Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik ben humanist en dus tegen euthanasie'

Home

MARCO VISSCHER

'Ik zie liever dat euthanasie onder de radar blijft', zegt de Canadese historicus Kevin Yuill. Volgens hem is de vrees voor een hellend vlak na legalisering volkomen terecht gebleken.

Het is zo'n onderwerp waarover het debat is gestopt. Heel liberaal Nederland - links en rechts - steunt euthanasie. Onder de traditionele tegenstanders - conservatieven en christenen - heerst wat meer verdeeldheid, maar iedereen in ons gidsland weet: de euthanasiewet valt niet meer terug te draaien.

Intussen is het aantal meldingen van euthanasie of hulp bij zelfdoding in Nederland in een jaar met maar liefst 15 procent gestegen, tot 4829. En België baarde dit jaar tweemaal internationaal opzien: eerst door euthanasie mogelijk te maken voor kinderen van alle leeftijden, en onlangs door toestemming te geven aan het euthanasieverzoek van een 51-jarige tbs'er.

Dat zijn zorgwekkende trends, meent de Canadese historicus Kevin Yuill (51). Volgens hem onthult de populariteit van euthanasie ons negatieve mensbeeld.

In zijn boek 'Assisted Suicide' stelt Yuill niet alleen ongemakkelijke vragen voor iedereen die euthanasie steunt, maar presenteert hij ook even ongemakkelijke antwoorden.

Lees verder na de advertentie

Wat is uw probleem met euthanasie?

"We vertellen via onze wetten dat we minder waarde toekennen aan het leven van oude of zieke mensen. Immers, euthanasie is exclusief bedoeld voor mensen wier leven we aanmerken als minder waardevol. Ik vind het een walgelijk idee dat we rond ons zeventigste levensjaar wel klaar zouden zijn met ons leven en dat het eigenlijk prima is, misschien zelfs wel beter, als we er dan een einde aan maken."

Daar beslissen we toch zélf over? Niemand zal ons dwingen.

"Ah, u doelt op ons recht op autonomie! Volgens mij geloven de voorstanders daar helemaal niet in. Als we werkelijk geloven in het idee dat mensen mogen doen wat ze willen, dan verleggen we het recht op hulp bij zelfdoding toch naar iedereen, ook naar een jongeman wiens vriendin net de verkering heeft uitgemaakt? En waarom hebben we al die hindernissen en regulerende instanties nodig als we geloven in autonomie? Waarom geen zelfmoordpil, zoals de Nederlandse pil van Drion, voor iedereen die behoefte voelt? Je kunt nu eenmaal niet autonomie verstrekken aan sommige mensen, maar niet aan anderen, want dan creëer je ongelijkheid."

In België is recentelijk de wet verruimd, zodat het recht op euthanasie ook geldt voor kinderen die uitzichtloos lijden.

"Ja, kinderen die nog moet worden verteld wat voor kleren ze aan moeten trekken, kunnen hun doodswens kenbaar maken en als ze dat kunnen beargumenten zal naar hen worden geluisterd. Ik ben vooral geschokt door de nonchalance waarmee dit besluit is genomen. De minister van volksgezondheid, vicepremier Laurette Onkelinx, kwam niet eens opdagen bij het debat! Er wás ook nauwelijks debat, want de wijziging is met een ruime meerderheid aangenomen. België laat zien wat er gebeurt als je eenmaal deze weg inslaat."

U vreest voor een hellend vlak?

"Inmiddels wel, ja. Ik was altijd huiverig voor dat argument, want het is heel conservatief - het impliceert dat je nooit iets nieuws zou mogen doen vanwege de mogelijk negatieve consequenties. Ik bén geen conservatief, maar een liberaal. Maar we zien nu dat er steeds meer mensen zijn die óók willen worden geëuthanaseerd. De tbs'er die in België toestemming heeft gekregen voor zijn verzoek om euthanasie, werd als jongeman tijdens zijn strafproces krankzinnig verklaard en daardoor niet verantwoordelijk voor zijn daden (verkrachtingen en moord, red.). Hij vindt zelf bovendien dat hij mentaal onbekwaam is om te worden vrijgelaten. Maar zijn verzoek om euthanasie is gehonoreerd, omdat hij het verstandig heeft beredeneerd! Dit is ongehoord.

Maar kijk ook naar Nederland, waar Uit Vrije Wil (burgerinitiatief dat 'stervenshulp' mogelijk wil maken voor mensen met een 'voltooid leven', red.) veel steun heeft gekregen. Het vlak is kennelijk zo hellend dat euthanasie is veranderd in een recht, waar iedereen een beroep mag doen."

Is compassie geen geldige reden om euthanasie te steunen?

"Tja, wie is er nu tegen compassie? Weet u, échte compassie brengt een verantwoordelijkheid om te handelen met zich mee. Maar we zijn bij euthanasie toch vooral bang om zelf op te treden, we schuiven de verantwoordelijkheid liever in de schoenen van professionals. Ik meen dat het een arts is toegestaan om een persoonlijke afweging te maken om het leven van een patiënt te beëindigen - en compassie kan daarin zeker een rol spelen - maar zodra het beleid wordt, is het problematisch."

U keurt het wel goed als een arts het leven van een patiënt beëindigt?

"Ja, dat kan onder bepaalde omstandigheden een juiste beslissing zijn. Het zou zelfs inhumaan zijn als dokters zo'n beslissing niet zouden mogen nemen. Dat hebben ze ook altijd gedaan, eeuwenlang. Het lijkt soms alsof euthanasie een nieuw verschijnsel is. Dat is het natuurlijk niet. Dit gebeurde altijd al, volstrekt onofficieel.

Ik verzet me tegen de legalisering, het creëren van wetgeving die het toestaat om sommige patiënten te doden. Ik zie liever dat euthanasie onder de radar blijft. Ik vind simpelweg niet dat de staat zich moet bezighouden met het doden van zijn burgers."

Anderen zullen zeggen dat de staat een diepe wens van zijn burgers respecteert en faciliteert.

"Mag ik vragen: hoe denkt u over de doodstraf?"

Wat heeft dat ermee te maken?

"In de Verenigde Staten zitten een hoop gevangenen in de dodencel die geen beroep tegen hun doodstraf hebben lopen. Ze hebben zich er kennelijk mee verzoend. Vindt u het dan goed dat ze worden geëxecuteerd?

Ik denk het niet. Ik ben tegen euthanasie om dezelfde reden als waarom ik tegen de doodstraf ben: de staat mag niemand executeren, of het nu in de gevangenis gebeurt om iemand te straffen of in het verpleeghuis om iemand te helpen."

Wilt u opzettelijk shockeren door zulke woorden te gebruiken?

"Ik snap dat het confronterend is, maar laten we eerlijk zijn over wat er precies gebeurt. Het is goed om te beseffen dat we ook in dit gesprek geneigd zijn eufemismen gebruiken."

Hoe verklaart u de behoefte aan regulering van euthanasie?

"Ik vermoed dat een deel van het antwoord zit in een vijandige, argwanende houding tegenover technologie, die het mogelijk heeft gemaakt dat ons leven kan worden verlengd, ook wanneer we ernstig ziek zijn.

Een ander deel van het antwoord zit in de opkomst van de new-agebeweging met haar mantra dat je zelf verantwoordelijk bent voor je eigen leven. Dat is natuurlijk paradoxaal: als je écht dood wilt, heb je daar geen wetgeving bij nodig en zelfs geen dokter. Maar goed, juist de mensen die zich denken te keren tegen autoriteit en menen op te komen voor hun zelfbeschikkingsrecht steunen legalisering."

U noemt zichzelf humanist. Maar humanisten zijn toch vóór zelfbeschikkingsrecht en vóór euthanasie omdat ze zo mensen uit hun lijden kunnen verlossen? Het Humanistisch Verbond steunde Uit Vrije Wil.

"Als humanist maak ik me zorgen over de groeiende overtuiging dat het menselijk bestaan een probleem is. Dat zien we heel sterk aan het populaire, nauwelijks aangevochten idee dat we met te veel mensen op aarde zijn. Het misantropisch wereldbeeld blijkt ook sterk uit de vrees voor vergrijzing. Daarmee hebben we de angst voor overbevolking gericht op ouderen: die werken niet meer en hebben veel dure zorg nodig. De Britse filosofe barones Mary Warnock heeft het letterlijk over een 'plicht om te sterven' voor ouderen die een last zijn voor de staat vanwege de kosten om hen in leven te houden. Het is alsof het heel normaal is geworden om te kijken welke mensen het minst waardevol zijn om nog langer door te leven. Maar de dood zie ik niet als een oplossing voor maatschappelijke problemen.'

U doet alsof er een strijd tegen ouderen bestaat, maar Uit Vrije Wil is juist ontstaan vanuit ouderen zelf die de mogelijkheid voor euthanasie wilden wanneer ze eraan toe zouden zijn.

"Het is een fascinerend fenomeen, niet in de laatste plaats vanwege de steun van publieke intellectuelen (onder wie Hedy d'Ancona, Frits Bolkestein en Dick Swaab, red.). Weet u, de mensen die het bezorgdst zijn over overbevolking op onze planeet behoren tot de elite. Zij zeggen in feite dat er te veel 'van hen' zijn, te veel Afrikanen, te veel mensen die niet zo zijn als zijzelf. Zo verklaar ik dat de roep om legalisering of uitbreiding van wetgeving rondom euthanasie vanuit de elite komt en níet van onderop, vanuit de massa."

U klinkt in uw redeneringen zo afstandelijk en koel. Het gaat hier toch om een heel persoonlijk thema?

"Ik zie mezelf graag als rationeel. Maar u heeft wellicht ook gemerkt dat ik hier zeer gepassioneerd over ben."

Ik bedoel: het lijkt soms alsof de rauwe werkelijkheid van het uitzichtloos lijden van onze ouderen, en de hartverscheurende verhalen rondom euthanasie u volstrekt koud laten.

"Ach, we kunnen elkaar de hele dag hartverscheurende verhalen vertellen, maar persoonlijke ervaringen bewijzen niets. Ik houd niet zo van die aanpak. Je móet een stap terugzetten om een betere blik op het geheel te hebben; dat is waarschijnlijk wat u interpreteert als afstandelijk en koel."

Uw vakgebied is de Amerikaanse geschiedenis. Waarom bent u zo gedreven als euthanasie ter sprake komt?

"Ik denk dat onze samenleving een stevig probleem met moraliteit heeft. We weten niet langer wat goed en slecht is, en we durven er geen uitspraken meer over te doen. Onze houding tegenover zelfmoord - want daar hebben we het feitelijk over - kun je zien als een goede indicator. Er is vandaag een sterke neiging om geen mening te hebben of om anderen te berispen wanneer ze zich uitspreken: wie ben jij dan wel om de zelfdoding van Robin Williams te veroordelen?, zeggen ze dan.

Ik vind het heel problematisch als we daar geen moreel oordeel over mogen hebben. Sterker, het formuleren van een oordeel betekent juist dat je respect hebt voor de ander en dat je betrokken bent bij de ander. Een zelfmoord laat mensen achter die er verdriet over hebben en onbegrip over voelen. Dat is genoeg om zelfmoord verkeerd te vinden. Als je niet meer kunt zeggen dat de dood een slechte zaak is, wat kun je dan nog wél zeggen?

Ik wil een weerwoord bieden op het huidige cynische mensbeeld dat klakkeloos accepteert dat we mensen het leven ontnemen wanneer het minder waard is. We zijn allemaal met elkaar verbonden en ik vind dat het ons zou moeten schelen of iemand leeft of dood is. Ik wil het debat over euthanasie blijven voeren, omdat ik om mensen geef, omdat ik humanist ben. Een humanist zou vandaag niet moeten strijden voor het recht om te sterven, maar voor het recht om te leven.

Mensen zijn het beste wat we op deze planeet hebben rondlopen. Dat wil ik graag zo houden."

Wie is Kevin Yuill?

Kevin Yuill (1962) doceert Amerikaanse geschiedenis aan de universiteit van Sunderland. Hij publiceerde over een breed scala aan onderwerpen, van de oorsprong van countrymuziek tot wapenbezit van de Afro-Amerikaanse bevolking. Zijn vorig jaar uitgekomen boek 'Assisted Suicide: The Liberal, Humanist Case against Legalization' komt voort uit sterke betrokkenheid bij het onderwerp. Het boek werd uiterst kritisch besproken in BMJ (voorheen British Medical Journal), maar kreeg ook gunstige recensies. Het oecumenische tijdschrift First Things schreef dat Yuill progressievelingen de argumentatie heeft geleverd om tegen euthanasie te pleiten zonder te denken dat ze conservatief zijn geworden. Het vakblad Disability & Society prees zijn boek om de 'actuele en welkome' bijdrage. Yuill twittert onder @historykev.

'Assisted Suicide: The Liberal, Humanist Case against Legalization' verschijnt volgende maand als paperback (Palgrave MacMillan. 188 blz.).

'Ik maak me zorgen om de groeiende overtuiging dat het menselijk bestaan een probleem is'

Deel dit artikel