'Ik ga boeddhistisch met het christendom om'

home

COKKY VAN LIMPT

De nieuwe contactpersoon van het Netwerk Vrouwen en Boeddhisme is Marleen Sint, Bethaniëdwarsstraat 15, één hoog, 1012 CB Amsterdam.

Lange tijd heeft voor Doshin Nicolette Houtman het christendom op de eerste plaats gestaan en Zen op de tweede, maar nu heeft ze stuivertje gewisseld. Op 5 augustus is zij op De Tiltenberg in Vogelenzang gewijd tot boeddhistische non, in de Japanse Rinzai Zen-lijn. “Ik heb verschrikkelijk veel pijn gehad met zitten. Toch is Zazen - zitten en mediteren - het wel voor mij. Een heel mooie eigentijdse mystieke weg, vind ik het, zonder poespas en extasen. Echt met je voeten op de grond in het dagelijks leven en toch heel mystiek.”

Houtman heeft een radicale keuze gemaakt, die zich niet alleen vertaalt in haar uiterlijk. Als non zal zij bijvoorbeeld haar beide kinderen van 14 en 17 jaar nog maar gedurende drie maanden per jaar zien. De resterende drie maal drie maanden zal ze, zoals het er nu uitziet, voorlopig in Amerika doorbrengen. Op 1 november is ze vertrokken naar Miami, waar ze tot eind januari woont, samen met de sangha (gemeenschap) van boeddhisten die allemaal dezelfde (vrouwelijke) Zen-leraar hebben als Doshin Nicolette Houtman - de van origine Duitse Prabhasa Dharma.

Zoektocht

Houtmans zoektocht naar een geestelijk thuis is al vroeg begonnen. In 1948 geboren in een vrijgemaakt gereformeerd gezin, heeft zij de kerkscheuring van 1966 meegemaakt. Het gezin Houtman werd Nederlands gereformeerd, maar Nicolette zocht door. Zich steeds verder verwijderend van het orthodoxe christelijke erf werd ze eerst 'gewoon' gereformeerd, daarna Nederlands hervormd, toen een tijdje niets, vervolgens boeddhiste, om tenslotte uit te komen bij een combinatie van boeddhisme en remonstrants (dus zeer vrijzinnig) christendom. Ze was zelfs bijna remonstrants predikante geworden.

“Hoewel ik vorig jaar zomer al wist dat ik boeddhistische non wilde worden, heb ik nog tot november op het Remonstrants Seminarium in Leiden gezeten. En, wat de Remonstrantse Broederschap betreft had ik de predikantsopleiding gewoon kunnen afmaken. Ze vonden dat wel interessant, die twee wegen. Praktisch bleek het echter niet haalbaar om die twee geloofstradities allebei goed te volgen. Ik ben nog wel steeds lid en ga ook af en toe voor in de remonstranatse gemeente in Eindhoven.”

Negen jaar geleden maakte Nicolette Houtman voor het eerst kennis met het boeddhisme, tijdens haar studie theologie aan de Hogeschool Holland. “Ik las een artikel over een Zen-meester, die een stok omhooghoudt voor zijn leerlingen. Hij vraagt dan wat dat is: 'Indien je het ziet, wat is het dat je ziet? Dingen zijn zoals ze zijn. Het woord stok is een benoeming; je noemt een stok een stok maar het is geen stok'. Dat is het, dacht ik met een Aha-Erlebnis, en besloot later de 100-uren opdracht die ik voor mijn studie moest doen, te gebruiken voor meditatie. Na enig rondvragen - in kerkelijk Nederland wist toen bijna niemand iets van meditatie - ben ik terechtgekomen bij De Tiltenberg. Ik heb ontzettend veel pijn geleden met het leren zitten, maar ben er daarna mee doorgegaan: elke dag thuis zitten en een paar keer per jaar aan een weekend meedoen. Na een jaar wilde ik wel een leraar zoeken, bij voorkeur een vrouwelijke. Er was toen maar één vrouwelijke Zen-leraar in Nederland en dat was Prabhasa Dharma.”

Feminisme

Houtmans scriptie MO-A theologie ging over een feministisch-theologische visie op godsbeelden; in haar MO-B scriptie over de feministische mystica vroeg zij zich af of feminisme en mystiek niet dusdanige antipolen zijn dat ze niet kunnen worden gecombineerd. Niet elk feminisme is te verbinden met mystiek en niet elke mystiek past bij feminisme, was haar conclusie. Haar beoordeling van het mystieke pad dat ze inmiddels zelf was opgegaan, viel positief uit: “Omdat je als Zen-beoefenaar gewoon in de maatschappij blijft staan en omdat Zen een mystieke weg is binnen het normale leven, is het wel te verbinden met vormen van feminisme.”

Zo sloop het Zen-boeddhisme ook haar studie binnen en dat zou niet meer anders worden. Na de Hogeschool Holland stroomde ze in op de Vrije Universiteit, waar ze cum laude afstudeerde op de vergelijking van de psalmen van boeddhistische nonnen en het werk van Marguerite Porete, die in 'De spiegel van de eenvoudige zielen' een mystieke weg aangeeft naar bevrijding.

Inmiddels heeft Nicolette Houtman bij de Utrechtse boeddhismekenner prof. dr. Ria Kloppenborg de opzet ingeleverd voor een proefschrift. Dat zal ook weer gaan om een vergelijking van boeddhistische en christelijke literatuur, nu over 'de gestalte van de wijsheid'. Ze wil de Bijbelse wijsheidsliteratuur vergelijken met de Prajnaparamita Soetra - de Soetra van de volkomen wijsheid (Soetra betekent woorden van de Boeddha). Een copromotor van het Titus Brandsma-instituut zal een wakend oog houden over de christelijke onderdelen van de dissertatie.

Getroffen

De beslissing om non te worden is Nicolette Houtman eigenlijk 'overkomen'. “Ik wist eigenlijk niet wat ik wilde gaan doen na mij opleiding. Ziekenhuispastor leek me wel wat.” Maar toen gebeurde er iets anders. Vorig jaar, tijdens een sesshin (langdurige groepsmeditatie) op De Tiltenberg werd Houtman diep getroffen door een ervaring met haar Zen-leraar, Prabhasa Dharma. “Prabhasa kwam binnen in de Zendo (meditatieruimte) en ging heel mooi zitten in een heel diepe meditatie. Na een halfuurtje verlieten de meesten van ons de Zendo om yoga-oefeningen te gaan doen, maar Prabhasa bleef zitten. Ik kwam af en toe langs en zag haar daar zo zitten, twee uur lang, zonder een beweging te maken. Toen wist ik ineens: ik wil non worden. De volgende dag ben ik naar haar toe gegaan om haar dat te vertellen. Een hele beslissing, waar ik mij zelf over verwonderde.”

Op dat moment was Houtman al drie jaar boeddhiste. Dat kun je worden, vertelt ze, door 'de precepts en de drie toevluchten te nemen'. Dat is een bepaalde lekenceremonie waarbij je zegt: 'ik neem mijn toevlucht tot de Boeddha, de dharma en de sangha. De Boeddha is de belichaming van de verlichting en als zodanig voorbeeld en doel van de boeddhist, de dharma is de leer van Boeddha en de weg die de boeddhist te gaan heeft en de sangha is de gemeenschap van hen die deze weg gaan. verder zijn er nog tien voorschriften waaraan elke boeddhist zich dient te houden.

Na haar wijding in augustus tot non is Nicolette Houtman nu in het novice-stadium. Over een aantal jaren, na een intensieve training kan zij gewijd worden tot Osho, Zen-priester.

