'Het debat over euthanasie is net een loopgravenoorlog'

home

Petra Sjouwerman

Jakob Birkler. 'Ik vrees dat als euthanasie mogelijk wordt, patiënten innerlijke druk gaan voelen om daarvoor te kiezen.' © Petra Sjouwerman

In Denemarken is een man die zijn zieke vader heeft geholpen bij zelfmoord, veroordeeld tot 60 dagen voorwaardelijke gevangenisstraf. Hij voerde zijn vader op diens verzoek een bakje yoghurt met 94 morfinepillen.

De ongebruikelijke rechtszaak heeft de gemoederen verhit. In Denemarken is euthanasie verboden, maar 80 procent van de Denen is vóór, volgens recente opiniepeilingen. Tot een breed maatschappelijk debat is het tot nu toe echter niet gekomen, hoewel de Deense minister van volksgezondheid nu bereid zegt te zijn om het onderwerp op de politieke agenda te zetten. "Ik wil het debat graag op gang brengen", zegt Jacob Birkler, de nieuwe voorzitter van de Ethische Raad die het Deense parlement adviseert. Ook al is hij zelf tegenstander van euthanasie.

Waarom wilt u het debat nu aanzwengelen?
"Euthanasie duikt met regelmaat op in de Deense media. Nu opnieuw in verband met deze rechtszaak. Als we debatteren heeft het veel weg van een loopgravenoorlog tussen de voor- en tegenstanders. Het zijn dezelfde personen, dezelfde argumenten en dezelfde misverstanden. Daarom is het tijd om het debat te nuanceren."

Heeft de Ethische Raad niet juist zelf jarenlang het debat in de kiem gesmoord?
"De Ethische Raad heeft twee taken. De eerste is het adviseren van het parlement over ethische kwesties, biotechnologie en ethiek in de gezondheidszorg. De tweede is aanzet geven tot debat. Het parlement benoemt de leden voor drie jaar, met de mogelijkheid tot één verlenging. In het verleden heeft de raad een verklaring uitgegeven tegen euthanasie. De laatste keer in 2003, unaniem. De keer daarvoor, in 1996, bijna unaniem. Hoe die verdeling momenteel is, weet ik niet, want we zijn pas begonnen met onze debatten en mensen kunnen van mening veranderen. Maar ik constateer een constructieve onenigheid."

Wat is nu de eerste stap?
"We moeten eerst uitvinden waarover de voor- en tegenstanders het eens zijn. Het doel staat vast, namelijk de best mogelijke omstandigheden creëren voor stervenden. De vraag is: via welke weg bereiken we dat? Om dat uit te vinden, moeten we eerst praten over de belangrijke thema's rond de dood: zelfbeschikking, controle, waardigheid en barmhartigheid. En er attent op zijn dat terminologie het debat kan laten ontsporen. Er heerst grote onenigheid over de terminologie: actieve overlijdenshulp, passieve overlijdenshulp, moord uit medelijden, moord op verzoek - de Deense juridische term - of euthanasie, een beladen term omdat die ook werd gebezigd door de nazi's. Eén van onze nieuwe initiatieven is de ontwikkeling van een gratis app 'Ethiek en taalgebruik, van de wieg tot het graf'. Hier kunnen Denen onder andere hun stem uitbrengen op de verschillende termen."

Speelt bij uw aanzet tot debat mee dat de meeste Denen voor euthanasie zijn?
"Ja, dat speelt mee. Volgens peilingen is 80 procent van de Denen voor euthanasie. Maar hoe is die vraag gesteld? Als je mij vraagt: ben je voor actieve overlijdenshulp? Dan antwoord ik 'ja'. Ik ben voor actieve zorg aan stervenden. Maar niet voor moord."

Waarom bent u tegen euthanasie?
"In ons land is het wel toegestaan om uitzichtloze behandelingen te stoppen of om een pijnstillende behandeling te geven, zelfs al kan dit een eerdere dood veroorzaken. Maar het toedienen van bijvoorbeeld morfine mag nooit als doel hebben om het leven af te sluiten. Ik besef dat er gevallen zijn waarin je je kunt afvragen of het niet beter was als euthanasie was toegestaan. Maar ik vrees dat als euthanasie een mogelijkheid is, patiënten een innerlijke druk gaan voelen om daarvoor te kiezen.

"In verband met mijn onderzoek naar ethiek in de gezondheidszorg ben ik veel in aanraking gekomen met stervenden in ziekenhuizen en hospices. Als de diagnose en prognose slecht zijn, en de artsen zeggen dat ze niets meer kunnen doen, vragen patiënten soms om euthanasie. Maar ik heb heel vaak meegemaakt dat mensen van mening veranderen wanneer ze de goede zorg krijgen."

Denemarken en Nederland lijken op elkaar en worden vaak met elkaar vergeleken. Waarom verschillen ze op dit gebied zo sterk van elkaar?
"Hier richten wij al onze aandacht op palliatieve zorg, terwijl Nederland een andere keuze maakte. Nederland gaat nu zelfs nog een stapje verder met het instellen van ambulante teams van de Levenseindekliniek. Maar wij houden scherp in de gaten wat er in Nederland gebeurt."

Lees verder na de advertentie

Wie is Jacob Birkler
Filosoof en psycholoog Jacob Birkler (38) is gespecialiseerd in medische ethiek. Hij is voorzitter van de Deense Ethische Raad, een instituut dat 25 jaar geleden werd opgericht. Jacob Birkler reist door het hele land om te debatteren over ethische kwesties en houdt lezingen in binnen- en buitenland. Zijn blog: www.dialektik.dk

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie