Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Het referendum moet groeien, koester het’

Democratie

Hans Marijnissen

Frank Hendriks: 'Het referendum kan juist een democratische kracht zijn'. © Gerdien Wolthaus Paauw
Interview

Frank Hendriks’ boek over referenda verschijnt pas in oktober. Maar de inhoud is te actueel om te laten liggen.

Hij is de eerste die toegeeft dat referenda in een verkeerde opzet ook gevaarlijk kunnen zijn. Als de tegenstanders van democratisch genomen besluiten te veel ruimte krijgen en politici te angstig zijn. Maar dat geldt niet voor Nederland. “Hier kan het referendum juist een democratische kracht zijn, die letterlijk corrigerend optreedt”, aldus Frank Hendriks.

Lees verder na de advertentie

Na de commotie over het Oekraïne-referendum en de overdreven conclusies die uit het ‘nee’ werden getrokken, maar zeker ook na de onstuimige afloop van de Britse volksraadpleging over de Brexit, konden Hendriks (hoogleraar vergelijkende bestuurskunde) en zijn promovendi Koen van der Krieken en Charlotte Wagenaar het niet laten. Het referendum blijkt de democratie heel aardig aan te vullen in landen als Zwitserland, Denemarken en Ierland, maar waarom gaat het in Nederland dan zo stroef? Ze keken uitgebreid naar de referendumpraktijk in landen als de VS (Californië), Zwitserland, Italië, Denemarken, Ierland, Griekenland en het Verenigd Koninkrijk. En ze stelden zich de vraag: hoe werken referenda in verschillende contexten en wat kunnen wij daarvan leren?

“Nederland valt in dit overzicht op”, zegt Hendriks. “Onder meer door de grote weerstand tegen het referendum. Dit middel heeft hier minstens honderd jaar voor de deur van het bestuur gelegen, en is pas heel laat en heel bescheiden binnengelaten. En dan zou dit nog maar net toegekende democratische recht, na twee jaar en één referendum, al weer moeten worden weggenomen?”

Natuurlijk moet je de uitslag serieus nemen, maar dat wil nog niet zeggen dat de uitslag altijd gehoorzaamd moet worden

Bescheiden

Wie met een vergelijkende bril naar het referendum kijkt, aldus Hendriks, ziet dat het Nederlandse referendum een bescheiden type volksstemming is. De politiek blijft van begin tot eind aan de bal. De bevolking kan alleen reageren op wetgeving die door de wateren van de parlementaire democratie is gewassen. Als politici hun wetgevingsarbeid goed verrichten, zouden ze niet zo bang moeten zijn voor mogelijke weerstand, die eerst 10.000, daarna nog eens 300.000 mensen en uiteindelijk een meerderheid van het kiezersvolk achter zich moet zien te krijgen. Al die tijd kan de politiek laten zien dat de voorgestelde wetgeving wel wenselijk is.

“We hebben in Nederland nog nauwelijks ervaring met een correctief wetgevingsreferendum, en zijn bang door ervaringen in het buitenland met referenda die feitelijk heel anders zijn gebakken. Tegenstanders verwijzen altijd naar nazi-Duitsland, maar de referenda die toen werden gehouden lijken net zomin op de referenda die nu in Nederland mogelijk zijn als de NSDAP op het CDA lijkt: het zijn beide politieke partijen, maar daar houdt de gelijkenis op. Daarnaast maken politici volgens hem het raadgevend referendum groter dan het is. “Natuurlijk moet je de uitslag serieus nemen, maar dat wil nog niet zeggen dat de uitslag altijd gehoorzaamd moet worden. Politieke partijen buigen vaak uit electorale overwegingen naar de stem van het volk. Zoals het CDA bij het Oekraïne-referendum. Een jaar voor de verkiezingen legde de partij zich vast op de uitslag van deze adviserende volksraadpleging, en nu opeens wil ze er vanaf.”

Met het afschaffen van het referendum ben je nog niet af van de re­fe­ren­dum-lo­gi­ca

Verbeteringen

Volgens Hendriks is er alle reden om het correctief referendum nog wat langer te beproeven, mét de serie verbeteringen die ze in hun boek hebben opgenomen. “Want besef als politiek: met het afschaffen van het referendum ben je nog niet af van de referendum-logica. Langs allerlei kieren en gaten zal de volksstem dan op een andere manier het politieke huis binnensijpelen. Zie hoe ANWB en Telegraaf destijds samen de strijd tegen het rekeningrijden zijn aangegaan. De vraag is of ze in Den Haag met deze quasi-referenda beter af zijn.”

Hendriks en zijn auteurs maken in hun boek ‘Democratische vloek of zegen?’ duidelijk dat hun onderzoek niet moet worden gezien als een vooropgezet pamflet voor of tegen referenda in de democratie. Maar hun conclusie is duidelijk: gooi dit kind niet met het badwater weg.

Lees ook: Onderzoek: stop niet met referendum, maar maak het niet groter dan het is



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Natuurlijk moet je de uitslag serieus nemen, maar dat wil nog niet zeggen dat de uitslag altijd gehoorzaamd moet worden

Met het afschaffen van het referendum ben je nog niet af van de re­fe­ren­dum-lo­gi­ca