Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Het CDA is geen christelijke partij'

Home

Cees van der Laan

Informateur Beel (midden) met fractieleiders van VVD, KVP, CHU en ARP. In 1963 hadden de christelijke partijen nog tezamen een meerderheid. © ANP

INTERVIEW - Religieuze argumenten spelen in Kamerdebatten zelden meer een rol. Alleen SGP en ChristenUnie bedrijven nog christelijke politiek. Eginhard Meijering schreef er een boek over: 'Hoe God verdween uit de Tweede Kamer'.

Op de keper beschouwd zijn er volgens Eginhard Meijering geen drie maar slechts twee partijen in de Tweede Kamer die het predicaat christelijk kunnen krijgen, de ChristenUnie en de SGP, tezamen zeven zetels.

Moslims
"Met alle goede wil van de wereld kun je het CDA geen christelijke partij meer noemen. Moslims kunnen lid worden van de partij. Eén van hen is zelfs Tweede Kamerlid. De andere parlementariërs van het CDA beroepen zich in debatten nauwelijks op de Bijbel. Kamerleden van de CU en de SGP doen dat nog wel, maar wel minder dan vroeger."

Meijering concludeert dit met enige spijt, ook al wil hij aan zijn historische beschrijving van de christelijke politiek in de afgelopen honderd jaar geen waardeoordeel hechten. Hij constateert alleen maar dat het CDA ver is afgedreven van de partijen die ooit samen tot deze partij fuseerden, de KVP, ARP en de CHU.

Algemeen religieus
"De consequenties daarvan waren, niet onlogisch, dat de C van het CDA veel vager werd. In de beroemde kruisrakettendebatten in de jaren tachtig werden bijvoorbeeld vrijwel geen theologische of religieuze argumenten meer aangevoerd door CDA'ers. Ook op het laatste partijcongres, over de samenwerking met de PVV, was nauwelijks een beroep op de Bijbel te horen, alleen vage verwijzingen naar de grondslagen van de partij."

"Ditzelfde geldt voor de discussies over ontwikkelingssamenwerking. Wat dit betreft kan de C van het CDA beter vervangen worden door het begrip 'algemeen religieus'."

"De principiële opstelling van het CDA is in vergelijking met vroeger enorm veranderd, maar de strategische opstelling in het politieke krachtenveld is nog precies hetzelfde: namelijk regeren met rechts en alleen in uiterste noodzaak met links. De samenwerking met VVD en PVV past naadloos in die gedachte."

Christelijke partijen hebben lang de politiek gedomineerd. Wanneer begon dit eigenlijk?

"Rond de schoolstrijd, de strijd om de gelijkschakeling van het bijzonder onderwijs en het openbaar onderwijs, midden negentiende eeuw. Dit vormde de opmaat naar de definitieve worteling van de christelijke politiek, vormgegeven door partijen als de Anti-Revolutionaire Partij, de Rooms-Katholieke Staatspartij en de Christelijk-Historische Unie. Deze partijen positioneerden zich tegelijkertijd tegen het opkomende kapitalisme en socialisme. Het gevolg was een zeer sterke verzuiling, waardoor geloofsgroepen los van elkaar via baan, kerk, vereniging en beroepsgroep sterk werden verbonden.

"In de Tweede Kamer uitte de christelijke politiek zich vooral in felle theologische debatten over tal van onderwerpen. De katholieke voorman Herman Schaepman zei dat Jezus de mens geworden zoon van God was. Als je dat niet geloofde, hing de rest in de lucht, debatteerde hij in de Kamer. In de jaren dertig kon het gebeuren dat de leider van de SDAP uitgebreid inging op het verschil in visie tussen Calvijn en Thomas van Aquino over het wezen van de staat. Dat de SDAP-leider dat deed, maakte duidelijk hoe dominant de christelijke partijen destijds waren.

"Deze debatten, met bijbelteksten en kerkelijke uitspraken, gingen door tot in de jaren vijftig, begin jaren zestig. Nu zijn ze helemaal verdwenen. Andere partijen vinden het niet meer nodig de christelijke partijen met christelijke argumenten te bestrijden. Ze zijn niet meer relevant, behalve soms om een coalitie aan een meerderheid te helpen."

Wanneer kwam de kentering?

"In de jaren zestig, met de secularisatie en de ontzuiling. In 1963 hadden de christelijke partijen nog tezamen een meerderheid, in 1967 was dat definitief voorbij. Hoewel de KVP in 1963 een recordaantal stemmen binnenhaalde, wezen onderzoeken al uit dat in nieuwe wijken en onder jonge kiezers de partij pijlsnel in elkaar zakte. De band met de kerk werd minder, het automatisme om op een christelijke partij te stemmen ook. De bisschoppen zagen de KVP niet meer groeien terwijl dit op grond van het geboortecijfer wel kon worden verwacht."

In Nederland is veel langer sprake geweest van christelijke politiek dan in andere landen. Hoe kwam dat?

"Omdat Nederland en deels ook Vlaanderen veel kerkser waren dan landen als Duitsland, Frankrijk, Engeland en de Scandinavische landen. Dat hing samen met de verzuiling. De eredienst was voor de zuil een soort vlagvertoon, van 'kijk eens hoeveel gelovigen wij hebben'. In andere Europese landen speelde dit niet en werd het christelijke karakter van partijen ook veel minder benadrukt.

"In Noord-Duitsland ging men bijvoorbeeld al lang niet meer trouw naar de kerk, en de CDU manifesteert zich dan ook veel meer als een conservatieve volkspartij dan als een christelijke partij."

De paradox is dat die landen op ethisch terrein doorgaans conservatiever zijn dan Nederland.

"De jaren zestig zijn in veel landen jaren van verzet geweest, maar in Nederland had het protest ook een sterk antikerkelijk karakter. Meer dan bijvoorbeeld in Duitsland. Ouders en grootouders gingen daar al veel minder naar de kerk. In Nederland was de jeugd door de ouders van oudsher meegenomen naar de kerk. Jongeren waren onderdeel van kerkelijke instituties. Het verzet tegen het gezag werd in Nederland dus ook verzet tegen de kerk en de opvattingen in de kerk."

Nederland was toch altijd het domineesland met het geheven vingertje?

"Inderdaad, met name in de jaren zestig, zeventig en tachtig op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, kruisraketten en mensenrechten. Terugkijkend kun je zeggen dat er sprake was van een soort geseculariseerde christelijk politiek. Je zei niet meer dat God het zo wilde, maar dat het een uitdaging was vanuit het evangelie.

"Ook dat is nu veel minder, zeker onder het kabinet-Rutte. Je ziet nu in Nederland een conservatieve grondhouding aan de oppervlakte komen, waarvan in andere landen al veel langer sprake is."

Is er nog toekomst voor christelijke partijen in Nederland?

"In Jorwerd wordt nu om de twee, drie weken een kerkdienst gehouden. Daar komen zo'n twintig à dertig mensen op af. God is dus nog steeds een klein beetje aanwezig, en niet helemaal verdwenen uit dit dorpje.

"Zo is ook de situatie in de Tweede Kamer. Een partij als de SGP zal nog behoorlijk lang blijven bestaan. Dit geldt ook, in mindere mate, voor de ChristenUnie. Of er behoefte blijft bestaan aan het CDA hangt puur af van politieke ontwikkelingen. De electorale aantrekkelijkheid van Ruud Lubbers en in mindere mate van Jan Peter Balkenende, de succesvolle leiders van weleer, had niets te maken met hun christelijke achtergrond, maar vooral met vertrouwen in hun politieke leiderschap.

"Kan de partij als een typische middenpartij overleven? Dat is de vraag. Maar dat heeft weinig met het christelijke karakter ervan te maken."

U zegt dat de christelijke politiek verdwijnt. Tegelijkertijd zegt premier Mark Rutte dat hij een gelovig christen is en noemt de PVV zich soms de grootste christelijke partij van Nederland?

"Rutte zal nooit met geloofsargumenten zijn opvattingen onderbouwen, wel met liberale. De PVV komt niet verder dan te verklaren dat Nederland een land gefundeerd is op de joods-christelijke traditie. Dat de PVV veel christenen aan zich bindt, heeft vooral te maken met haar opvattingen over de islam. Christenen zul je overal blijven tegenkomen."

Eginhard Meijering: 'Hoe God verdween uit de Tweede Kamer. De ondergang van de christelijke politiek.' Balans, Amsterdam. ISBN 9789460034022; 204 blz. €19,95

Theoloog en predikant

Eginhard Meijering (1940) was van 1976 tot 2001 lector theologische geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Daarnaast is hij lange tijd in diverse plaatsen predikant geweest in de Remonstrantse kerk. Hij studeerde in Leiden, Chicago en Edinburgh. Eerder publiceerde hij onder andere 'Geschiedenis van het vroege christendom' en het 'Nederlands christendom in de twintigste eeuw'. Zijn boek 'Hoe God verdween uit de Tweede Kamer' wordt uitgegeven door uitgeverij Balans.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie