Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

’Er was behoefte aan een leerstoel financiële ethiek’

Home

Wilfred van de Poll

Wiskundige en filosoof Boudewijn de Bruin (36) is benoemd als hoogleraar financiële ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Het is de eerste leerstoel voor dit vakgebied in Nederland”, aldus De Bruin.

Waarom is deze leerstoel nodig?

„In de bedrijfskunde wordt al langer nagedacht over ethische kwesties die ook de financiële wereld betreffen. Maar die wereld is de afgelopen paar decennia dusdanig groot en complex geworden dat er behoefte ontstond aan een aparte leerstoel. En de recente kredietcrisis toont wel aan hoe actueel en relevant die is.”

Wat gaat u precies doen?

„Ik zal mij vooral richten op onderwijs. Ik wil studenten leren ethische problemen in hun vakgebied te analyseren. Ik wil ze motiveren om er oplossingen voor te bedenken. Dat kan vaak op een creatieve manier, door bijvoorbeeld in je organisatiestructuur standaard ’bedenktijd’ in te lassen als er grote beslissingen moeten worden genomen. Of een ’team van sceptici’ op te richten, dat zoveel mogelijk tegenargumenten bedenkt. Zo kun je beslissingen ethischer maken.”

Bankiers, hoor je vaak, strijken bonussen op voor het nemen van ongeoorloofd grote risico’s. En als ze in de problemen komen, moet de overheid bijspringen. Is dat ethisch?

„Daar wringt wel iets. Het staat ieder bedrijf vrij zijn medewerkers te belonen voor goed werk. Een extra beloning prikkelt mensen om net even wat harder te werken. Daar is niks mis mee. Het probleem is dat een bonus bij een bank vaak gekoppeld is aan het aantal transacties dat een medewerker afsluit met het geld van een cliënt. Hoe meer, hoe beter. Dat werkt roekeloosheid in de hand. Dan krijgt het bonussysteem iets pervers. Toch is het te makkelijk om die bonuscultuur de schuld te geven van alle ellende. En het is de vraag of bankiers wel altijd weten wat ze doen.”

Hoe bedoelt u?

„Bij het inschatten van risico’s gaan ze uit van wiskundige modellen. Daardoor hebben ze vaak niet door hoe riskant hun gedrag is.”

Dragen wiskundige modellen dan de schuld van de kredietcrisis?

„Nee, bankiers kiezen zelf welke modellen ze gebruiken, en wat ze ermee doen. Die modellen vind ik erg interessant. Ik zal als hoogleraar ook onderzoek doen naar hoe je die op een ethische manier kunt gebruiken. Het rare is namelijk dat die modellen bedacht zijn om te laten zien hoe prijzen zich ontwikkelen, maar in de praktijk gebruikt worden om die prijzen ook te bepalen. In de plaats van de werkelijkheid te beschrijven, creëren ze die. Bovendien onderschatten de modellen crisissituaties. Dat komt omdat ze gemaakt zijn door wiskundigen, die houden van simpele, elegante modellen.”

Daar zijn bankiers zich niet van bewust?

„Onvoldoende. Er zijn in de financiële wereld te veel mensen die allerlei beslissingen nemen en grote uitspraken doen zonder dat ze zich realiseren hoe beperkt hun kennis is. Niet dat ze expres de boel bedonderen, maar ze geloven zichzelf te vaak, en te snel. Ethiek gaat niet alleen over concrete acties, maar ook over hoe je je overtuigingen vormt. Welke informatiebronnen gebruik je, en weet je wel of die betrouwbaar zijn? Het vermogen bronnen op waarde te schatten, is een onmisbare deugd. Die mis ik bij veel bankiers. Ook bij hun cliënten, trouwens.”

Hoe dat zo?

„Ook als klant moet je je verantwoordelijkheid nemen. Je moet je afvragen: wil ik mijn geld aan deze bank geven? Stop ik mijn geld niet per ongeluk in iets waar ik niet achter sta, zoals de wapenindustrie?”

Maar moet je er als klant niet gewoon van uit kunnen gaan dat banken zich ethisch gedragen?

„In een ideale wereld wel. Maar of het nu een spijkerbroek is of een hypotheek: als je iets koopt, kun je er niet zomaar van uitgaan dat het wel goed zit met dat product. En met wetgeving kun je niet alles voorkomen. De realiteit is dat winkels en banken soms oneerlijk handelen.”

Deel dit artikel