Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

’God en Allah horen achter de voordeur’

Home

Hans Goslinga en Cees van der Laan

Moslims moeten weinig hebben van de VVD. Ten onrechte, vindt VVD-leider en kerkganger Mark Rutte. Hij bestrijdt dat de VVD een anti-religieuze partij is.

’Jullie weten dat in de hemel door de engelen Bach wordt gespeeld, maar als ze vrij zijn Mozart?’’ Hij grinnikt. Met religie moet je ook een beetje de spot kunnen drijven.

Mark Rutte komt uit een Nederlands-hervormd nest. Zijn ouders stemden ARP en lazen Trouw, zijn grootvader was ouderling in de Badkapel in Scheveningen. Daar komt hij nog wel eens, veel te weinig naar zijn zin, net als in de Kloosterkerk in Den Haag.

Met zijn religieuze achtergrond kan hij zich niet voorstellen dat gelovigen zich niet in de VVD zouden thuis voelen. „Het geloof is onderdeel van mijn identiteit, zit in mijn opvoeding, in de traditie die ik waardeer. Ik voel het ook zo. Ik heb geen afgeronde verklaring voor hoe de wereld in elkaar zit. Met de ratio alleen kom je er niet. Het is bij mij een mengeling van ruimte laten voor twijfel en traditie. Ik heb nooit gemerkt dat dit een probleem is binnen de VVD.’’

Niettemin voelde hij zich begin dit jaar geroepen met nadruk te verklaren dat de VVD ’niet anti-religieus’ is. Hij richtte zich vooral tot de CDA-kiezers die ontevreden zijn over het kabinet, maar beducht zijn voor een oversteek naar de liberalen. De VVD zou onvoldoende streven naar cohesie in de samenleving en vijandig staan tegenover religie. Hij stelde ze op beide punten gerust, maar de vraag is of dat alleen voldoende is.

De partij stond de afgelopen jaren bloot aan grote turbulentie over de verhouding tussen de democratie en de islam. Sommige liberalen vielen de vrijheid van onderwijs en godsdienst aan of wilden het publieke domein volledig religievrij maken. Door deze turbulentie viel het liberaal-conservatieve huis in drie stukken uiteen.

Rutte protesteert. „Wij zijn niet in drieën uiteen gevallen, wel hebben we twee spraakmakende Kamerleden, Geert Wilders en Rita Verdonk, verloren. Wat er van haar beweging zal worden, weten we niet. Er zijn alleen peilingen, het inhoudelijke verhaal moeten we nog horen. Bij Wilders kan ik het liberalisme niet ontdekken. De PVV is een rechtse partij, die zich afzet tegen de islam, tegen Koran. Daar zal je ons niet over horen. Wij willen het probleem van immigratie en integratie oplossen vanuit een liberale overtuiging. Wat voor geloof je hebt, is iets van jou achter de voordeur. Zolang je aan de regels van de rechtsstaat houdt, ga ik daar niet over. Mijn ambitie blijft de hele rechterflank af te dekken, van rechts van het midden tot fatsoenlijk rechts.’’

Dat was ook al de strategie van één van zijn voorgangers, Frits Bolkestein. Alleen vond hij de ideologische basis van de VVD te smal om een brede volkspartij te worden. Hij wilde het liefst het moralisme van het CDA als ’bezielend verband’ overnemen.

„Ik heb daar met Frits veel over gesproken. Ik zoek het bezielend verband in het liberalisme. De overheid moet jou als burger stimuleren het beste uit jezelf te halen. Als mensen in hun eigen kracht staan en zich gewaardeerd en uitgedaagd voelen, zullen ze zich met elkaar verbinden. De mens is een sociaal wezen. Op deze manier krijg je een hechte, rijk geschakeerde sociale verbondenheid, veel meer dan als je een molton deken over de samenleving legt, zoals de sociaal-democraten en de christen-democraten doen. Met collectieve regelingen of sociale verbanden die zeggen wat moet, krijg je geen cohesie die stand houdt.”

Bolkestein was wat pessimistischer over de mens. Hij zag dat de vrijheid-blijheid ook hufterig gedrag opleverde.

„Ik ook. De oorzaak is de cultuur van nivellering. Het is allemaal zo verschrikkelijk middelmatig hier! Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg. Ik zeg juist: doe bijzondere dingen. Als je geen onderscheid durft te maken, loop je van een kleurenfoto een zwart-witfoto binnen. Dan zie je, zoals Bolkestein, dat mensen steeds meer hun geluk bij de staat gaan leggen. De staat kan dat helemaal niet aan. Kijk naar de mislukkingen in het onderwijs, bij de belastingdienst, het UWV en straks weer bij de schoolboeken. Het geluk, er iets van maken, is een individuele zaak. Je hebt een kleine, kwalitatief sterke staat nodig. Ja, wij zijn er ook verantwoordelijk voor geweest dat de staat maar groeide en groeide. Dat is fout geweest.”

De bevrijding van het individu moet zich dus nog voltrekken?

„Het individu is nog helemaal niet bevrijd, maar zit opgesloten in de nivellering. Het is net als in een gezin waar overal de deksel op gaat: daar krijg je ontevreden kinderen van. Hoe het anders kan, zie je op het Johan de Witt College in Den Haag, een bijna geheel zwarte school, onder leiding van Kars Veling, die even politiek leider van de ChristenUnie was. Daar worden de kinderen uitgedaagd en gestimuleerd door te stromen en straks een allochtone elite te vormen.”

Misschien wel omdat Veling als overtuigd christen de kinderen in hun religieuze waarde laat?

„Dat kan. Het is in ieder geval een imponerende man met duidelijke noties over hoe je dat aanpakt. Elitevorming is hard nodig in een samenleving.”

Des te pijnlijker dat zo weinig allochtonen zich thuis voelen in uw partij. De VVD heeft in de grote steden nog maar drie raadsleden van vreemde herkomst.

„Daar baal ik van – excuus voor deze Tokkie-uitdrukking. Dat heeft te maken met de indruk dat wij iets tegen religie hebben.”

Rutte schrijft dit beeld toe aan het integratiedebat dat al jaren de politiek beheerst. Daarin was het moeilijk te vermijden dat het benoemen van de problemen werd verward met een anti-islamhouding.

„Nu maken we dat onderscheid duidelijker. Wilders helpt daarbij een handje met zijn extreme anti-islamstandpunten en zijn gefulmineer tegen de Koran. Wij zeggen: het zit niet in het geloof. Er zijn wel problemen als gevolg van de immigratie, die nog steeds te veel kansarmen naar Nederland brengt. Het is al moeilijk genoeg de immigranten die er zijn bij de samenleving te betrekken. Daarbij schuwen we keiharde maatregelen niet. Tegen onopgevoede jongeren zeggen we: wil je meedoen of niet? Dat is de vraag en kom niet aan met de Koran, want die ken je niet eens.”

Hirsi Ali confronteerde jonge moslimkinderen met de vraag: wat vind je belangrijker, Allah of de Grondwet? Als ze dan Allah zeiden, zei ze: zie je wel, democratie en islam zijn niet te verzoenen.

„Toch is het een legitieme vraag, maar het kan voor gelovige mensen allebei waar zijn. In het publieke domein is de Grondwet het belangrijkste, achter je voordeur mag God dat zijn. Ik ken veel VVD’ers met een katholieke, protestantse of islamitische achtergrond die de vraag zo beantwoorden.”

Hirsi Ali en anderen vielen ook dikwijls het bijzonder onderwijs aan. Ook dat kan religieuze minderheden beducht maken.

„Dat deden we niet uit zorg om de islam, maar uit zorg om het ontstaan van zwarte scholen. Ik beschouw artikel 23 van de Grondwet, dat de onderwijsvrijheid regelt, als een liberaal grondwetsartikel.”

Onder invloed van Bolkestein kende de VVD een groter gewicht toe aan individuele zelfbeschikking dan aan tolerantie jegens andere culturen?

„Bolkestein stelde vast dat de toestroom van mensen met een andere culturele achtergrond eisen stelt. In Nederland doen we bepaalde dingen op een bepaalde manier: man en vrouw zijn gelijk, je slaat je kinderen niet en stuurt ze naar school, vrouwen worden niet besneden. Zijn irritatie was dat het cultuurrelativisme zei: Ach, leuk dat die mensen het op hun manier doen. Nee, dan valt je samenleving uit elkaar en dat is ook gebeurd. In 2002 is Fortuyn daaruit voortgekomen. Je moet ongelooflijk stevig het signaal geven dat mensen mogen verwachten als ze hier naar toe komen.”

Hij verklaarde de westerse cultuur ook superieur aan de islamitische cultuur.

„Dat ben ik ook met hem eens. Daarmee heb ik niks tegen iemand die islamitisch is. Maar ik vind wel dat je met een religie relativerend moeten kunnen omgaan, humor en spot horen erbij. Dat betekent helemaal niet dat je niet respectvol kan omgaan met iemand als Bas van der Vlies van de SGP.”

Rutte wil nog niet zeggen of de VVD, net als voor 1980, een verwijzing naar het christendom als pijler van onze samenleving in het nieuwe beginselprogram zal opnemen. Hij gaat dat program zelf schrijven, waarna de partij het in het najaar vaststelt.

„Het zou kunnen, maar zover zijn we niet. Het is hoe dan ook duidelijk dat de VVD zich baseert op christelijke, maar ook op humanistische noties, die diep in onze samenleving geworteld zijn. Het liberalisme verhoudt zich heel goed met het christelijk geloof, met ieder geloof als je je maar houdt aan de regels.’’

Maar moslims zien niets in de VVD die zich op de superioriteit van de westerse cultuur voorstaat?

„Kan ik me voorstellen. Mijn overtuiging is dat de islamitische wereld door golven heen gaat, door emancipatie en vernieuwing. Neem de Koran. Nergens staat dat iemand die de profeet beledigt, moet worden gedood. Er staat – ik pak de bewuste soera er even bij – dat je met zo iemand geen contact meer mag hebben.”

Rutte leest de bewuste passage voor uit de Koran.

Is Koran een inspirerend boek voor u?

„Voor mij niet, ik vind het te absoluut allemaal. Ik heb delen gelezen. In de Bijbel zitten meer metaforen, meer humor. Het mooie van het protestantse geloof is dat de dominee misschien wel helpt met het begrijpen van de Bijbel, maar geen afscherming is tussen jou en God, zoals de imam in de islam.”

Zou de Koran net als de Bijbel voedingsbodem kunnen zijn voor het liberale gedachtengoed?

„Nee, in de zin dat de Koran zo absolutistisch is en ook zulke vergaande uitspraken doet over de positie van vrouwen en niet-gelovigen, dat deze mensen zelfs geen handreiking verdienen.”

Dus die beroemde uitspraak van minister Vogelaar dat er in Nederland ooit een joods-christelijke-islamitische traditie zal ontstaan deelt u niet?

„Die klopte dus ook niet. Absurd. Dat zie ik nooit gebeuren. Ik heb het ook een onhandige uitspraak gevonden.”

Dan is het toch ook begrijpelijk dat moslims zich niet aangesproken voelen door de VVD?

„Ik praat veel met moslims en die voelen zich zeer aangesproken als je die discussie wat verder brengt. De wortels waar de westerse samenleving uit voortkomt zijn er, die kun je niet veranderen. Dat is nu eenmaal het christendom en wat er daarna is bijgekomen aan humanisme en verlichting. Dat kun je als moslim vervelend vinden, maar dat is de geschiedenis. Dat kan ik niet veranderen, daar voel ik me comfortabel bij. Nu is er een grote groep mensen bijgekomen, tegen wie ik zeg: in die christelijke traditie past dat jij je islamitische geloof kunt uitoefenen zonder belemmeringen, mits binnen de wet en wat we als normaal accepteren in het openbare domein.”

Dus handen schudden...?

„Ja, omdat het de manier is waarop wij in deze samenleving met elkaar omgaan. Als Bolkestein zegt: Ik wil geen cultuurrelativisme, dan vind ik dit een prachtig voorbeeld. Daarom vond ik het onhandig dat burgemeester Cohen toch weer een uitzondering billijkte voor de straatcoaches in Amsterdam-West. Het lijkt een detail, maar het is heel fundamenteel. Als je aan dit gebruik concessies gaat doen, dan verwatert het en hebben nieuwe immigranten geen idee waarop ze zich moeten oriënteren. Daarom is het nodig als westerse samenleving een klaroenstoot te geven: daar staan we voor.”

..en geen boerka op straat?

„Ik ben voor een verbod, al dragen maar 150 vrouwen zo’n kledingstuk. De symbolische betekenis is belangrijk. Sta je het toe, dan sijpelt het cultuurrelativisme er weer in. Dat moet je niet willen.”

Leidt dit niet tot pietluttige normhandhaving?

„Het gaat wel om grote dingen. Wij doen dit omdat we het zo hebben afgesproken. Het is oncomfortabel als je ervan afwijkt en oneerlijk richting allochtonen, omdat je niet duidelijk maakt wat voor normen je hebt.”

Kunnen de normen veranderen onder invloed van 1,8 miljoen allochtonen onder wie bijna een miljoen moslims?

„Absoluut, het hoofddoekje nu wordt veel meer geaccepteerd dan in het begin. Maar bedrijven die het willen weigeren, moeten dat kunnen. En in staatsdienst kan het niet, vind ik. Maar een hoofddoek is iets anders dan een boerka.”

Moet de samenleving rekening houden met de ramadan?

„Rekening houden niet, maar als je het wilt, moet je het vooral doen. Bush wenst de moslims in Amerika een happy ramadan.’’

Dat zou u ook kunnen: Nederland een happy ramadan toewensen?

„Niet de hele samenleving, ik wens moslims van harte toe dat ze genieten van die periode. Laat ze dat vooral doen, als ze gewoon werken. Als het ziekteverzuim toeneemt, heb ik er wel een probleem mee. Dat ligt wat anders bij het vijf keer per dag zeven dagen per week vanaf een minaret jammermuziek uitzenden. Je kunt niet een hele buurt lastig vallen met die jengelmuziek. Dat is echt wat anders dan een kerkklok die eens in de week slaat.”

Wat is die grens dan?

„Die grens ligt waar jouw geloofsbeleving anderen in de weg gaat zitten. Dan raak je niet meteen de wet, maar wel de vrijheid van anderen.”

Jengelmuziek klinkt neerbuigend. Haalt u daar nieuwe leden mee binnen?

„Het zou neerbuigend zijn als ik er niet tegen zou kunnen dat het nieuwe lid het orgel een cirkelzaag des geloofs noemt. Mag-ie van mij zeggen. Je hoeft in mijn partij niet de hele dag op tenen te lopen. Lange tenen inleveren bij de voorzitter, zou ik zeggen.”

Deel dit artikel