Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Het wordt tijd transseksuelen te behandelen als gewone patiënten'

Home

Door van der Wiele

Cisca (58) onderging enkele weken geleden een geslachtsveranderende operatie. © Arie Kievit

'Hoera, het is een meisje!" schreef Cisca (58) half augustus op haar Facebookpagina, een paar uur na haar geslachtsaanpassende operatie in het Amsterdamse VUmc. Met een foto van zichzelf in het ziekenhuisbed, zichtbaar aangedaan na de zware fysieke ingreep, maar met een brede lach. Cisca's overgangstraject van man naar vrouw was langdurig en ingrijpend. In december 2008 klopte zij aan bij het genderteam van het VUmc, na decennialang worstelen met haar identiteit.

Ze moest een half jaar wachten op de eerste van zes gesprekken om haar genderdysforie, gevoelens van onbehagen over het biologische geslacht, vast te stellen. Daarna mocht zij beginnen aan wat het genderteam de 'real life experience-fase', kortweg RLE, noemt. Dat is een jaar fulltime leven als vrouw.

Gedurende deze periode ontving Cisca een hormoonbehandeling door de endocrinoloog. Ze volgde logopedie en onderging bij een schoonheidsspecialiste driehonderd uur elektrische epilatie van de baardregio en het kruis. Dat is extreem veel, Cisca is van geboorte albino en de groei van pigmentloos haar is nauwelijks te stoppen. Na het geslaagde jaar als vrouw leven, kreeg zij groen licht voor de geslachtsaanpassende operatie. Cisca moest nog ruim een jaar wachten op wat zij noemt de 'kers op de taart', de neovagina.

Twee teams
Nederland heeft twee erkende genderteams. Daarin is deskundigheid van verschillende disciplines samengebracht, waaronder psychiatrie, endocrinologie, gynaecologie en plastische chirurgie. De teams bieden een diagnostisch traject van doorgaans zes gesprekken om transseksualiteit vast te stellen en te onderzoeken of er sprake is van een bijkomend psychiatrisch ziektebeeld. Het medische traject bevat de hormoonbehandeling en de operaties. Het VUmc heeft vierhonderd aanmeldingen per jaar, waaronder honderd minderjarigen. Het Groningse UMCG krijgt jaarlijks vijftien nieuwe patiënten.

Met gemengde gevoelens kijkt Cisca terug op het traject dat zij doorliep bij het VUmc. Ze is blij dat haar geslacht is aangepast aan hoe zij zichzelf ervaart. "De mensen van het genderteam doen vreselijk hun best, maar door onderbezetting zijn de wachttijden lang en kunnen ze niet aan iedereen voldoende tijd besteden." Cisca had nog geluk met slechts een half jaar wachten op het eerste diagnostische gesprek. Toen zij begon, meldden zich jaarlijks 120 mensen aan in Amsterdam, de laatste jaren is dat explosief gestegen. De wachttijd is opgelopen tot achttien maanden. "Een verschrikkelijke situatie," zegt Michael van Trotsenburg, directeur van het genderteam van VUmc. "We hebben de capaciteit niet. Er zijn eenvoudigweg onvoldoende psychologen en plastisch chirurgen te vinden met ervaring met deze patiëntengroep. Genderzorg is geen hip gebied."

Nauwelijks wachttijden
Cisca komt uit de Randstad, maar had zij in een noordelijke provincie gewoond, dan was zij geholpen door het genderteam van UMCG. Dat team heeft een dag per maand de operatiekamer ter beschikking, met vijftien patiënten per jaar zijn er nauwelijks wachttijden. Er is alleen een wachttijd van zes maanden voor de gesprekken met de psychiater. Voordeel van de kleinschaligheid is dat het team maandelijks alle patiënten die de RLE doorlopen, bespreekt.

Nog een luxe is dat een maatschappelijk werkster lid is van dit team: Astrid Pascal. Zij begeleidt de patiënten achttien maanden voor de operatie en achttien maanden erna om te helpen het persoonlijke veranderingsproces zo goed mogelijk te laten aansluiten op de sociale omgeving.

Oprekken
Iemand die in gedachten al jarenlang bezig is met de wens van geslacht te veranderen, realiseert zich niet altijd wat een schok de coming-out kan zijn voor naasten. Patiënten die hun werk dreigen te verliezen vanwege hun transseksualiteit, staat Pascal bij tot op de werkvloer: om begrip te kweken, zodat ze hun baan kunnen behouden. Daarnaast is het belangrijk om patiënten voor te bereiden op de nazorg. Transvrouwen moeten na de operatie drie maanden twee, drie keer per dag minimaal een kwartier dilateren om de nieuwe schede, gemaakt van de eigen penishuid, open te houden. Dit 'oprekken' is erg pijnlijk en een goede voorbereiding daarop vergroot de kans dat patiënten dat volhouden.

De psychologische zorg voor transgenders komt vooral voor rekening van Transvisie Zorg en de Psycho Informa Groep (PIG). Ook daar had Cisca begeleiding kunnen vinden om haar geaardheid te onderzoeken. Beide aanbieders ondersteunen ook de sociale omgeving van de transgender. "We zijn er al heel lang op uit de psychosociale zorg veel dichter bij de medische behandeling te brengen," zegt Thomas Wormgoor, van Transvisie Zorg. "Een transitie van het ene naar het andere geslacht is heel ingrijpend. Voor de mensen die bij VUmc op de wachtlijst staan, zijn we bijvoorbeeld een groep gestart, zodat zij alvast een aantal barrières kunnen overwinnen en niet het gevoel hebben stil te staan."

Transvisie doet niet aan diagnostiek, PIG wel. Echter, wie zich met een door de PIG vastgestelde transseksualiteit tot de genderteams van VUmc of UMCG wendt, moet achteraan aansluiten voor opnieuw een diagnose. Daar zijn de genderteams in Amsterdam en Groningen streng in, want zij dragen verantwoordelijkheid voor de behandeling. Ze hebben één procent spijtoptanten en willen dat percentage beslist niet zien stijgen. Mensen kunnen ervoor kiezen de erkende genderteams te omzeilen en zelf een operatie regelen, bijvoorbeeld in Thailand. De kwaliteit van de chirurgie daar staat hoog aangeschreven onder transgenders, maar de nazorg vormt een probleem. Want wat doe je als er een complicatie optreedt of een correctie nodig is? Vaak kloppen deze patiënten alsnog aan bij een Nederlands genderteam.

In een jurk achter de geraniums
Zorgverzekeraars beschouwen transgenders nog niet als een reguliere patiëntengroep. Zij vergoeden het grootste deel van het medische traject vanuit een tarief dat is vastgesteld voor plastische chirurgie. De medische centra leggen toe op de diagnostiek en de langdurige psychologische begeleiding. "Wat hebben we eraan als we iemand een groot medisch traject aanbieden en de patiënt verdwijnt in een jurk achter de geraniums?" vraagt Van Trotsenburg zich retorisch af.

De transgenderzorg moet transseksuelen, vaak jonge mensen, snel en goed terugbrengen in de samenleving. De zorgverzekeraars moeten volgens Van Trotsenburg oog krijgen voor de psychosociale kant. Ruw geschat kost een transitietraject van man naar vrouw jaarlijks vijftienduizend euro. Een overgang van vrouw naar man is complexer en duurder, ongeveer twintigduizend euro per jaar. In Groningen duurt een gemiddeld transitietraject drie jaar, in Amsterdam vijf. Van Trotsenburg raamt de kosten van de transgenderzorg in Nederland tegen een miljoen euro op jaarbasis.

VUmc, UMCG en Transvisie hebben een voorstel gedaan voor twee of drie genderteams, verdeeld over het land, voor de medische zorg, en vier of vijf regionale centra voor de psychosociale begeleiding van transgenders. Wormgoor hoopt vurig op dit scenario. "Het is tijd dat Nederland transseksuelen als een gewone patiëntengroep behandelt. Ik moet er niet aan denken dat VUmc besluit het dure genderteam af te stoten. En ik hou mijn hart vast voor het team in Groningen. Wat als professor Willibrord Weijmar Schultz, decennialang het kloppend hart van het genderteam, volgend jaar met pensioen gaat?"



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie