Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Heidegger was toch een grote Jodenhater'

Home

Wilfred van de Poll

Martin Heidegger © afp

Was de Duitse filosoof Martin Heidegger (1889-1976) antisemitisch? En tot hoever reikten de sympathieën voor het nazisme van deze 'ziener uit het Zwarte Woud', die tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog lid was van Hitlers partij?

Al decennia wordt er over deze vragen gebakkeleid. Af en toe laait de discussie weer op, maar zelden komt er nieuw bewijsmateriaal bij. Daarin is nu iets veranderd. Niet eerder gepubliceerde dagboekaantekeningen uit het meest cruciale tijdvlak - de jaren '30 en vroege jaren '40 - werpen mogelijk nieuw licht op de zaak.

'Zwarte kaften'
Vanaf de jaren '30 tot in de jaren '70 hield Heidegger dagboeken bij. Deze 'Schwarze Hefte', zoals hij ze noemde (de schriftjes hadden een zwarte kaft) bleven tot nu toe afgeschermd van het grote publiek. Tot uitgeverij Klostermann, die aan de verzamelde werken van Heidegger werkt, eerder deze maand het eerste deel van de Schwarze Hefte uitbracht. Het bestrijkt de periode 1931-1938. En vandaag verschijnen twee nieuwe delen, uit 1938-1942.

De drietrapsraket doet veel stof opwaaien in Duitsland. Er zou uit blijken dat Heidegger diepgaand sympathiseerde met het nazisme - diepgaander en langduriger dan hij na de oorlog beweerde, toen hij openlijk met zijn verleden brak.

Dat zegt althans Peter Trawny, directeur van het Heidegger-instituut in Wuppertal. Hij is redacteur bij uitgeverij Klostermann en redigeerde de delen van de Schwarze Hefte die nu zijn verschenen. Als een van de weinigen heeft hij alle 1200 pagina's nauwgezet kunnen lezen en analyseren.

Wereldheerschappij
Trawny schreef er het boek 'Heidegger und der Mythos der jüdischen Weltverschwörung' over, dat óók vandaag verschijnt. Volgens hem geloofde Heidegger dat het Jodendom uit was op de wereldheerschappij. Heidegger zou zich baseren op de 'Protocollen van de Wijzen van Zion', een oerdocument van 20ste-eeuws antisemitisme.

Heideggerianen hebben altijd gewezen op de omstandigheden. Heideggers partijlidmaatschap en zijn uitspraak in 1935 over de 'innerlijke waarheid en grootheid van deze beweging' moesten in de context van zijn tijd bekeken worden. Met dat excuus maakt Trawny korte metten. Dit was niet zomaar een bevlieging of meeloperij. Uit de Schwarze Hefte wasemt volgens hem een 'zijnshistorisch antisemitisme', dat Heideggers denken tot in alle poriën doordrenkt.

'Vernietigend', noemt Heidegger-kenner Awee Prins dat oordeel. "Heideggers hele project bestond eruit de 'geschiedenis van het zijn' te doordenken. Dus wat Trawny zegt is nogal wat. Kijk, de discussie draait om de vraag: was Heidegger een grote denker met wat nare karaktertrekjes of was zijn hele filosofie doordrongen van een fundamentele Jodenhaat? Trawny beweert het laatste."

Deel dit artikel