Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Geheime dienst pleegde aanslagen op Russische burger'

Home

Martijn Roessingh

De Russische ex-spion Litvinenko schreef met Yuri Felshtinsky een boek over aanslagen in 1999 op burgers. Het geweld bracht Poetin aan de macht in Rusland.

De zaak schokte Rusland. In de nacht van 21 op 22 september 1999 droegen drie mannen zakken naar een kelder onder een flatgebouw in de stad Ryazan. Toevallig werden ze gezien. De politie arriveerde te laat om de mannen nog aan te houden, maar op tijd om de ontsteker te ontmantelen die de explosieven in de zakken tot ontploffing hadden moeten brengen. Daarmee werd een zware aanslag op burgers verijdeld.

In de weken daarvoor waren al andere flats opgeblazen, onder meer in Boejnaksk, Volgodonsk en Moskou. Alleen al in de hoofdstad kwamen daarbij 300 mensen om. De Russische geheime dienst FSB beschuldigde Tsjetsjenen van de terreur en creëerde zo een klimaat waarin een tweede Russische inval in de opstandige republiek Tsjetsjenië mogelijk werd – de eerste was in 1994. Toenmalig premier Vladimir Poetin, tot augustus 1999 hoofd van de geheime dienst, werd als in een zetel naar het presidentsschap gedragen.

Ryazan was een kink in de kabel. De auto van de verdachte mannen bleek te traceren naar de geheime dienst en de grote hoeveelheid explosieven – het moeilijk verkrijgbare hexogeen – kon alleen maar uit de opslagplaatsen van het leger komen. Hoewel de lokale veiligheidsdiensten in Ryazan de samenstelling van het explosief al hadden vastgesteld, verzon het FSB-hoofdkantoor in Moskou twee dagen later een heel ander verhaal: het was slechts een oefening geweest om de alertheid tegen terreurdreigingen te testen. En in de zakken zat suiker.

Alexander Litvinenko had op dat moment al ontslag genomen uit de FSB. Aanleiding was de opdracht om de machtige zakenman Boris Berezovski te vermoorden, die toen nog een politieke rol speelde in Rusland maar nu in ballingschap in Londen leeft. Litvinenko maakte de opdracht openbaar, werd gearresteerd, maar wist in 2000 Rusland te ontvluchten. Vanuit Londen reconstrueerde hij de aanslagen en de rol van de FSB daarin. Samen met de Amerikaanse Rus Yuri Felshtinsky schreef hij er in 2004 een boek over, waarvan dit jaar een nieuwe editie verscheen en deze week de Nederlandse versie.

Inmiddels is alleen Felshtinsky nog in leven. „Litvinenko wist dat hij zou worden vermoord”, vertelt hij in een hotel in Amsterdam. „Hij is de enige FSB’er die is gevlucht en daarna kritiek is blijven leveren op de veiligheidsdienst en president Poetin. Als een vijand was hij erg gevaarlijk voor hen, zeer getalenteerd en kundig. Hij vormde een permanent public relations probleem voor Poetin.” Dat de Britten ontdekten dat hij het radioactieve polonium-210 uit Rusland in zijn bloed had, noemt hij ’een mirakel’. „Zij voorkwam dat het een perfecte moord was”, zegt Felshtinsky. „Polonium is niet meer traceerbaar in een dood lichaam.”

De FSB, zo ontrafelde het duo, wilde volledige politieke controle in het chaotische Rusland onder toenmalig president Jeltsin, omdat dat ook de sleutel was tot economische macht. Volgens Felshtinsky zette de FSB Jeltsin onder grote druk om één van hun kandidaten te accepteren, met de belofte dat hij gevrijwaard zou blijven van berechting voor zijn fouten. Het werd Poetin. „Het was één, zeer slimme, actie”, aldus Felshtinsky.

Inmiddels zijn de regering en de FSB uitwisselbaar en heeft Poetin door het hele land op cruciale posten ex-KGB’ers benoemd, aldus Felshtinsky. De opvolger van Poetin, die in 2009 moet stoppen, zal ook een (ex-) FSB-generaal zijn, voorspelt hij. „Als je dit plot als een spionageroman zou proberen te verkopen, had iedereen naar zijn voorhoofd gewezen.”

Terreur van Binnenuit, het eigen verhaal van de vermoorde ex-spion. Alexander Litvinenko en Yuri Felshtinsky. Uitg. De Boekerij, isbn 978-902254823-3.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie