Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

'Er zijn zo veel muren in dit land'

home

EILDERT MULDER

Daoud Nassar probeert uit alle macht zijn landbouwbedrijf, op een militair strategische plek in Israël, draaiende te houden. Zijn fruitbomen worden gekapt, hij kan zijn land niet bereiken, hij heeft geen toegang tot de Israëlische markt. Toch weigert hij de rol van vijand te spelen.

'Vrede is niet hetzelfde als de afwezigheid van conflicten", zegt de Palestijnse boer Daoud Nassar. "In elke samenleving heb je conflicten en overal kunnen mensen elkaars vijanden zijn, zelfs bij broers kan dat voorkomen. Een wereld zonder conflicten en geweld is een sprookje. Vrede is wel een mentaliteit. Het is het vermogen om vrede te beleven, ook te midden van lijden. Het is een soort spiritualiteit."

Nassar praat niet vanuit een ivoren toren. Hij maakt dagelijks mee wat het betekent om in een conflictgebied te wonen. Alleen al vanuit zijn eigen ervaringen zou hij gemakkelijk een zwartboek kunnen samenstellen over de Israëlische bezetting. De juridische strijd bijvoorbeeld die hij moet voeren om zijn bedrijf te behoeden voor onteigening kost hem een vermogen. De teller, die in 1991 begon te lopen, staat nu op 170.000 dollar.

In februari vorig jaar deelde het Israëlische militaire bestuur weer eens mee dat het bedrijf illegaal was omdat het zou zijn gevestigd op staatsgrond. Nassar en zijn vrijwilligers moesten onmiddellijk hun activiteiten staken. Ze konden tegen die beslissing nog wel in beroep, met opnieuw alle kosten van dien.

Sinds de komst van internationale vrijwilligers, ongeveer elf jaar geleden, zijn er geen fysieke aanvallen meer geweest op zijn bedrijf. Voor die tijd hebben bewoners van Israëlische nederzettingen fruitbomen omgehakt en ook was de toegangsweg geregeld geblokkeerd.

"Ik kan honderd van die verhalen vertellen, maar ik schiet er niets mee op", zegt Nassar. "Ze bevrijden me niet uit de vicieuze cirkel." Onlangs bezocht hij Nederland. Op uitnodiging van Kerk in Nood, Vrienden van Sabeel, de Werkgroep Kairos en Kerk in Actie hield hij spreekbeurten over zijn project 'Tent of Nations'.

Nassar is een boer met een stevige intellectuele achtergrond. Hij studeerde business en later ook, in Duitsland, toerisme, een nuttige studierichting in de pelgrimsstad Betlehem. Het landbouwbedrijf dat hij met hulp van de dag en nacht aanwezige buitenlandse vrijwilligers probeert te redden heeft hij niet echt nodig voor zijn levensonderhoud. Wel heeft het een grote symbolische betekenis. De kern van Nassars verzet tegen de bezetting is dat hij de regels van het 'spel' verandert. Hij wijst de rol van vijand af die hij geacht wordt te spelen. Op een steen bij de ingang van zijn bedrijf staat: 'Wij weigeren vijanden te zijn'.

Nassar behoort tot de snel krimpende minderheid van Palestijnse christenen. Volgens de Bijbelse overlevering zou ergens in de buurt van zijn bedrijf een engelenkoor 'Vrede op aarde' hebben gezongen, bij de geboorte van Jezus. Nassar: "Ook toen was er een bezetting, de Romeinse. De discipelen hoopten dat Jezus er een einde aan zou maken. Later begrepen ze dat Jezus een andere missie had. Die 'vrede op aarde' betekent een innerlijke vrede, maar wel een die je moet overbrengen op medemensen. Het is geen boeddhistische terugtrekking uit de wereld."

De nood waarin Nassar probeert zijn innerlijke vrede te bewaren is hoog. Nassar: "Palestijnse boeren kunnen hun producten niet meer kwijt op de Israëlische markt. Door reisbeperkingen hebben ze zelfs tot de eigen Palestijnse markt minder gemakkelijk toegang dan Israëlische kolonisten. Palestijnse boeren hebben geen zeggenschap over bronwater en moeten zelfs toestemming vragen om een put te graven waarmee ze oppervlaktewater opvangen. Mensen gaan uit pure nood werken in nederzettingen. Palestijnse arbeiders hebben geholpen bij de bouw van de muur. Het komt zelfs voor dat ze woningen bouwen op land dat een Israelische nederzetting van hen heeft afgepakt. Ik oordeel niet. Je zult maar vijf kinderen hebben en geen inkomen. Maar hoe moet je die keuzes later uitleggen aan diezelfde kinderen? Die mensen krijgen in de toekomst grote psychologische problemen."

Nassar noemt drie keuzemogelijkheden voor Palestijnen die hij alle drie verwerpt: geweld, opgeven of emigreren. In plaats daarvan kiest hij voor 'christelijke geweldloosheid' via zijn project 'Tent of Nations', in een heuvelgebied ten zuiden van Betlehem. Zijn grootvader en diens broers kochten daar in 1916 een stuk grond, in de nadagen van het Ottomaanse Rijk. Ze legden een wijngaard aan en gingen in holen wonen. Ook het Oude Testament heeft het over holbewoners, nog vrij recent woonden er ook in dorpen bij de stad Hebron mensen in holen.

Het bedrijf, nu geheel draaiend op zonne-energie, ligt op een militair strategische plek. Op diverse manieren hebben Israëlische instanties geprobeerd het bedrijf te onteigenen. Toen dat juridisch moeilijk bleek bood een kolonist hem telefonisch aan de grond te kopen. Het was een soort blanco cheque, hij mocht zelf een bedrag noemen. Nassar: "Ik piekerde er niet over, hoe had ik het aan mijn kinderen moeten uitleggen dat ik het erfgoed had verkocht?" Hij bezit eigendomspapieren uit de Ottomaanse tijd. Een kolonist was daarvan niet onder de indruk. Hij zei: "Jij hebt papieren van de Turken, wij van God. Dit is ons land." Nassar: "En dat zegt dan iemand van wie de familie drie generaties in de VS heeft gewoond en daarvoor in Oekraïne. Terwijl mijn voorouders hier misschien wel tweeduizend jaar geleden al woonden en waarschijnlijk Joden waren."

Doordat het moeilijk was geworden het geoogste fruit af te zetten op de markt begon Nassar frisdranken te fabriceren. Het bedrijf werd een toeristische attractie, jaarlijks krijgt het bezoek van ongeveer zesduizend mensen die ook de producten kopen. Het geheel ziet er oudtestamentisch uit, met een wijnpers en een wachttoren die grootvader al bij de aankoop in 1916 had aangetroffen.

Er komen ook Israëlische groepen. Een daarvan bestond uit vrij radicale jongeren. "Je hoeft het niet met ons eens te zijn", zei Nassar tegen hen. "We laten je alleen zien hoe het is om onder een bezetting te leven." Sommige jongeren zeiden dat het de eerste keer in hun leven was dat ze met een Palestijn spraken. Nassar: "Er zijn in dit land zo veel muren! Fysieke en psychologische."

's Zomers zijn er ongeveer twintig en 's winters acht vrijwilligers. Ze komen uit alle hoeken van de wereld, verrichten werkzaamheden, houden de wacht tegen kolonisten, volgen cursussen en discussiëren met elkaar, alles in het kader van het project 'Tent of Nations' dat bruggen wil slaan tussen verschillende culturen.

Nassar is als Palestijns christen lid van een minderheid binnen een minderheid. Over de specifieke problemen van Palestijnse christenen laat hij weinig los. Ze kunnen vooral opspelen als er in het buitenland dingen aan de hand zijn, zoals de rede van de vorige paus in 2006 in Regensburg, waarin hij iets onhandigs zei over moslims, of bij de affaire over de Deense cartoons over Mohammed.

Vaker dan van Palestijnse moslims ondervindt hij problemen van westerse christelijke geloofsgenoten. Nassar: "Een Amerikaanse vrouw zei een keer: 'Wat jij doet is een zonde tegen God. God wil dit niet. Dit is het land van de Joden. God heeft het hun beloofd.' Waar moet ik dan heen?' vroeg ik. 'Kan me niet schelen, val maar dood', zei ze."

Hij wil niet te veel stilstaan bij dit soort onaangenaamheden. Ook zijn kinderen giet hij niet vol met haat. Als de toegangsweg tot het bedrijf weer eens is afgesloten raadt hij ze aan snel iets leuks te doen, bij voorbeeld tekenen of muziek maken. Nassar: "We moeten de kaars van hoop laten branden. De Israëliërs en wij bevinden ons in een tunnel. Alleen komen we daar niet uit, we zullen het samen moeten doen."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.