. Ik luister naar wat iemand zegt, vergelijk dat met eerdere uitspraken en met wat ik al weet. Al die lijntjes verbind ik met elkaar. Dat is een spel waar je je hoofd bij moet houden. Weten wat je wilt. Ik kan daar erg van genieten. Dat zijn soms ongemakkelijke gesprekken, waarin veel stiltes vallen. Op zo'n moment weet ik dat het de juiste richting op gaat. Wanneer iemand op die manier zijn eigen graf graaft, heb ik daar geen moeite mee."

Les 5

Verschuil je niet

"Wanneer iets mij irriteert, denk ik: waarom maak ik er eigenlijk geen programma van? Zo gaat het meestal. Ik zou nooit een John de Mol kunnen worden. Hoe knap het ook is wat die man doet. Ik maak niets wat ik zelf niet zou willen zien. Ik produceer programma's waar ik in geloof, alleen dan kan ik mensen overtuigen. Ik ga niet actief achter schurken en onrecht aan, maar zet mijn irritatie om in een zoektocht. Ik wil uitzoeken hoe de wereld in elkaar steekt en waar de werkelijke macht zit.

Mijn collega Roland en ik gaan daarbij heel ambachtelijk te werk. Alles moet kloppen en alle feiten moeten boven tafel komen. We laten door het journalistieke proces zien wat er aan de hand is. Ik ben geen activistisch journalist; ieder onderwerp start met blanco verwondering en nieuwsgierigheid. Aan het einde van zo'n programma trekken we wel een conclusie en zetten die stevig neer. Dan mag iedereen weten: dit is onze visie.

Daar gruwen sommige journalisten van; zij vinden dat je als journalist alleen mag informeren. Dat vind ik te gemakkelijk en slap. Verschuil je niet en laat zien wat je vindt. We leven in een tijd waarin mensen geen weg meer weten in die enorme informatiestroom, in blogs en tweets. Het is lastig je eigen opinie te bepalen. Een kijker mag best zien wat wij vinden. Neem de eerste uitzending van dit seizoen: het is toch stuitend dat een bedrijf kinderopvang puur als middel ziet om gemakkelijk geld te verdienen. Om zoveel mogelijk rendement te halen, wordt beknibbeld op basale zorg. Dat vind ik heftig."

Les 6

Laat je raken

"Bij mij begint een programma niet met een emotie. Wanneer de misstanden, het onrecht of leed groot zijn, kan ik daar in de loop van het proces door geraakt worden. Wat mij in al die jaren het diepst heeft geroerd, is meteen mijn bekendste voorbeeld: het verhaal van het ontstaan van 'Tony Chocolonely'.

Jaren geleden, ver voordat onze chocolade repen in het supermarktschap terecht kwamen, maakten we met de 'Keuringsdienst' programma's over slavernij in de cacao-industrie. Als consument van reguliere en dus met slavernij besmette chocola, zou ik mezelf laten aanklagen als medeplichtige aan die slavernij. Toen ik hiervoor naar Burkina Faso afreisde om de jongens te interviewen die als slaven op de cacaoplantages hadden gewerkt, was ik daar aanvankelijk vrij koeltjes onder. Ik was enkel bezig met mijn journalistieke missie en het ophalen van getuigenissen om te bewijzen dat ik medeplichtig was.

Maar toen ik eenmaal in dat oude dorpje voor die analfabetische jongens zat, voelde ik het opeens. Een oude man tikte langzaam op een ouderwetse typmachine hun getuigenissen op. En plotseling voelde ik mij echt schuldig aan de ellende van die jongens. Dat raakte me enorm, waarna ik zelf het slaafvrije chocolademerk Tony Chocolonely heb opgericht."

Les 7

Vier je succes

"De intensiteit van dit soort programma's vraagt om momenten van ontspanning. Met meer rust en aandacht wil ik voorkomen, dat ik later als zeventigjarige constateer dat mijn leven voorbij is geraasd.

Ik probeer van het moment te genieten en niet alleen met 'straks' bezig te zijn. Dat kan een moment zijn met mijn gezin, waarbij we met zijn allen aan tafel zitten en iedereen het eten lekker vindt. Wat met de kieskeurige smaak van mijn dochters nog niet zo makkelijk is. Van zoiets clichématig eenvoudigs kan ik ontspannen en gelukkig worden.

Maar ook met ons bedrijf, eigenlijk mijn andere familie met goede mensen die hard werken, kan ik dat hebben. We maken ongelooflijk veel series, bedenken nieuwe programma's terwijl de oude nog lopen en voor je het weet, zit je voortdurend in die productiemallemolen. Het is belangrijk om soms stil te staan bij alles wat we al bereikt hebben: dat we zoveel goede mensen om ons heen hebben verzameld, en dat we dingen maken die gewaardeerd worden en impact hebben. Soms gaan we heerlijk exorbitant uit eten en dan knijpen we in elkaars arm. Even van het gouden moment genieten. Succes moet je vieren. Het kan zo voorbij zijn."

Teun van de Keuken
Teun van de Keuken (41) is programmamaker en journalist. Op dit moment is bij de VPRO 'De Slag om Nederland' te zien, over bestuurlijk Nederland. Samen met Roland Duong leidt Van de Keuken het televisieproductiebedrijf Appelbaum. Hiervoor maakten zij programma's als de 'Keuringsdienst van Waarde', 'De Slag om Brussel' en 'Wijn aan Gort'. Ook is hij columnist voor Het Parool. Teun is de zoon van filmmaker Johan van der Keuken. Hij is getrouwd en heeft twee dochters van 3 en 7 jaar.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie