Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Hoe kunnen we de pizzo weigeren als niemand ons verdedigt?'

home

CECILE LANDMAN

NISCEMI - In de zomer heet, de huizen overwegend grijs, of grijsgeel en lelijk, alsof ze nooit afgebouwd werden. Op de pleinen oude mannen in een nooit eindigende pantoffelparade. Geplooide gezichten. De jongeren scheuren heen en weer op hun brommertjes. Tien jaar geleden kwamen in dit Sciciliaanse dorp Giuseppe en Rosario om, jongetjes van negen en tien jaar oud. Per ongeluk, want het gebeurde tijdens een vuurgevecht tussen mafioso.

Vorige week herdacht Niscemi hun dood herdacht. In een eindeloze litanie werden namen voorgelezen van de talloze slachtoffers van de mafia. Kinderen hadden meters tekeningen gemaakt en renden met gele baseballpetjes op hun hoofd door de grote drukte. Weinig bewoners hadden gevolg gegeven aan de oproep om witte lakens aan de balkons te hangen, tegen de misdaad. Bijna tienduizend mensen waren afgekomen op de manifestatie. Ook veel pers dit keer, want 's avonds kwamen premier Prodi, enkele kopstukken van de antimafia en Kamervoorzitter Violante langs. Del Turco, hoofd van de parlementaire antimafia-commissie, was er ook: “Achter de schijnbare stilte vindt een herschikking plaats binnen de misdaadorganisatie Cosa Nostra.”

De zon staat hoog en de klokken van de twee oude kerken op het dorpsplein slaan een heldere melodie. Op het plein zitten wat stilletjes een groot aantal familieleden van de slachtoffers, uit heel Italië afgereisd.

In dit dorp heeft de oorlog tussen twee verschillende mafia-organisaties haar sporen diep getrokken. Aan de ene kant de beruchte Cosa Nostra, aan de andere kant de vrije jonge en wrede organisatie Stidda. Inzet: de controle over het territorium en de handel in heroïne, hoekstenen van de macht van de mafia op Sicilië.

Anders dan in Palermo, waar het moorden meer 's nachts plaats vindt, gebeurde dat in Niscemi op klaarlichte dag. Bij de slager, de bakker, op het plein. Het is voorgekomen dat honderden mensen struikelend over elkaar wegvluchtten voor de regelmatig voorkomende vuurgevechten.

Enza Panebianco woont nu in Palermo, nadat het leven voor haar in Niscemi onmogelijk was geworden. Ze was een van de “weinige dromers in een stadje dat door God was vergeten”. Maar ze droomden niet alleen van een stadje zonder mafia, waar de scholen, het ziekenhuis, een bioscoop zonder problemen zouden kunnen functioneren.

Enza: “De loopjongens van de mafiabazen stonden bij ons op de hoek om in de gaten te houden hoe vervelend wij voor hen konden worden. Wij begonnen ons toen net politiek te manifesteren, een beetje naïef waarschijnlijk. We ontdekten van alles, bestudeerden documenten en hebben feiten aan elkaar verbonden. Die hebben we in 1992 in de openbaarheid gebracht, tijdens een anti-mafiamanifestatie op het plein. Daarna werd de gemeenteraad ontbonden op last van het ministerie van binnenlandse zaken.”

In 1992 kwam op die manifestatie aarzelend een heel klein deel van de bevolking af. Enza, toen nog een meisje met een grote bril, las achter een microfoon op het plein haar aanklacht voor. Tot twee knallen weerklonken, kort na elkaar. Iedereen verstijfde. Vanuit een straatje kwamen twee jongens grijnzend het plein op. In hun handen kleurige trossen ballonnen.

Op 20 maart, de dag voorafgaand aan de laatste antimafia-manifestatie, had de burgemeester nog gezegd: “Het geweld neemt weer toe. Een brute wending. Bijna dagelijks zijn er aanslagen, zoals verbrande auto's en mishandeling van personen.” Het zijn signalen van de pizzo, het zogenaamde 'beschermgeld' waarmee mafiose lieden de bevolking in een wurggreep houden.

De huidige burgemeester is er niet zomaar een. Hij trad aan na een verkiezingscampagne die bol stond van de spanningen. Iedereen betrad weer het strijdveld. De mafiosi, oude besmette politici én Salvatore Liardo. Deze christen-democraat voerde veel strijd binnen zijn eigen partij, de partij van Andreotti. Liardo probeert, na een aantal jaren zonder gekozen gemeenteraad, van alles om het dorp leefbaar te maken. Zo sliep hij meermaals in een van de scholen om de vernielingen door de dorpsdelinquenten tegen te gaan en hield hij een tiendaagse hongerstaking. Op een ander moment bedacht hij een praatstaking met als doel het ziekenhuis dat met sluiting werd bedreigd open houden.

Tijdens zijn toespraak op de manifestatie van vorige week vrijdag zei minister-president Prodi: “We moeten goed beseffen dat de georganiseerde criminaliteit in deze dagen een enorm belangrijke rol speelt. Niet alleen in ons land, er zijn internationale banden tussen criminele organisaties. Zo ook met de Albanese misdaad.”

Hij zegt dat er hier op Sicilië te weinig rechters zijn en te weinig middelen. “Hier moet het nieuwe werk beginnen. We moeten werk creëren. Op een paar kilometer hiervandaan heeft een werkloze man zichzelf uit wanhoop vandaag in de fik gestoken. Het creëren van werk is een taak voor de overheid, maar ook voor jullie. De staat zal vandaag noch morgen afwezig zijn. We zullen er zijn. We zullen er zijn.”

Intussen zit, ook in Niscemi tijdens de manifestatie, Agata Azzolina in haar huis, bewaakt door een militaire patrouille die haar buitenshuis niet mag vergezellen. Ze komt niet naar het plein, bang als ze is om zich nog tussen de mensen te begeven. Haar man en zoon werden op zestien oktober verleden jaar vermoord. Een geval van 'beschermgeld' dat de mafia kwam opeisen.

Na Prodi spreekt Kamervoorzitter Violante mooie woorden uit Rome: “Rondkijkend over het plein, zag ik al die mensen. Misschien kunnen we praten, vertellen over het Italië van Niscemi. Het Italië dat zijn scholen heeft verdedigd tegen het mafioos vandalisme. Niscemi dat vandaag heel serieus haar doden herdenkt. We zijn in de meerderheid. De misdaad is de minderheid. Morgen is het de 22e en wat gebeurt er dan? Zal het net zo blijven als hiervoor? Ik zeg van niet, maar wil niet retorisch zijn. We moeten het geld van de mafia afnemen. Dat moet miljard na miljard na miljard. We moeten die gebruiken voor speeltuinen voor onze kinderen. Het Italië van Niscemi moet vechten om het geld aan de mafia te ontnemen. Deze gebieden zijn arm en miserabel. Maar we moeten hieraan werken. Dat is onze toekomst. Want als de mafia arm wordt heeft ze niets meer in te brengen. Dit is de taak van het Italië van morgen. De toekomst die op tweeëntwintig maart begint. Onze kinderen zien ons als burgers. Wij moeten het goede voorbeeld geven.”

Twee dagen later hangt Agata Azzolina zich op. Alleen, verlaten door de overheid en andere instellingen. In de litanie van namen die op het plein werden voorgelezen kwamen die van haar man en zoon niet voor. Op háár begrafenis is de hoogste autoriteit slechts een ontzettend jonge kapitein van de carabinieri, paramilitaire politie, uit een ander stadje. Vertegenwoordigers van overheidsinstellingen tonen zich niet.

De voorzitter van de winkeliersbond zit achter een videospelletje tijdens de begrafenis. Hij zegt: “Wat voor zin heeft het de pizzo niet te betalen als niemand ons verdedigt? Ook ik betaal, maar niet in geld. Wel in goederen.”

's Avonds is het laatste bericht uit Niscemi dat de huisdeur van de bioscoopdirecteur in brand is gestoken. Een paar weken geleden was de bioscoop zelf al afgefakkeld.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.