Wat zijn nu de verschillen tussen een leven als boeddhistische leek en een leven als boeddhistische non? “Als leek heb je bepaalde prioriteiten in je leven, zoals een gezin, een baan of een studie. Dat mag je allemaal laten voorgaan. Maar als non 'ben' je er, ook letterlijk. Je moet beschikbaar zijn voor de sangha. Als mijn Zen-meester of een bepaalde sangha zou zeggen: 'wij hebben jou nodig', bij voorbeeld om meditaties te leiden, dingen te regelen of iets op te zetten, dan ga ik daarheen.”

Vrouwennetwerk

Houtmans wijding en vertrek naar de sangha in Miami betekenden tegelijkertijd het einde van haar functie als coördinator van het op 1 mei 1993 opgerichte landelijke Netwerk Vrouwen en Boeddhisme, de eigenlijke aanleiding tot ons gesprek. Ongeveer tachtig vrouwen in Nederland, boeddhist of geïnteresseerd in boeddhisme, zijn inmiddels bij het netwerk aangesloten. “Er is een adres, een coördinatiegroep, die zorgt dat er een netwerk is en er is een nieuwsbrief die twee maal per jaar uitkomt. Daarin kunnen verslagen worden opgenomen, lezingen, studiedagen en bijzondere gasten aangekondigd, oproepen geplaatst, enzovoorts. Het is dus niet zo dat de coördinatiegroep van alles organiseert en een groot programma aanbiedt. De aangesloten vrouwen moeten zelf initiatieven nemen.”

In het boeddhisme, een van origine oosterse traditie in een oosterse cultuur, heeft de vrouw een ondergeschikte positie. Dat neemt niet weg dat de plaats van de vrouw in het boeddhisme zowel voor het netwerk als voor boeddhistische vrouwen in het westen wel degelijk een belangrijk onderwerp is. Houtman: “Wat wij met name belangrijk vinden als we naar de toekomst kijken, is de vraag hoe wij het boeddhist-zijn als vrouwen in het westen willen vormgeven en welke bijdrage wij kunnen leveren aan een nog te vormen traditie. Zodat we niet straks moeten zeggen: er is veel gebeurd maar de vrouwen zijn weer nergens.”

Wat betekent, met haar enorme involvement in het boeddhisme, nu eigenlijk het christendom nog voor Nicolette Houtman?

“Het christendom betekent niet nòg, maar veeleer wéér iets voor mij. In Zen heb ik geleerd achter de woorden te lezen. Woorden - dat zijn vingers die naar de maan wijzen. Aan zo'n vinger heb je natuurlijk niets, want het is de maan waar het om gaat. In Zen leer je die maan te zien. En als je dat een keer door hebt, als je geleerd hebt achter de woorden te lezen, dan gaat ook de Bijbel op een heel andere manier leven: oh, bedoelen ze dat, en dat, en dat! Oh, wat is het eigenlijk mooi! Je zou kunnen zeggen dat ik op een heel boeddhistische manier, onorthodox, omga met het christendom.”

Jezus

Dat laatste geldt ook voor haar waardering van de figuur Jezus. “Voor mij is Jezus een boeddha, dat betekent een grote verlichte geest. De betekenis van de Boeddha en Jezus is voor mij niet zozeer historisch. Waar het om gaat is dat iedere mens een boeddha is en een Christus en dat je dat moet zien te verwezenlijken in je leven. Als Jezus zegt: 'ik ben de weg', dan denken christenen dat Jezus hun verlosser is. Maar, vanuit de gnosis bekeken (het christendom zou gewoon die boeken, zoals het Thomasevangelie, er weer bij moeten pakken) kun je zeggen: 'ik ben de weg' - dat is de weg, die als het ware door hem heen spreekt, de uiteindelijke werkelijkheid, die zich door Jezus heen manifesteert. Dan krijgt dit gezegde een heel andere uitleg. En dan is de uitspraak 'ik ben de weg' helemaal niet meer aanmatigend, want dan is hij niet de énige, maar moet jíj óók de weg worden. Veel mensen zeggen: 'je moet christen' worden. Maar ik zeg: 'je moet Christus worden'. Je moet geen God van hem maken, Jezus was ook gewoon mens.”

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie