Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Het parlement is een symbool. Dat negeer je niet.'

Home

HAN KOCH

Interview | Terrorismedeskundige: Nederland is niet gevrijwaard, alle maatregelen ten spijt

Canada, wellicht met Nieuw-Zeeland bovenaan de toptien van landen waar het minst gebeurt, is eergisteren opgeschikt door een terroristische actie in het parlementsgebouw in Ottawa. Heeft de wereld nu zijn onschuld verloren en bewijst deze aanslag dat echt overal een aanslag kan plaatsvinden? Of hebben we hier te maken met een incident en kunnen we over gaan tot de orde van de dag?

"Voor allebei valt wat te zeggen", vindt Jelle van Buuren, onderzoeker verbonden aan het Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme van de Universiteit Leiden. "Canada is een onderdeel van de coalitie tegen Islamitische Staat (IS). Er zijn bovendien honderd tot 130 Canadezen afgereisd naar conflictgebieden, en tachtig zijn er teruggekeerd. De Canadese problematiek is dus vergelijkbaar met veel andere landen en in al die landen is gewezen op het risico van terugkeerders. Dat de vorming van de coalitie zou kunnen leiden tot contra-acties is bekend. Aan de andere kant moet je je ook niet gek laten maken. Dat is precies wat de andere kant beoogt. Dit keer is het parlementsgebouw gekozen. Dat is een symbool. Dat veeg je niet onder het tapijt."

In Nederland hebben we gepoogd dit soort acties te voorkomen door paspoorten in te trekken. Dat was bij deze man in Ottawa ook gebeurd. Het voorkomen van geweld lijkt echter het geweld op het eigen erf te voeden?

"Je weet nooit precies wat effectief is. Het zou kunnen dat mensen die je tegenhoudt de djihad dan maar in het eigen land voeren. Het zou een reactie kunnen zijn, net als na 11 september 2001, toen het vele malen moeilijker werd om een grote georganiseerde actie in het Westen uit te voeren. De reactie daarop was: doe vooral zelf wat in je eigen omgeving. Het Al-Kaida magazine Inspire had de befaamde leuze: built the bomb in the kitchen of your mom."

In de strijd tegen het terrorisme kun je drie scenario's schetsen. Je laat de djihadist gaan, je houdt hem tegen door het paspoort af te pakken of je laat hem gaan, maar laat hem niet terugkeren. Welk scenario heeft de voorkeur?

"Nederland heeft in de Grondwet vastgelegd actief de internationale rechtsorde te willen bevorderen en te bewaken. Op het moment dat jij weet dat jouw burgers willen afreizen naar een conflict met een grote kans op gruweldaden, dan is de juridische verplichting hen daarvan te weerhouden. Als je de internationale rechtsorde wilt bewaken, dan is het intrekken van het paspoort daar een voorbeeld van. Je weerhoudt een burger van het plegen van bijvoorbeeld oorlogsmisdaden.

"De derde optie, laten gaan en niet laten terugkeren heeft praktische problemen. Hoe kun je zeker weten dat ze niet terugkomen? Je hebt dan ook problemen met de nationaliteit. Als je voldoende bewijs hebt en iemand heeft alleen een Marokkaans paspoort, dan kun je hem de toegang tot Nederland weigeren. Hij wordt dan ongewenst vreemdeling; dat is gewoon een juridische titel. Maar je kunt niet je eigen burgers verbieden naar hun eigen land terug te keren. Dan moet je afdoende bewijs vergaren, ze oppakken en voor de rechter brengen."

Waar mag het meest van verwacht worden: straffen (het strafrecht), paspoorten afpakken (bestuursrecht) of het tijdig signaleren van radicalisering?

"Op de lange termijn moeten we het meest verwachten van het detecteren en signaleren van radicalisering. Het strafrecht heeft een beperkt effect. De hoogte van de straf heeft in dit geval niet veel effect om potentiële terroristen af te schrikken. In dit geval gaat het om mensen die zo overtuigd zijn, dat zij zich door de strafmaat niet zullen laten weerhouden. Het strafrecht komt echt helemaal op het eind.

"De bestuursmaatregel vormt een van de vele gereedschappen van de overheid. Het kan tijdelijk een probleem oplossen, maar ook dan kunnen mensen nog altijd afreizen als ze echt willen. Je moet dat zien als het opwerpen van zo veel mogelijk obstakels waardoor je het fenomeen onder controle probeert te krijgen. Maar absolute veiligheid bestaat niet en je moet niet de illusie hebben dat je beleid kunt ontwerpen waardoor hier in Nederland niet een keer iets misgaat."

Lees verder na de advertentie

Wat doet Nederland?

Kern van de Nederlandse aanpak is dat terroristen niet als zodanig worden geboren. Veel aandacht gaat dan ook uit naar het vroegtijdig opsporen van mensen die in een radicaliseringsproces terechtkomen. Als het even kan, probeert de overheid hen op andere gedachten te brengen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de gemeenschap waar ze uit voortkomen.

  Lukt dat niet, dan grijpt de overheid onder meer naar het strafrecht. Zo zijn er hoge straffen voor mensen die aanslagen voorbereiden, lid zijn van een terroristische organisatie, met anderen samenspannen om een terroristisch misdrijf te plegen, of mensen trainen en werven voor een terroristisch delict.

  Het risico op aanslagen kan worden verkleind door personen en instanties die als doelwit kunnen dienen te beschermen. Dat kan door zichtbaar aanwezig te zijn met bijvoorbeeld politieposten, maar ook door onzichtbaar te bewaken.

  Naast het strafrecht worden ook maatregelen getroffen uit het bestuursrecht. Nederlanders die zich aansluiten bij een terroristische organisatie verliezen het Nederlanderschap. Dat kan alleen bij mensen met een dubbele nationaliteit. Niemand mag namelijk stateloos worden. Voorkomen dat mensen zich aansluiten bij een gewelddadige groepering kan door het (tijdelijk) laten vervallen van het paspoort, waardoor een beperking van de bewegingsvrijheid ontstaat.

  De overheid surveilleert ook in de sociale media en speurt daar naar djihadistische en andere radicale uitlatingen en websites. Waar mogelijk wordt via het strafrecht haatzaaien aangepakt.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie