Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Gooi een land eerder uit de eurozone'

Home

Christoph Schmidt

Jo Ritzen: 'De regels zijn 42 keer overtreden, nooit is er een sanctie opgelegd'. © Harry Heuts

Oud-minister Jo Ritzen is somber over de toekomst van de EU als hervormingen niet snel van de grond komen. '2019 of 2020 kan een kanteljaar worden. We moeten echt aan de bak.'

Hij was bijna de hele jaren negentig namens de PvdA minister van onderwijs, in het laatste kabinet-Lubbers en het eerste van Kok. Toch is prof. dr. ir. Jo Ritzen altijd meer wetenschapper geweest dan politicus. "Ik analyseer graag en geloof dat ik nogal creatief kan zijn in het presenteren van oplossingen. Toen ik minister was, werd men om die reden weleens helemaal gek van mij."

Lees verder na de advertentie

Vorige week reikte hij in Brussel het eerste exemplaar van zijn boek 'A second chance for Europe' (Een tweede kans voor Europa) uit aan Eurocommissaris en mede-Limburger Frans Timmermans. De NS Publieksprijs zal het boek niet winnen, daarvoor is het te wetenschappelijk, maar Ritzen en de co-auteurs verbinden de analyses aan, inderdaad, creatieve oplossingen.

90 procent van de economen zegt dat we de komende jaren dichtbij de nulgroei komen

Jo Ritzen, oud-minister en staflid van onderzoeksinstituut Unu-Merit

Of ze ook politiek uitvoerbaar zijn, is vers twee, maar dat is niet de grootste zorg van de oud-politicus. "De analyses in het boek zijn al gepubliceerd geweest in goede wetenschappelijke tijdschriften. Ze zijn niet weersproken, dus de analyse klopt. Die analyse is: we staan er niet goed voor."

Ritzens voornaamste uitgangspunt: als de Europese Unie zichzelf niet grondig hervormt, zal ze 2025 niet halen. "Nu gaat het goed, maar de kans is groot dat het in 2019 weer een stuk slechter gaat. 90 procent van de economen zegt dat we de komende jaren dicht bij de nulgroei komen. Tel daarbij op de grote vragen rond klimaatverandering en milieu, en het ziet er helemaal niet zo gunstig uit. 2019 of 2020 zou een kanteljaar kunnen worden. We moeten echt aan de bak, want we hebben maar één jaar om de dringendste zaken te regelen."

Sneltreinen en boemeltreinen

Hij is voorstander van het 'Europa van verschillende snelheden', landen die binnen de EU kopgroepjes vormen, bijvoorbeeld op het gebied van defensie of economische integratie. Maar de oud-minister wil dit systeem van 'sneltreinen' en 'boemeltreinen' flexibeler maken dan wat het EU-verdrag toestaat: landen moeten makkelijker kunnen overstappen, van de ene naar de andere trein en weer terug, zo vaak als ze willen.

Wat de euro betreft is Ritzen een harde: hij pleit voor strengere regels die, als een land die eenmaal overtreedt, onmiddellijk leiden tot een vertrek uit de eurozone. Dat klinkt als stevige kritiek op de Europese Commissie. Die strenge regels zijn er immers al, maar de commissie is terughoudend met sancties.

Laat Griekenland met een schone lei beginnen. Tegelijk moet je zeggen: als je je niet aan de regels houdt, vlieg je uit de eurozone

"Het is begonnen met Duitsland en Frankrijk (die overschreden in 2003 al de begrotingsregels, red.). Daarna was de beer los. De regels zijn 42 keer overtreden, nooit is er een sanctie opgelegd. Ik pleit voor hardere sancties. Als je nu de regels overtreedt, gaat de Europese Commissie praten over de sanctie. De uitkomst moet unaniem worden gedragen. Dat is dus per definitie nooit het geval.

"Al in 2000 hadden we moeten zeggen: 'sorry, maar dit gaat zo niet werken'. Als we nu niet snel iets doen aan de grote verschillen tussen de eurolanden, valt de komende vijf jaar de euro uit elkaar.

"Kijk naar Italië. Als dat land blijft doormodderen, is een faillissement niet uitgesloten. Andere landen zijn inmiddels geneigd te zeggen: 'Laat het maar gebeuren. We willen geen nieuwe Griekenland-operaties meer'."

Over Griekenland gesproken: u pleit voor schuldkwijtschelding?

"Jazeker. Daar moet je realistisch in zijn. Laat ze met een schone lei beginnen. Tegelijk moet je tegen Athene zeggen: als je je niet aan de regels houdt, vlieg je uit de eurozone."

Die kwijtschelding is electoraal niet te verkopen, wordt steeds gezegd, onder meer in Nederland en Duitsland. Die willen elke cent terug van de Grieken.

"Je hebt dus politici nodig die hun nek uitsteken. Daar kan ook die 'sneltrein' nuttig voor zijn, voor de landen die wel bereid zijn dat soort stappen te zetten. Als Nederland zegt: dat vinden wij geen goed idee, tsja, dan zit je een beetje achteraan."

Ook over migratie heeft u uitgesproken ideeën. U pleit voor een Canadees model, een puntensysteem waarmee vooral hoogopgeleiden naar Europa kunnen komen. Discrimineert zo'n systeem niet de laaggeschoolde immigranten?

"Dat zijn degenen bij wie de integratie het moeizaamst verloopt. De neiging bestaat om die situatie te laten voortduren, tot in een volgende generatie. Een laaggeschoolde spreekt vaak de taal niet en eindigt daardoor ook met het meest laaggeschoolde werk dat je kunt bedenken, echt het vieze vuile werk."

Is het niet de taak van de EU-landen die mensen uit die situatie te halen en een opleiding te bieden?

"Ben ik het helemaal mee eens, maar dan graag in de landen van herkomst. Het is schandalig om te zien dat vluchtelingen in onder meer Libanon en Jordanië worden gedwongen daar te vertrekken, omdat er geen voedsel is en omdat de kinderen niet naar school kunnen. Er moeten grote programma's komen voor de ondersteuning van onderwijs in Afrika, daar moeten echt gigantische hoeveelheden geld in. Dat geld is er ook gewoon. De EU is de grootste organisatie voor ontwikkelingssamenwerking, groter dan de Wereldbank, maar zonder veel visie en zonder een duidelijk doel."

Jo Ritzen (e.a.): 'A second chance for Europe'. Springer, 275 blz. Prijs: € 74,19 (e-book: € 59,49)

CV

- Geboren: 3 oktober 1945 te Heerlen
- Werd in 1969 lid van de Pacifistisch-Socialistische Partij (PSP) maar stapte in 1970 over naar de PvdA
- 1981-1983: hoogleraar onderwijsplanning en -economie in Nijmegen
- 1983-1989: hoogleraar economie van de publieke sector in Rotterdam
- 1989-1998: minister van onderwijs, (cultuur) en wetenschappen
- 1998-2003: Speciaal adviseur bij de Wereldbank
- 2003-2011: Voorzitter college van bestuur Universiteit Maastricht
- Nu: staflid van onderzoeks- en trainingsinstituut Unu-Merit, een samenwerkingsverband van de Universiteit van de Verenigde Naties (een VN-denktank) en de Universiteit van Maastricht.

Deel dit artikel

90 procent van de economen zegt dat we de komende jaren dichtbij de nulgroei komen

Jo Ritzen, oud-minister en staflid van onderzoeksinstituut Unu-Merit

Laat Griekenland met een schone lei beginnen. Tegelijk moet je zeggen: als je je niet aan de regels houdt, vlieg je uit de eurozone